cf. Մազապուր.
ՄԱՐԴԱՊՈՒՐ ԼԻՆԵԼ կամ ՓԱԽՉԻԼ. Անձնապուր կամ մազապուր ճողոպրիլ. ապրեցուցանել մարդոյ զանձն եւեթ.
advantageous to the propagation of the human race.
Ելլադա մարդասե՛ր (է), ստոյգ եւ ճշմարիտ խորհուրդ ծնանելով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to be philanthropic, humane, to behave with kindness, to be compassionate, courteous;
to be condescending;
to receive courteously, to give a hearty welcome to, to honour.
Պատճառանօք իւիք մարդասիրէ զմեզ (աստուած), զի դարձցուք առ նա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Մարդակերպ.
cf. Մարդակերպ.
human race, human creature, man;
human, rational;
— բուրաստան, garden planted by man.
Մարդատունկս առաքինութեան բողբոջեալս։ Զմարդատունկ բուրաստանս եւ զխաղս առաւել իմն զուարճացոյց. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ.։ ՟Բ։)
flattering, fawning, seductive;
adulator, flatterer, sycophant, seducer.
ἁνδραποδίστης (զոր ոմանք թարգմանեն մարդագող. կամ ծառայական) plagiarius, liberum hominem in servitudinem abripiens. Շողոքորթ՝ համոզակեր, հրապուրօղ. որ ելուզանէ՝ այսինքն հանէ յելուզակաբար զմարդ ի վիճակէ անտի իւրմէ. մարդագող.
Ի՞բր մարդելոյզ կերպարանաւոր՝ զմարդահաճոյիցն ոսկերս ցրուել մաղթեցից. (Նար. կ.։)
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
Անսկիզբն բանն հաճեցաւ առնուլ մարդեղութեամբ սկիզբն ի կուսէդ՝ քրիստոս աստուած թագաւոր յաւիտենից։ Զճշմարիտ մարդեղութիւն մարմնացելոյն ի սուրբ կուսէն։ Վկայ եղեն քո մարդեղութեանդ. եւ այլն. (Շար.։)
cf. Մարդկօրէն.
Ամենայնիւ բարգաւաճեցաւ (յակ. մծբ) տիրապէս քան թէ մարդկաբար. այսինքն աստուծով, քան մարդկային կարողութեամբ. (Նար. մծբ.։)
cf. Մարդկօրէն.
human;
humanly, as a man, according to human nature.
the tenth month of the ancient Armenian calendar, (May).
ingenious.
ἑπιστημονικός cui scientia inest, scientiae cujusque proprius. Հարկաւոր. հանճարաւոր. ճարտար. հայթհայթելի. գիտնական. մակացական.
Այն որ արուեստաւն ներգործէ, եւ այն՝ որ ընդունի զմարթական եւ զհանճարական զայս զներգործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
Ամենայն արուեստաւորք զրո ինչ ունին մարթական հանճար եւ արուեստ, ի հոգւոյն է. (Տօնակ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
στρατηγία (ճարտարութիւն ի զինուորութեան). stratagema ἑπιστήμη scientia, peritia, ars, astutia. Հնարք. հայթհայթանք. ճար. ելի աղագ. ճարտարութիւն. արուեստ. գիւտ հնարից ի մարտի. վարպետութիւն, խելք.
Իմաստասիրութիւն, եւ ամենայն առաքինի մարթանք հանճարոյ։ Ուստի՞ զառաքինի եւ զիմաստուն մարթանսդ ունիս։ Արուեստական գործ ոչ ինքնին լինել, այլ ի հանճարէ մարթանաց իմատուն գործն զկատարելութիւն ընդունիցին։ Արջք՝ որ ինչ միանգամ մանկավարժից սովորութիւն է՝ մարթանօք գիտութեանն զամենայն ինչ գործեն։ Ըստ արուեստի իմն մարթանաց հանճարոյ. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. լիւս.։)
possible;
contingent;
proper, fitting.
Հակադարձութիւն, կա՛մ պարզ է, եւ կամ մարթելի։ Մարթելի ասի ի նիւթոյն՝ յորով վերայ բնաւորեցաւ ճշմարտիլ. ո՛րգոն, մարթելի գոյ ամենայնումն մարդումն արդար գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Հնարել. հայթայթել. հարթել. ի գործ արկանել. ճարել, ճարտարել, կոկել, բանը շտկել.
Չեւ էր հնար գտանել՝ մարթել ճանապարհս՝ ըմբռնել զարքայն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Ոչ մարթաց զմիտս գումարելոց հանդիսատեսացն հաճել. (Ոսկ. եբր.։)
Դիւրաւ ճանաչել մարթիցեմք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
Հնարագիւտ. ճարտար. հայթայթիչ. հանճարեղ. ... որպէս եւ ՉՄԱՐԹՈՒՆ, անհանճար, տգէտ. անփորձ.
to itch, to feel an itching, titillation or pruriency, to have a tickling sensation;
to feel a desire to scratch oneself;
to be excited, incited, provoked, tickled or pleased.
ՄԱՐՄԱՋԵՄ κνήθω, κνήθομαι, κνάομαι , προσκνάομαι prurio, irritor. գրի եւ ՄԱՐՄԱՆՋԵԼ. Նոյն ընդ Մորմոքիլ. այսինքն եռալ մարմնոյ ի ջերմութենէ ուստէք, ի կծելոյ, եւ ի կսկծալոյ. եռք ունենալ, կճել, մըզմըզալ.
to cause to itch, to tickle, to titillate;
to irritate, to exasperate;
to tickle, to please, to gratify.
κνίζω, παρακνίζω pruritum moveo, irrito, exaspero. Տալ մարմանջել. մորմոքեցուցանել. կծանել. եռք ձգել, կճել, խայթել, խշխշցընել.
Թոյնք կարճի զմարմին մարմաջեցուցանէ։ Ախտաւոր գիջութիւնք մարմաջեցուցանեն զխիղճ մտացն. (Լմբ. յայտն. եւ Լմբ. առակ.։)
Ոչ եթէ այս միայն էր, որ մարմաջեցուցանէր զնոսա (տպ. մարմանջեցուցանէր)։ Ոչ կամէր յաճախապէս մարմաջեցուցանել զնոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 3։)
cf. Մարմաջումն.
ՄԱՐՄԱՋԻՒՆ ՄԱՐՄԱՋՈՒՄՆ. κνησμός pruritus, prurigo. որ եւ ՄԱՐՄԱՆՋՈՒՄՆ. Մորմոք. կսկիծ. խայթ. կճելը, եռք, ցաւ.
itching, pruriency;
incitement, tickling, titillation;
smart, burning, puncture.
ՄԱՐՄԱՋԻՒՆ ՄԱՐՄԱՋՈՒՄՆ. κνησμός pruritus, prurigo. որ եւ ՄԱՐՄԱՆՋՈՒՄՆ. Մորմոք. կսկիծ. խայթ. կճելը, եռք, ցաւ.
cf. Մարմարաշէն.
Մարմարիոնօք կռեալ՝ պատեալ. կճեայ.
covered or paved with marble.
Ի սիւնս կճեայս, եւ յորս մարմարապատս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. յն. ի սիւնս, եւ ի մարմարիոնս։)
cf. Մարմարեղէն.
Զճակատն հարկանելով ընդ մարմարեայ սալին. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Է.։)
Նոյն ձայն է եւ յայլ լեզուս. μαρμάρινος marmoreus. որ եւ ՄԱՐՄԱՐԻՈՆԵԱՅ. ՄԱՐՄԱՐԵՂԷՆ. Կճեայ. մէրմէրէ.
Սրունք նորա սիւնք մարմարեայ (կամ կճեայք). (Երգ. ՟Ե. 15։)
marble;
—, of marble;
կարծր իբրեւ զ—, as hard as -.
Նոյն բառ է եւ յայլ ազինս. μάρμαρον, λίθος μάρμαρος marmor, lapis candiduset durior. ... Կիճ, քար ընտիր՝ կարծր եւ փայլուն.
ՄԱՐՄԱՐԻՈՆ. ա. Որպէս Մարմարեայ. մարմարեղէն. կճեայ.
incarnation.
Զքրիստոսի աստուծոյն իմոյ եւ ո՛չ զմարմնազգեցութեանն զճառսն հետազօտել կարես. (Ճ. ՟Ա.։)
Եսասէ՝ ի մարմնազգեցութեանս՝ խաչի եւ չարչարանաց ճանապարհաւ գնացի. (Գր. հր.։)
pleasing or grateful to the senses.
Որ ինչ ախորժ եւ հաճոյական է մարմնոյ. հեշտալի.
carnivorous.
Բայց միայն ի յետնոցն ի մարմնակերացն. եւ այսոքիկ նոր մարմնակերքս կերակրին ի կենդանեաց՝ որք ի յերկրէ ճարակին. (Նիւս. բն.։)
of the same nature;
consanguineous;
fellow-man.
Լինել հաղորդակիցս եւ մարմնակիցս եւ կցորդս անճառելեացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)
tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.
Մեղայ մարմնաշարժութեամբ, որ պատճառաւ, եւ որ անպատճառաւ. (Մաշկ.։)
clothed with a body, corporeal.
Անճառ տնօրէնութեամբն եւ մարմնապատ լինելովն. (Ոսկիփոր.։)
incarnate.
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
Վասն լինլոյ դոցա մարմին, այսինքն մարմնասէրք, եւ ոչ հոգիասէրք։ Մարմնասէր իշխանաց։ Դնէ վիճմամբ ի դիմաց մարմնասիրաց, թէ ոչ գոյ շահ յառաքինութեանց. (Արծր. ՟Ա. 1։ Ասող. ՟Բ. 2։ Նախ. ժող.։)
sensuality, lust, concupiscence.
Յաճախեալ մարմնասիրութեանն յաշխարհ՝ պակասեաց գիտութիւնն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
corporeal, of a form.
place of incarnation, matrix;
our Lord's Mother.
Զմարմնարանն անտեսին, եւ զճեմարանն մեծին։ Մարմնարան եւ տաճար հօր իսկակցին։ Ծնողի փրկչին, եւ մարմնարանի անպարագրելի սրբոյն. (Նար. կուս. եւ Նար. գանձ խչ.։)
cf. Մարմնաւորական.
Հաւատարիմ եղեն հոգեւոր դարմանօքն, եւ մարմնաւոր։ Ատեսցեն զվարս մարմնաւորս, եւ սիրեսցեն զվարս հոգեւորս. (Յճխ. ՟Ե։)
bodily;
really, actually.
Խնամէ զարարածս ամենայն հոգեւորապէս եւ մարմնաւորապէս։ Մարմնաւորապէս, եւ հոգեւորապէս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Արշ.։)
corporeity;
incarnation;
humanity.
ՄԱՐՄՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Մարմնաւոր վիճակ. մարմին. նիւթականութիւն. եւ Անկատարութիւն.
corporal, corporeal.
Լինել տաճար բանին մարմնեղէն. (Գանձ.։)
Ի մարմնեղէնս տաղաւարի։ Մարմնեղէն հրեշտակք՝ դասք սրբոց ճգնաւորաց։ (Յընթեռնուլն զերգ երգոց) արտաքոյ ամենայն խորհրդոյ մարմնեղինաց պարտիմք լինել. (Նար. ՟Ե. եւ Նար. յովէդ. եւ Նար. երգ.։)
agonotheta, athlotheta.
ἁθληθέτης, ἁθληθετήρ arbiter, munerarius certaminis. Կարգագիր եւ վարձահատոյց հանդիսի մարտի, այսինքն մրցանաց ագոնի, կամ նահատակութեան. հանդիսադիր. նահատակադիր. ճգնադիր. մարտայարդար.
companion in arms, fellow-soldier, comrade;
adversary, antagonist, opponent;
confederate, leagued, allied;
— գունդք, auxiliary forces;
— լինել, to fight in company.
companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.
weapons of war (other than firearms);
military, warlike.
Յոլովագոյն մարտացուն ձեռաց զրպարտութեանցն եւեթ առնէ տալ զհերքութիւնս (կամ զհիքութիւնս)։ Զպատշաճ ձիավարելն, զանվրէպ հանդիպումն մարտացուացն։ Պէսպէս ունելով մարտացու զէնս, նիզակս, վահանս, աղեղունս, տէգս։ Ի դէմս իրերաց գոլով մարտացու գործւովքն. (Պիտ.։)
brave, valiant soldier;
—ք, choicest troops, the flower of, or the choice men in the army.
Մարտընտիր լինել ի լաւագոյն կագս առաքինութեան եւ զօրութեան, եւ յաղթօղ երեւեալ՝ պսակեսցի յարարչէն քրիստոսէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
martyrology.
ՄԱՐՏԻՐՈՂԷՔ կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՕՔ, կամ ՄԱՐՏԻՐՈՂՔ. Բառ յն. մարդիռօլօ՛ղիօն, μαρτυρολόγιον martyrologium. Վկայաբանութիւն. պատմութիւն մարտիրոսաց. յայսմաւուրք. ճառընտիրք.
Ընթերցուածովքն, եւ մարտիրողօքն (ուղղական, կամ գործիական) Յիշատ. (հին ճշ.։)
martyr.
ՄԱՐՏԻՐՈՍ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍ. Բառ յն. մա՛րդիռ, մա՛րդիս սեռ. մա՛րդիռօս , որ լինի եւ ուղղական ըստ քերթողաց. այսինքն Վկայ. եւ մա՛րդիռի. վկայք։ μάρτυρ կամ -τυς, -τυος, -ροι martyr, testis. Սեպհականեալ անուն սրբոց՝ որք հեղին զարիւնս ի վկայութիւն ճշմարտութեան.
Մարգարէքն եւ առաքեալքն, մարտիրոսքն, եւ ամենայն ընտրեալքն։ առաքելոց եւ մարգարէից, եւ մարտիրոսաց, եւ ամենայն ընտրելոց սրբոց. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Զ։)
Եւ այսսոքիկ մարտիրոսք են, եթէ մինչ ի վախճան պահեսցեն զհնազանդութիւնն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։)
of martyr.
to be a martyr, to suffer martyrdom, to undergo death in witness of the faith.
martyrdom.
ՄԱՐՏԻՐՈՍՈՒԹԻՒՆ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍՈՒԹԻՒՆ. μαρτύριον martyrium. Մարտիրոսն լինել. մարտիրոսանալն. խոստովանութիւն եւ վկայութիւն ճշմարտութեան. նահատակութիւն.
Մեռանիլ ի վերայ ուխտի սրբոյ՝ վիճակ է մարտիրոսութեան. (Փարպ.։)
Զվճիռ մարտիրոսութեանն սրով ընկալաւ. (Ասող. ՟Բ. 4։)