truthfulness, veracity;
etymology.
ἁλήθεια, ἁκρίβεια veracitas, diligentia. Ճշմարտախօսութիւն. բան անվրէպ. հաւաստի քննութիւն. ճշդութիւն. զգուշաւորութիւն։
Ստութեանն զստուգաբանութիւն (ընդդէմ կարգել)։ Ի ստուգաբանութենէն նուազեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
Ստուգաբանութիւն է լուծումն փաղառութեանց ի կատարեալ սեռ նախատիպ բառիցն։ Ստուգաբանութեան ձեւք են երեք. յիրէն, յարուեստէն, եւ ի ձայնէն. եւ յարացոյց առաջնումն՝ սափոր (որպէս թէ սափոր). երկրորդին՝ փայտատ (իբր հատ), եւ երրորդին՝ ճնճղուկ (որ ձայնէ ճը՛ն ճը՛ղ). (Երզն. քեր.։)
etymologically.
Ստուգաբանօրէն քննութեամբ՝ ընդ ձիթոյն անուան նիւթ ճշմարտագրի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զի՞նչ է առխթելն. ստուգաբանօրէն յեղանակաւ առ դ նախդիր. իսկ խթեալ զնաւն, որպէս խթանաւ ինչ զգրաստ ընդոստուցանելով առ ճեպ փութոյն. (Ոսկ. գծ.։)
truly.
ἁκριβῶς, μετὰ ἁκριβείας accurate, exacte, certe. Ստուգութեամբ. ստուգիւ, ճշգիւ. անվրէպ. անշուշտ. աներկբայ.
Ստուգաբար ինձ վարկցի նախասացականն։ Աղէ՛ գրեա՛ ստուգաբար զլուծումն իւրաքանչիւր պատճառի. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Ծ՟Թ։)
truth-speaking, truthful.
Առ ճարտարասանս՝ առ ստուգախօսս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։)
very erudite, learned, most expert or skilful.
Ըստ ճարտարագէտ ճանաչողութեան ստուգահմուտ բժշկացն. (Փարպ.։)
cf. Ճշմարտապատում.
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
to certify, to verify, to assure, to affirm, to aver, to prove;
to examine thoroughly, to inform oneself of the truth of, to enquire, to ascertain;
to trace etymologies.
ἁκριβόω diligenter exploro, compertum habeo γινώσκω cognosco ἁφοράω intueor. Զստոյգն գտանել կամ ուսանել քննութեամբ. հետաքննել. ճշմարտել. հաւաստի առնել եւ լինել. տեղեկանալ.
Ստուգեաց ճշմարտիւ։ Ստուգեալ հաստատեաց ի վերջին հրեշտակէն. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
Հաւատով ստուգի յոյս։ Վարդապետութեամբն ստուգեաց զճշմարիտ հաւատս յամենասուրբ երրորդութիւնն. (Յճխ. ՟Զ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Ստուգապէս.
Ստուգիւք ոչ կարացաք ի վերայ հասանել պատճառին. (Ուռհ.։)
certainty, verity, assurance, verification.
ἁλήθεια veritas եւ այլն. Ստոյգն. ճշմարտութիւն. հաւաստիք. եւ Ճշմարտախօսութիւն. արդարութիւն. հաւատարմութիւն.
Զի յիշեսցեն նոքա զստուգութիւնն, որ խնդրեաց ի նոցանէ զվրէժն։ Ստուգութիւնն աստուծոյ պահանջել գիտէ, եւ ողորմութիւն նորա կեցուցանել ճանաչէ։ Ստուգութեամբ իւրով ետ՝ որպէս եւ ուխշեաց. ողորմութեամբ իւրով գթացաւ՝ որպէս եւ կամեցաւ. (Եփր. ղեւտ. եւ Եփր. համաբ.։)
to speak darkly, with a veiled meaning.
Թէպէտ եւ անվաւեր ի նոցանէ գրեցեալքն ասացան, այլ բազում ինչ եւ առ ճշմարիտն ստուերաբանեն. (Արծր. ՟Ա. 11։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
Առաջինքն ամենայն՝ ստուերագիր նկարագրութիւն էր՝ մինչ ի գալ ճշմարտութեանն. (Շ. բարձր.։)
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
σκιαγραφέω, σκιογραφέω adumbro, delineo, significo. Գրել նկարել ստուերաբար կամ աղօտաբար. օրինակել՝ նշանակել իբրեւ ի ստուերի զնմանութիւն ճշմարտութեան.
Ստուերագրելով ի նմա զճշմարտութեանն պատկեր։ Պատկեր ճշմարտութեանն ստուերագրեալ ի նմա. (Անան. ի յովնան.։)
Զայս երկուս փրկութեան խորհուրդս եւ յառաջագոյն ստուերագրեաց աստուած յիսրայէլ։ Զնոյն խորհուրդ ստուերագրեն (կամ ստուերադրեն)։ Մովսէս ստուերագրէ յինքեան զքրիստոսի փրկութեանն խորհուրդ գործով։ Լեառն սինեայ ստուերագրէր օրինակօքն եւ կարգօքն՝ որ ի նմա եդան, զլեառն սիովն՝ ուր փրկիչն կատարեաց զճշմարտութիւնն. (Արշ.։)
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
Զբոլոր ստուերագրութիւնն (յովնանու) հանել ի ճշմարտութիւն (քրիստոսի)։ Ի ստուերագրութիւն քաջն հովուի (մովսէս հովիւ լինէր)։ Մովսէս սկիզբն առնէ կատարել զըստուերագրութեան փրկչին զխորհուրդն։ Որոյ մովսիսին օրինակէր եւ ստուերագրութիւն առ ի վկայութիւն մտաց մաքրութեան. (Անան. ի յովնան.։ Վրդն. ել.։ Լծ. կոչ.։ Երզն. մտթ.։)
shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.
Ամենայն ինչ՝ որ ստացական է, չէ մնացական, այլ ստուերական է, փոփոխական եւ ապականացու։ Հայել ի մեծութիւն ստուերականս, եւ ի փառս ծաղկընկէցս։ Հովիտ հանճարոյս ստուերական։ Ի սուտ եւ ի ստուերական գիտութենէ շինեն աշտարակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Բրսղ. մրկ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։ Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
shadow-like;
figurative.
Որ զստուերակերպն (զպասեք) այսօր ճշմարտապէս կատարեաց. (Շար.։)
covered with shadow, shadowed, shady, dark, obscure.
sciamachia.
Ստուերամարտք լինել ճշմարտապէս. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.
Փառացն վայելչութիւն ստուերացաւ։ Մի՛ լիցի ստուերացեալ լուսոյդ երախտիս։ Գիշերոյ նմանեալ ստուերանամք յայնպիսի լուսոյնյ։ Սեռն եւ ճշմարիտ լոյս, եւ ստուերանալ ոչ ունի որպէս զգալի լոյսս։ Զի մի՛ յայն ամենավայելուչ հայացողութենէն ստուարեսցի։ Աղաւաղեալ ստուերանայ։ Եղէ ստուերացեալ, որպէս մնասցէ սակաւ ինչ նշմար աւերածի. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ը։ Սարգ. յկ. ՟Դ։ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ստուերանստեալ.
Զուարճացուցանել (լուսով) զանձինս ստուերանստաց անկելոցն։ Լոյս ծագեցար ստուերանստացս. (Ագաթ.։ Շար.։)
sitting in the shade;
living in obscurity.
like a shadow;
darkly, obscurely.
Ստուերապէս զսկզբնատիպն յինքեանս ցուցանել։ Զնմանութիւն նորին ստուերապէս պատկառէ առաջի ճշմարտութեանն բերել. (Սարկ. հանգ.։ Լմբ. պտրգ.։)
shadow-like, dark, obscure;
fleeting, passing.
Որք զամենայն զօրինական ստուերատեսակ զերեւումն վատնեցին։ Փոփոխել զմարդկային կեանս ի ստուերատեսակ երեւութիցն ի ստուգապէս էիցն ճշմարտութիւն. (Նիւս. երգ.։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Խնդրէք զստութիւն։ Բորբոքէ զստութիւն վկայ անիրաւ։ Յուսացեալ իցեն զուր ի ստութիւն։ Ուրախ արարին ստութեամբ իւրեանց զիշխանս։ Պաշարեաց զիս ստութեամբ եփրեմ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանն առաւելաւ.եւ այլն։
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
ՍՏՈՒՆԳԱՆԵՄ կամ ԸՍՏՈՒՆԿԱՆԵՄ. παρακούω audire detrecto παρασιωπάω tacendo praetereo. Ըստ ունկն թողուլ անցանել, այսինքն անունկնդիր լինել. պատուիրանազանց լինել. անսաստել. հեստել. չանսալ. չհնազանդել. ապախտ առնել. չլսելոյ առնել. անկաճ չըդնել, մեկ անկճէն մտնալ՝ մեկալէն ելլալ, մտիկ չընել, չմռել, սուտ խուլ ըլլալ, թօթվել, չիսեպել, սայպել.
Հրեշտա՞կ զոք առաքել. սակայն եւ նմա ստունգանէին։ Ստունգանել տեառն, կամ հրամանի, հրամանաց, պատուիրանի։ Ստունգանել հօրն իմոյ երկնչիմ։ Ինքն տէրն՝ որում ստունգանեցաք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ Յճխ. ՟Դ։ Շար.։ Արծր.։ ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ այլն։)
slavery, bondage, yoke, servitude, subjection.
δουλεία servitus. Վիճակ ստրկաց. ստրուկն գոլ. ծառայութիւն. աղախնութիւն. գերութիւն.
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
Փոքր ինչ ստրջայցեն (կամ ստրջանայցեն) յանձինս։ Ստրջացաւ իմն, այլ ոչ կատարելապէս գայր ի ճշմարտութիւնն. (Նանայ.։)
cf. Ստրջումն.
Տրտմութեան յումեք եղելոյ՝ աչքն մտախորհութեամբ լի են եւ ստրջանօք։ Լուիցուք ամենայն սրտջանօք։ Յաճախումն՝ ստրջանաց եւ երկիւղի պատճառք. (Փիլ. իմաստն.։ Ոսկ. մտթ.։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
flying swiftly.
killed, slain with a sword.
to put to the sword.
Սրով կոտորեալ. ջարդեալ. ճարակ սրոյ.
eagle-eyed;
having a penetrating glance.
Տե՛ս սրահայեաց ակամբդ, որ նստիս ի բարձունս։ Հայեացս ունի ուղիղ՝ ճշմարիտ եւ սրահայեաց։ Սրահայեացք են իբրեւ զայծեման (աչս)։ Որպէս զայծեամն եւ զեղան որթ, որ սրահայեացք են, եւ երագահոք. (Նար. երգ.։)
to fall by the sword.
Սրով. մահացեալ. սրակոտոր. սրոյ ճարակ. իսկ ՍՐԱՄԱՀ ԱՌՆԵԼ՝ է սպանանել սրով.
to go swiftly, to run rapidly, to hasten.
Իբր ի նաւապետէ իմեմնէ սրավարեցայ թիակօք ի մակուկի ճառիս։ Սրավարեալ խոյանայր (իբրեւ զարծուի) զկնի գիշատեալ այլազգեաց։ Այսր անդր սրավարեալ սեթեւեթեալ երթային։ Սակաւք ոմանք սրավարեալք ի թշնամեացն անկանէին. (Յհ. կթ.։)
to charm, to astound, to stun.
ՍՐԱՐԲԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. περικομπέω circumstrepo, jacto, jactanter glorior եւ μεθύσκω inebrio. Որպէս սաստիկ արբեալ գինւով՝ մեծաբանել. յոխորտալ. ճոխանալ ի վերայ այլոց. եւ Պղտորել զայլս որպէս արբեցութեամբ.
Trisagium, hymn.
Սրբաբանութիւնն սրովբէից ելից զայս տաճար։ Սերովբէքն բարբառէին զսովորականն իւրեանց սրբաբանութիւն. (Լմբ. ատ.։ Ճ. ՟Ժ.։)
hagiographer;
—ք, hagiographic books.
Ի գիրս հաւաքէին զճառս եւ զմեկնութիւնս սրբագրաց։ Այլ եւս գիրս շարագրեաց վարդապետականս, եւ մեկնութիւնս սրբագրաց. (Սոկր. ՟Բ. 3. 4։)
composed of saints, venerable.
Ի սպաս երեւելի քրովբէանկար եւ սրբագումար ամենայարմար նոճեայ օճառ. (Նար. խչ.։)
correction.
sacred;
His HoliNess, His Grace.
ՍՐԲԱԶԱՆ ՑԱՒ. ըստ յն. ոճոյ. ἰερός νόσος morbus sacer. որպէս Ցաւ գլխոյ.
to consecrate;
to deify, to idolize.
Զխորհրդական հանճար սրբազանեալք՝ եւ սրբազանիչք լինել կարասցուք. (Դիոն. եկեղ.։)
Երկոտասան վիճակ դնելով՝ սրբազանել զհասեալն մասն երկաքանչիւրում աստուծոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
clothed in a holy or white raiment;
holy, pious, godly, divine.
cf. Նուիրական.
Այսքանեաց սրբազնական մասանցս ճառեցելոց դու միայնակ պատճառ. (Նար. կուս.։)
offered piously, with reverence.
very pure, holy.
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
holy-minded, pure, pudic.
cf. Սրբամատոյց.
Աթոռակալութեանց նախագահից սրբանուէր տեսողութեանց։ Եթէ ախտս ինչ սրբանուէրս կաթուածոց աչաց սովիմբ բերիցի։ Զսրբանուէր այս օծելութիւն ի ճակատ դիմացս արեամբ քո գրեմք. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
rigorous abstinence.
holily, without stain, chastely.
Զհանդէս առաքինութեանն սրբապէս կատարել ... Զլուծ տեառն սրբապէս տանել։ Սրբապէս ժողովեալ եդեալ զնշխարս սրբոց։ Զսիրոյ սրբապէս եւ զհաւատարիմ պաշտօնեայն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ։ Լմբ. պտրգ.։ Սիսիան.։ Երզն. լս.։)
cf. Սրբաբան.