child-like.
cf. Տղայաբար.
Ի գիրկս կուսին տղայապէս բազմի մանուկ։ Բազմի եւ ի գիրկս դստեր դաւթի տղայապէս։ (Շ. տաղ.։)
Տղայապէս առընկալեալ բարձեր ի գիրկս. (Շար.)
Որպէս մարդ կաթամբ սնանի տղայապէս. (Պիտառ.։)
Բերելով տարացոյց իւրեանց սխալանաց՝ տղայապէս եւ անփորձաբար. (Յհ. իմ. ատ.։)
Սա ո՛չ գիտնոց՝ այլ տղայապէս, մանկանց տուաւ նուսխայապէս. (Շ. այբուբ.։)
nurse.
κουροτρόφος parvulos nutriens. Սնուցիչ եւ դարմանիչ տղայոց.
Կենդանարար, համանգամայն եւ տղայասնոյց, եւ նորոգիչ, եւ կատարելագործ. (Դիոն. թղթ.։)
child-murdering;
infanticide.
Որ յերկիւղէ տղայասպանին՝ մակակոտոր հերովդէին. (Յիսուս որդի.։ եւ Գանձ.։)
child-murder, infanticide.
to restore to youth.
Որպէս տղայ կացուցանել. մանկացուցանել. նորոգել.
Եղեւ նա նոցա խմոր նորոգութեան, եւ նորոգեաց տղայացոյց զնոսա. (Եփր. ծն.։)
Թլփատեալ յեսու զամենայն բանակն իսրայէլի իբրեւ զմանուկ մի ութօրեայ, եւ տղայացոյց զամենայն ժողովուրդ ի սովորութենէ չարեացն. (Լմբ. ովս.։)
infantine, very young.
where is an assemblage of children.
Ուր իցէ երամ տղայոց. խմբեալ ի տղայոց.
Տղայերամ մանկունք սուրբ եկեղեցւոյ։ Տղայերամ ժողովուրդ. (Թէոդոր. խչ.։ Տօնակ.։)
little child, baby, bantling.
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
νηπιότης infantia ἀπαλότης teneritas. Տղայ գոլն. մանկութիւն. տղայական հասակ կամ բարք. տխմարութիւն. եւ առաջինզ ժամանակն մարդկութեան. մատաղութիւն. տղակութիւն.
Զաւուրս տղայութեան քո։ Զօր տղայութեան քոյ։ Յաւուրս տղայութեան քոյ։ Ըստ աւուրց տղայութեան իւրոյ։ Անդ բենիամին ի տղայութեան զարմանալի։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի.եւ այլն։
Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ։ Եհաս տղայութիւն յայր կատարեալ։ Չեկն քրիստոս ի տղայութեան աշախրհի։ Ի տղայութեան հասակին։ Ի տիս տղայութեանն։ Ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Շ. բարձր.։ Յճխ. ՟Է։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Դ. ՟Ե։)
Տեսեալ զտղայութիւն (այսինքն զմատաղութիւն) հասակի նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Որ ցուցանէ զներքին մարդոյն իմոյ զտղայութիւն առ գիտութիւն պատուիրանին (այսինքն զտխմարութիւն). (Լմբ. պտրգ.։)
Դիւրըմբռնելիք նորա ձագքն էին յաղագս տղայութեան. (Բրս. մկրտ.։)
Տղայաբար. եւ Տղայական.
Մի՛ տար թոյլ տղայօրէն բարուք եւ ստահակութեամբ գնալ. (Սարկ. աղ.։)
cf. Տղեմ.
ՏՂԵԼ. Կամիլ. յօժարիլ. խնդրել. (լծ. յն. թէլօ. թ. տիլէմէք. որպէս խնդրել. ռմկ. ուզել. կամ տնտղել, որպէս յուզել. կայ եւ Անտղաբար, Անտղելի. իբր անզննելի, կամ անբաժանելի. լծ. ռմկ. տարտղնել ).
Իսկ թագաւորն սալացեալ՝ ոչինչ լսէր. ծածկեալ կայր ի գահոյսն. զի եւ շարժել անգամ ոչ տղէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
to begin or to wish to move.
tun-bellied or big-bellied.
ՏՂԸՆԴԵՐ կամ ՏՂԸՆՏԵՐ. Ոյր ընդերքն են ուռուցեալ իբր զյղի տղայաբեր, կամ փորն ուռուցեալ իբրեւ զտիկ. փորը մենծ՝ ուռած տկռակ տխած թուլումի պէս։
Տղընտէր, փորեղ կամ փողեր։
Լինին ոմանք տղընտերք։ Տղընդերք, ջրգողեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Գորտունք ասեն, ընդէ՞ր հեղձանիմք ի ջուրս տղընդերք եւ գեղնեալք. (Մխ. առակ.։)
dregs, lees.
to imbibe, to absorb.
living, dwelling in the dirt or mud.
Բնակեալ ի մէջ տղմոյ.
Ի ներքսագոյնսն գայռս թաւալեցան տղմաբնակք զեռունքն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ընդ տղմաբնակ լինելոյս՝ ի յերկնային կամարացդ զերծայ (այսինքն վրիպեցայ). (Բենիկ.։)
mixed with mud, muddy;
brown.
Տղմուտ. տղմախառն. (եթէ չիցէ Թխպագին)
Զհողն զամենայն ի վերկոյս հոսեալ յուզէին ... ի բացուստ նկատեալ տեսողացն զտղմագին մթութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
dabbled, covered with mire, all over or quite dirty.
Տղմով թաթաւեալ. տղմաշաղախ.
Միամոյկ՝ տղմաթաթաւ ... հանեալ զերիվարն ի ցամաք. (Փարպ.։)
rolling, wallowing or draggling in the mud.
Թաւալեալ ի տղմի՝ որպէս խոզ.
Տղմաթաւալ անասնոցն զմարգարիտն առաջի արկցես։ Աղտեղացայ անմաքրական, տղմաթաւալ անլուացական։ Ի մաքրումն տղմաթաւալ անկելոյս. (Շ. ՟ա. յհ. ղէ։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Տղմալից.
cf. Տղմալից.
full of mud, muddy, diry, miry, filthy.
mixed with mud, sloughy, sloppy.
Խառն ընդ տղմոյ. տղմուտ. ցեխոտ, չամռոտ.
Զերեմիա արկին ի դուբ աղմախառն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
deep in mud.
Ուր կայ տիղմ խոր կամ բազում.
Եհան ի տղմախոր գբոյ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
born of mud.
like mud, muddy.
Գարշի՞ս ի տղմական ժահահոտութենէն. (Մաշկ.։)
dirt-like.
Ունօղ զկերպ կամ զտեսիլ տղմոյ. աղտեղի.
Հոտ նորա անմաքուր է, եւ ինքն տղմասէր եւ տղմակերպ. (Լմբ. յայտն.։)
foul-tongued, dirty, nasty.
muddy, miry.
ἱλυόεις limosus. Տղմական, տղմակերպ. տղմուտ. աղտեղի. գարշ.
Փախերո՛ւք ի տղմային գբոյ կեղծաւորութեան. (Կլիմաք.։)
Ի տղմային խաւարն։ Տղմային խորհրդովն կուրացեալք. (Լմբ. առակ.։)
Ներսէս՝ ուռկան ... զբանական ձկունս ի տղմային եւ հեղձուցիչ հեշտուեւեանց վերաբերեալ. (Սկեւռ. լմբ.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
ἱλυόομαι oblimor, limo obducor. Տիղմ լինել, ի տիղմ փոխիլ. սկանալ. ցեխ դառնալ. ցեխոտիլ. չամուր օլմագ.
Կնքէ զաղբիւրն զայն մաքրութիւն, եւ ոչ միով իւիք իմաստիւք տղմանայ լուսափայլ եւ օդային սրտին իրք պղտորեալք. (Նիւս. երգ.։)
Տղմանայ ի յագեցութենէ որովայն. (Կլիմաք.։)
Անկազմ եւ աներեւոյթ էր՝ ջրովք տղմացեալ. (Ոսկ. ես.։)
Երկիր տղմացեալ՝ լինի ջուր։ Երկիր ի ջուրցն՝ որ կային ի վերայ նորա՝ տղմացեալ կաւացեալ էր։ Ջրով տղմացեալ սկացեալ. (Նիւս. բն.։ Վեցօր. ՟Դ։ Գէ. ես.։)
Իսկ եւ իսկ յետ ջուրցն մեկնելոյ յամենայն կողմանց տղմացեալ բղխէր. (Կիւրղ. ծն.։)
fond of mud, wallowing;
fond of sin.
Որ սիրէ զտիղմ՝ որպէս խոզ, եւ գորտն. նմանութեամբ՝ Մեղսասէր.
Ըստ նմանութեան խոզի տղմասէր. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Որպէս գորտոցդ ազգ ... սոյնպէս եւ ասացեալքս այսոքիկ՝ տղմասէրք եւ ժանտագործք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Խնդրեն անարգքն եւ տղմասէրքն (դեւք) մտանել ի խոզսն։ Տղմասէր խոզից նմանեցին։ Խոզ տղմասէր է։ Ժանգահոտ տղմասէր վարուցն. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։ Ճ. ՟Ը.։)
sunk in mud.
Սուզեալ ընկղմեալ ի տիղմ. տղմաթաթաւ. ցեխի մէջ ընկած խրած՝ թաթխած. չամուրա պաթան.
Ի խնդիր տղմասոյզ մեղօք պատկերին. (Գանձ.։)
muddy, full of mud.
Ուր տիղմ կայ տարածեալ. տղմալից.
Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)
like mud.
ἱλυώδης . Տղմակերպ. տղմատիպ.
Ոչ ի միջիս գոլով. (ուր հող է, եւ տղմատեսակ տեղիս. Արիստ.։)
cf. Տղմակերպ.
Որ ինչ ունի զտիպ եւ զնմանութիւն տղմոյ՝ իրօք կամ օրինակաւ.
մեղօք տղմատիպ կենցաղոյս։ Ի թանձրագոյն մարմնոյս տղմատիպ ոչ գարշիցին։ Տղմատիպ տաղտկալի։ Տղմատիպ անվարժիցն. Ի փոփոխական եւ ի դառն տղմատիպ (աշխարհիս) մեղկեալ։ Մեղկումն եւ տղմատիպ ստորաքարշումն. (Մագ.։)
to bespatter with mud, to dirty, to soul to foul.
Տալ տղմանալ. աղտեղել. ցեխոտել.
Տղմացուցեալ զմիտսն գարշեցուցանեն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
ἱλυώδης limosus. Ուր իցէ տիղմ բազում. (իրօք կամ նմանութեամբ). ցեխոտ. չամրոտ.
Ի տղմուտ վայրս։ Ի տղմուտ եւ ի մօրական գուբս։ Էր տղմուտ տեղի մի. (ՃՃ.։ Վրք. ոսկ.։)
Յորժամ երկիր տղմուտ լինի, ոչ կարէ բխել ջուր յստակ եւ սրբահամ. (Անան. զղջ.։)
Անհնար է տղմուտ տեղւոջ անուշահոտութիւնս բուրել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Նոցա տղմուտ չարութեան։ Զտղմուտ վարս թողեալ. (Յհ. կթ.։ Մխ. առակ.։)
Հա՛ն զիս ի գբոյ տառապանաց՝ տղմուտ կաւոյ, հայցմամբ նոցին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Տուղտ.
potash;
կիզիչ —, caustic -.
well adorned with leaves.
Սաղարթացեալ ըստ տնկոյ. բուսեալ եւ աճեցուն իբրեւ զտունկ սաղարթագեղ.
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։) (իբր ծառ կենաց, որոյ պտուղն է աստուած՝ հանդերձ սաղարթիւք մարմնոյ իւրոյ)։
to swell, to tumify.
tart or pie.
Ազդ. եփոյից ի խմորոյ զանգելոյ իւղով եւ անուշիւք. պլակինդի.
Զկտապսն, եւ զփոխընդեայս, զքաքարսն եւ զտոխղուսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. յն. զպղակունդս եւ զեփոյս։)
line;
row, file, rank;
series.
• (ի հլ. յետնաբար) «ուղիղ շարք (մարգարիտների, շղթայի, բազմականների, խօսքի կամ բառերի)» Ոսկ. ա. թես. Բուզ. 172. որից տողել «ուղիղ շարել, դասաւորել» Եւս. քր. Սեբեր. Ոսկ. Ագաթ. տողեալ «շա-րուած» Վեցօր. 86. Ոսկ. եփես. 915. տողան տշարք, դաս» Եւս. պտմ. 664. տողանի «յա-ջորդական կարգով շարուած» Եւս. պտմ. Բ08. տողաբան «շատախօս» Մծբ. շղթայա-տող Խոր. մարգարտատող Յհ. կթ. տարա-տողել Թէոդ. խչ. քարատող «քարով շա-րուած» Կաղնկատ. 172։ Նոր բառեր են տողաշար (արդէն 1788 թ. ունի Սարաֆեան, Բանալի գիտութ. Սանկպետ. էջ 116, իբր ռուս. тeрaкca), երկտող, երկտողիկ, տո-ղած, տողավարձ ևն։
• = Թւում է խալդեան շրջանի բառ. հմմտ. վրաց. ტოლო տոլո, ტოლი տոլի «հաւասար, նման, հասակակից», ტოლობა տոլոբա «հա-սակակցութիւն», ტოლება տոլեբա «բաղդա-տել», ტოლაობა տոլառբա «ձկների կամ ոձերի զուգաւորութիւն», ტოლტოლი տոլտոլի «ճաւասար, հասակակից», უტოლო ուտոլո ռանհաւասար», որոնց նշանակութեան այս-պիսի երանգները թոյլ չեն տալ ընդունելու թէ մին միւսից փոխառեալ է. այլ երկուսն էլ փոխառեալ են միևնոյն աղբիւրից։-Աճ.
• զգեստ» ևն։ Pictet 2, 159 պրս. duxtan «կարել», սանս. duh «կաթ կթել, կա-րել»։ Bugge IF 1, 442 սանս. tántra-«շարունակեալ կարգ, շարք, ռասաւո-րութիւն», tandrá «շարք» բառերի հետ հնխ. tantri-(
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. տող, Ախց. Երև. տօղ, Սչ. դօղ. նոյնից են նաև տող Ննխ. «քանոն (ուղիղ գիծ քաշելու համար)», տող -բէ-տող Ալշ. «շարան շարան», տող Բլ. Չրս. «վզի զարդ, մանեակ» (իմա՛ «շարան, շարանուկ ուլունքաշար»)։
• ՓՈԽ.-Ուտ. տօղ «գրուածքի տող»։
• «մարմնի մէջ արտադրուած հե-ղուկները. sécrétion» Մագ. թղ. 135 (Միայն ջերմինս և կծուինս տայ կերակրել տկարա-ցելումն, զի զտողսն հատցէ ի խոնարհ և օգնականութիւն ահեկին կողման և փայծ-ղան.-այս խօսքերը ջերմի բուժման հա-մար է ասում, երբ իրօք որ փայծաղը՝ ոռ մարմնի ձախ կողմն է, ուռչում է և ցա-ւում), նաև էջ 6 (Հիւանդն խնդրէ զանախոր-ժըս ախորժակս, մթերեալ յինքեան զհամա-քամուածս և զտողս և զափռոդիտականս-ըստ ՆՀԲ զտղղս, որ սխալ ընթերցուած է. տե՛ս տղղ). որից տողի «թուք» Իսիւք. յոբ. 112, տողուկ (որ և տողու, տողուն) «թուք. լորձունք» Յոբ. է. 19, Փիլ. այլաբ. 1Ս8. Պտմ. աղէքս. 25, բոլորն էլ միայն յոգնակի գործածութեամբ։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. stol-արմատից, որի stel-ձևից են տիլ, տիղմ (տ. տիղմ բառի տակ)։-Աճ։
• Բառ. երեմ. էջ 313 տողուկ դնում և «վիշտ, կսկիծ», որ անշուշտ սխալ է։ Հիւնք. կցում է տող «շարք» բառին։ Սագրզեան ՀԱ 1909, 334 հյ. շողիք, շաղ, շաղախ, թրք. dalga «ալիք». dolman «ւզուիլ», սումեր. dig «թափել», šašar «ցեխ» ևն բառերի հետ։ Karst, Յուշարձան 407 շողիք բառի հետ՝ սու-մեր. šua «թացութիւն, թուք»։
• ԳՒՌ.-Ննխ. դօղուք «մաղաս, խուխ, բալ, ղամ».-կրկնական ձևեր են տղողանք Ղրբ. «դիրտ. 2. տակին մնացած անհիւթ անհամ մասը», տղողաջուր Ղրբ. «տակը մնացած մրրոտ ջուր», տղեղել Ագլ. «տան պատերը սպիտակ հող քսելով սպիտակացնել»։
ραμμή, τάξις, συνάφεια, στίχος (որ է ստիքս. որպէս եւ στολή , լծ. ընդ տող) linea, series, ordo, versus. Ուղղագիծ դասաւորութիւն. շարք եւ կարգ իրաց. որպէս տառից, տաղից կամ ոտանաւորաց, մարգարտաց. օղից շղթայի, մարդկան, կենդանեաց.
Մօտ ի սպառուած տողին կատարի բառս։ Իսկ ինձ զո՞րս հիւսեցից շարս եւ տողս բանից դսրովականաց։ Տառ տարբերական տողիւ ձեւացեալ։ Եղծումն նոցին ի տողս գրոց. (Երզն. քեր.։ Նար. ՟Ի. եւ կուս։ Լմբ. առ ոսկան.։)
Տողս առանցելոց բանիցն յեռուս։ Եւ ոչ կարեմ զոճ տողիս յառաջ խաղացուցանել. (Ոսկ. ՟ա. թես.։ Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Յայն օր նախ զտող բազմականացն թագաւորաց զամենեցունց կարգեցին. (Պիտառ.։)
Իսկ Տողք, իբր տողունք. cf. ՏՈՂԻՔ։
loquacious, garrulous, chattering, talkative.
Որ տողէ զբանս. Ճոռոմ. շատախօս.
Սոքա են խրատատեացք, եւ տողաբանք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
in rank, in files, in line, by series.
Կարգաւ. տողեալ ի մի շար կամ հետզհետէ.
Բազմութիւն հաւուց տեսի տողաբար, զի թռչին առաջնորդութեամբ ոմանց. (Փիլ. լիւս.։)
break, new paragraph;
at the head of a line.
ranged in line.
Ի տողի եդեալ. ի կարգի դասաւորութեան գտեալ.
Լծորդութիւն կոչի ձայնակցաց տառից ելանել յիւրաքանչիւր տողագիրն շարուց, տեղի տալով ընկերին՝ մտանել ի լուծ առ յարմարութիւն բանին. (Երզն. քեր.։)
to put in a straight line.
Ի տողի դնել. շարադասել.
Տողադրէ զհաստակառոյցն վիմաց կարգս. (Արծր. ՟Ե. 7։)
ranging in line.
cf. Խոշտար.
ԽՈՇՏԱՐ կամ ԽՈՍՏԱՐ. որ եւ ԽՈՍՏԱԿ. Մանուկ. տղայ. զաւակ. սան. համբակ. ժառանգ որբեցեալ. cf. ԽՈՍՏԱԿԴԱՐ.
Անառակն կորուստ խոշտարաց ի ծւկլիցն լեալ խնամողաց. (Պիտ.։)
obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.
ԽՈՉ σκῶλον offendiculum, impedimentum in via occurrens, lignum praeacutum σκόλοψ, σκόλωψ palus aculeatus, sudes. որ եւ ԽՈՒԹ. ԽԱՅԹ՝ խոցոտիչ. Քար կամ փայտ սրածայր՝ արգել եւ վնասիչ ոտից, որպէս եւ խթիչ աչաց. քար գայթագղութեան. ցից. խափան. որագայթ. կոճ. փայտ կամ քար սուր. Արգելք. փուչ.
Մինչեւ յե՞րբ իցէ մեզ խոչդ այդ. արձակեա՛ զմարդիկն։ Խոչ ի գարշապարսձեր։ Խոչ յական ձերում։ Ոչ պնշտեսցես զդիս նոցա, զի՛ խոչ է այն քեզ։ Նոքա եղեն նմա խոչ եւ այլն իսրայէլ։ Ոչ եւս եղիցիս տանն իսրայէլի խոչ գառնութեան։ Ի բա՛ց արարէք զխոչ եւ զխութ ի ճանապարհէ ժողովրդեան իմոյ. (Ել. ՟Ժ. 7։ Յես. ՟Ի՟Գ. 13։ Թուոց. ՟Լ՟Գ. 55։ Օր. ՟Է. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ը. 23։ Ես. ՟Ծ՟Է. 14։)
Զի ոչ այնչափ փչոց եւ խոչոց հարուածք կարիցեն զձեռս ապականել, որպէս մեղացն խայթոցք. (Ոսկ. ես.։)
Խոչ եւ գայթագղութիւն լինելոց են իշխանութեան մերոյ։ Այլոց խոչ գայթագղութեան լինէին. (Ղեւոնդ.։ Երզն. մտթ.։)
Ոզնին՝ յորժամ ողկոյզն ելանէ այգւոյն. արկանէզպտուղն ի խոնարհ, եւ ինքն թաւալի ի վերոյ, եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ի խոչս՝ ձագուցն. (Եպիփ. բարոյ.։)
impediment to the sight;
— լինել, to put a stop to, to hinder.
Խոնդակն եղեր ինձ. (Դտ. ՟Ժ՟Ա. 36։)
Խոչնդակն ինչ լինիցի ի ժամանակի աղօթիցն։ Միշտ խոչընդակն գայթակղակից եղեալ քեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Եւագր. ՟Դ։)
obstacle, stop, hinderance, embarrassment;
— լինել, to oppose, to hinder, to clog, to embarrass.
Ի բա՛յ արարէք զամենայն խոչընդոտն եւ զգայթակղութիւն, ի դիւրաւ գնալ մարթասջիք առ ի կեանս յաւիտենից. (Կոչ. ՟Գ։)
cf. Խոչընդոտն.
Եղեւ խոչնդակն եւ խոչոտն երկրինհայոց. (Բուզ. ՟Դ. 25։)
to leap or frisk about.
Ընդ խոպացողի գազանին (կիտի) կաքաւեցի, եւ ընդ ղուղակին ընթանայի։ Խոպալով (փիղն) եւ ընդվզելով եւ՛ յուղիսն եւ՛ ի զօրուն անըմբռնելի էր. (Փիլ. յովն. եւ լիւս։)
Ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն,
Խաղալ, խոպալ, խայտալ, խնդալ։
to become desert, uncultivated;
to lie waste or fallow;
to spoil, to deteriorate, to go to ruin.
Իբրեւ զայգի այր պակասամիտ. եթէ թողուս ըզնա, խոպանանայ։ Ամենայն տեղի խոպանասցի, եւ իփուչ դարձցի։ Ոյր ի վկայութիւն չարութեանն ծխեալ կայ խոպանացեալ։ Մինչեւ իսպառ խոպանասցին (ամբարիշտք). (Առակ. ՟Ի՟Դ. 31։ Ես. ՟Է. 23։ Իմ. ՟Ժ. 7. եւ ՟Դ. 19։)
Իբրեւ զանապատ անջրդի խոպանացեալ։ Եկեղեցի քրիստոսի խոպանացեալ եղեւ. (Յհ. կթ.։)
Եթող զտունն, ապա եւ ժողովուրդն խոպանացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։)
to let lie fallow, to leave uncultivated;
to lay waste, to spoil, to ruin.
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
cf. Խոպանացուցանեմ.
Խողխողեալքդ ի խարդաւանօղ խաւարասէր խոպանողացն, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Բ։)
Մի՛ երկնչիր ասէ (ի սօղոսէ). խոպանեալ է, եւ աղօթս առնէ. գուցէ խուպանեալ, իբր ռմկ. խպնեալ, պատկառեալ։
to curf, to frizz, to put in ringlets, to crisp.
Ունէր լմայր պճնօղ, որ հանապազ զհերսն խոպոպեալ կազմէր. (ՃՃ.։)
curled;
—ք, curl, lock, ringlet of hair;
—ս առնել, to curl, to frizz.
Կաղանչանն թէպէտ եւ փոքր է, այլ նման է ձեւով եղեւին ծառոյ. եւ ծայրն խոպոպի է. (Կիւրղ. թագ.։)
Ցցունս վարսից, ծամս կամ խոպոպիսմօրուաց չառնել. (Նախ. ղեւտ.։)
Մի՛ ապականէքզտես մօրուաց. ծամս առնել, կա խոպոպիս։ Զծամս, խոպոպիս ի ներս առնուն ներքոյ ականջացն. (Վրդն. ղեւտ. եւ Վրդն. թուոց.։)
to hollow out, to excavate.
Որպէս թէ խոռոչ առնել. կամ խորել. Բառնալ եւ պակասեցուցանել զմասն մի ամբողջիրի. ծակ եւ ծերպ բանալ. խրամատել.
Պատառեաց իբրեւ սուսերաւ զլեարդ իմ ... եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
hollow, cavity, cave, hole;
cavern, den.
ԽՈՌՈՉ կամ ԽՈՌՈՋ. գրի եւ ԽՈՐՈՋ. Խորեալ եւ փապարեալ մասունք հողոյ, երկրի, լերանց, գբոյ. քոս. գօվուգ.
Խոխոջանք խոռոջաց, որ բղխեն իջանեն ի գլխոց լերանց։ Պատառեաց իբրեւսուսերւ զլեարդ իմ ... եւ եղեւ ողջացեալ խոռեալ տեղին վիրացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
to become hollow, empty, void.
Խոռոջացեալ խորոցն անբաւից. (Անան. եկեղ։)
cf. Խոռոչանամ.
Խոռոջացեալ խորոցն անբաւից. (Անան. եկեղ։)
promise
Գրել զպատասխանի թղթոյն, եւ զխոստաբանութիւն՝ զթադէոս առաքել. (Արծր. ՟Ա. 9։)
to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.
ὐπισχνέομαι promitto, polliceor ἑπαγγέλλω, -ομαι promitto եւ denuncio եւ ὀμολογέω confiteor. Խոստ կամ խոստումն կամ խօսք տալ. յանձն առնուլ կատարել եւ առնել ինչ մի. ուխտել. յոյս կամ աւետիս իմն տալ. եւ Խոստովան լինել. ... իսկ յն. էբանղե՛լլօ է նաեւ աւետարանել. ուստի աւետիս եւ խոստումն ստէպ զնոյն ցուցանեն ըստ գրոց.
Խոստանային զարհաւիրս եւ զխոստովանութիւնս հալածել յանձնէ ախտացելոց. Խոստացաւ տալ յարքունիս վաթսուն քանաքար։ Խոստացան եւս խաչինս տալ նոցա։ Սկիզբն արասցուք բանիցդ խոստանալոց։ Զայն ինչ՝ որ թագաւորին խոստացեալ էր, ողջ ոչ կարէր առնել։ Զխոստումն՝ զոր խոստացավ համան արքայի։ Երդմամբ խոստացաւ տալ նմա (յն. խոստովան եղեւ)։ Բայց զայս խոստանամ քեզ (յն. խոստովանիմ)։ Խոստովան գիտել զաստուած (յն. խոստովանին)։ Խոստան տալ նմա արծաթ։ Խոստացաւ տալ նմա զսա ի բնակութիւն. եւ այլն։
Զիա՞րդ բեէզեբուղ հանէր, եւ խոստանայր նմա գեհեն. (Եփր. համաբ.։)
confessedly, avowedly;
in confession.
Նոքա խոստովանաբար քրհնեն զնա. (Լմբ. սղ.։)
Որպէս Պատմելով զմեղս անձին.
Ըզգործեցեալ մեղսն ասաց խոստովանաբար. (Ոսկ. ի փարիսեցին.։)
Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)
Գոյքն եւ ձեւքն, եւ ի նոսին ցանկութիւնքն անմարմինք են խոստովանաբար. (Լմբ. սղ.։)
penitent.
Կին մարդ կամ օրիորդ խոստովանօղզմեղս իւր մասնաւոր քահանայի. Մի՛ ստանար քեզ խոստովանադուստր, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
bribe for confession.
սիմոնական ախտ. Որպէս խոստովանադրամ, հաղորդադրամ, կամ պսակադրամ. (Կիր. Երզն. խր.։)
confessor, director of one's conscience.
Հայր խոստովանութեան. քահանայ՝ որում լինի խոստովանել զմեղս.
Թողութեան իշխանութիւն եւ այլն ... ո՛չ օտար ոք խոստովանահայր. (Շ. ընդհ.։)
Գնալ եւ առ խոստովանահնրս՝ խոստովանել զմեղս. (Գր. հր.։)
to confess, to hear confession.
Տալ խոստովանել զմեղս. լսել զխոստովանութիւն. խոստովանցընել.
Խոստովանեցուցէ՛ք զկատարեալսն հասակաւ. (Շ. թղթ.։)
cf. Խոստովանիմ.
Խոստովան եղէց քեզ օրհնութեամբ ... յուսա՛ առ աստուած, խոստովանեա՛ նմա, փրկիչ երեսաց իմոց աստուած է. (Սղ. ՟Խ՟Բ. 5։)
Խոստովանել է հռչակել զպարգեւսն, եւ գոհանալ զտուողէն։ Խոստովանեսցուք զբարերարին մերոյ քրիստոսի զողորմածութեամբ վասն մերզմահն աղաղակաւ երգոց. (Լմբ. սղ.։)
Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։
Որդի խոստովանեմք զնա. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)
Սպասաւորքն յայտնապէս խոստովանեցին զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)
Երկոքին կողմանքն զպարտւթիւն խոստովանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆԵԼ. որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆ ԼԻՆԵԼ. Պատմել զմեղս անձին բեկեալ սրտիւ. կատարել զխորհուրդ ապաշխարութեան.
Խոստովանել զյանցանսն, եւզղջանալ. (Յճխ. ՟Զ։)
Հաճոյ եղեւ նմա այն՝ որ խոստովանեացն զմեղս իւր, քան զայն՝ որ խոստովանեացզարդարութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)
Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)
Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)
to own to, to acknowledge, to confess;
to protest;
to profess;
to confess, to make confession;
պարտ է —, it must be acknowledged;
— զմեղս, to confess one's sins;
— զյանցանս, to acknowledge one's faults;
զպարտութիւն —, to acknowledge oneself overcome.
confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.
Ուղղափառ, կամ ճշմարիտ խոստովանութեամբ. (Յճխ.։ Շար. եւ այլն։)
Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.
Խոստովանութեան բան կրկին է. մի դաւանութիւն հաւատոյ. երկրորդ զմեղս զղջմամբ ասել. (Ի գիրս խոսր.։)
Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)
Խոստովանութիւն եւ մեծ վայելչութիւն զգեցար. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 1.)
Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)
Առնիցէ առաջնորդնզխոստովանութեան ողջակէզս. (Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 12։)
ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս նահատակութեան կամ խոստովանողական. (որ հայի ի ՟ա նշ)
colic, gripes, stomachache, pain in the bowels;
— ունել, to have the gripes;
— լինել, to confess, to own.
Եւյայնմ եւս դառն տանջանս զոչ եւ զուրաստ կալեալ չլինէին խոստուկ. (Կաղանկտ.։)
promise, engagement, obligation;
word, word of honour, good faith;
offer, tender;
protestation, declaration;
profession;
— տալ, to give one's word, to promise;
պահել զ—, կալ ի խոստման, to keep one's word or promise;
չպատել զ—, չկալ ի խոստմանն, to break one's promise, to fail to keep one's word;
մեծամեծ խոստմունս առնել, to promise mountains of gold, wonders;
սնոտի խոստմունք, vain or empty promises, fair words only;
սնոտի խոստմամբք պարարել, to nourish with vain promises
Անկարելի էր ումեք զչար աղանդոյն գործօնեալսն ի խոստումն ածեալ։ Խորհեցաւ ածել իխոստումն բազում գանիւք. (Կաղանկտ.։)
bearing or producing grass, grassy, herbaceous.
որ բերէ կամ բուսացանէ զխոտ պարարտ. Երկիրս խոտաբեր եւ մեղրաբուխ. (Զենոբ.։)
fed on grass;
living on herbs.
Խոտաբուտ կենօք իբրեւ զվայրենիս ընդունէին զկերակուրս։ Ի Խոտաբուտ կեանս եւ այլն. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Եւ Խոտեղէն. χορτώδης gramineus.
Համբուրէին խոտաբուտ կարակրոցն. (Եղիշ. ՟Է։)
eating vegetables, vegetarian.
Ի կերողիզխոտ. (Սղ. ՟Ճ՟Ե. 20։)
herbivorous, pasturing on herbs;
— լինել՝ շրջել, to pasture, to feed.
Որ զխոտ ճարակի կամ արածի. եւ Որ բանջարով եւեթ վայրի շատանայ. (որպէս անասուն ի բնէ, կամ նմանեալն անասնոյ, եւ կամաւ ճգնօղն)
abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.
(որպէս թէ իբրու խոտ անպիտան համարելի) ἁπόβλητος rejectaneus ἁπόβλημα reliquum ἁποδεδοκιμασμένος reprobus φαῦλος pravus σαπρός malus. Խոտելի. Ընկեցիկ. անարգ. յոռի. անպիտան. բանի չեկօղ, գեշ.
Արծաթ խոտան կոչեցէ՛ք զնոսա, զի խոտեաց զնոսա տէր։ Որ ինչ ի նոցանէ անպիտան եւ խոտան էր։ Այլ ուրեմն խոտան են բարք ճշմարտ։ Ժողովեցին զբարի բարին յամանս, եւ զխոտանն ի բաց ընկեցին։ Ամենայն արարածք աստուծոյ բարի են, եւ չիք ինչ ի նոսա խոտան.եւ այլն։
Իբր ոչ եթէ որպէս խոտան եւ ի բաց ընկենլի (յն. մի բառ՝) ի վերջէ թողաւ. (Նիւս. կազմ.։)
Ի մսոյ հրաժարեցոյց իբրեւ ի պղծոյ եւ խոտանէ իմեքէ. (Եզնիկ.։)
abounding in grass.
Տեղի, կամ վայր խոտաւէտ. (Խոր. ՟Բ. 6։ Լմբ. սղ.։ Նչ. եզեկ.։)
to despise, to contemn, to scorn, to slight, to disdain;
to undervalue, to depreciate.
Բնաւ ամենեւիմբ խոտէ բանն (գրոց՝) զիմն եւ զքոյն յեղբայրութեանն ասել (այս ինքն ասիլ). (Բրս. հց.։)
to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.
ԽՈՏՈՐԵՄ ԽՈՏՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκκλίνω, ἁποκλίνω declino, incino πλαγιάζω obliquo, diverto διαστρέφω, ἑκστρέφω perverto, everto πλανάω seduco. Հանել արտաքոյ ուղւոյ. իմի կողմն տանել. դարձուցանել. շեղել. մէկ դի տանիլ, քաշիլ, դարձընիլ.
Խոտորեա՛ զոտն քո ի շաւղաց նոցա. (Առակ. ՟Ա. 15։)
Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)
Կամ թիւրել. յեղաշրջել. ստերիւրել. ծռել.
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
cf. Խոտորեմ.
ԽՈՏՈՐԵՄ ԽՈՏՈՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκκλίνω, ἁποκλίνω declino, incino πλαγιάζω obliquo, diverto διαστρέφω, ἑκστρέφω perverto, everto πλανάω seduco. Հանել արտաքոյ ուղւոյ. իմի կողմն տանել. դարձուցանել. շեղել. մէկ դի տանիլ, քաշիլ, դարձընիլ.
Խոտորեա՛ զոտն քո ի շաւղաց նոցա. (Առակ. ՟Ա. 15։)
Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)
Կամ թիւրել. յեղաշրջել. ստերիւրել. ծռել.
Զժողովուրդն խոտորեցուցանէին. (Իգն.։)
perverting, turning aside, leading astray.
Ածէք մատուզէք ինձ զայրս զայս իբրեւ զխոտորեցուցի ժողովրդեանն. (Ղկ. ՟Ի՟Գ. 14։)
Խոտորեցուցիչ կամացն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
to turn aside, to deviate, to swerve;
to go astray, to lose the way;
to decline, to shrink from;
to slope, to slant;
to go astray, to err, to be perverted, to abandon oneself to;
to avoid, to shun.
ἑκκλίνω, ἁποκλίνω, ἑκνεύω declino, diverto διαστρέφομαι pervertor πλανῶμαι erro, vagor. Զարտուղիլ. շեղիլ յուղւոյ. դառնալ եւ գնալ կամ գալ ընդ այլ կողմն. մերձենալ. մէկ դի ծռիլ, դառնալ, մօտիլ.
Խոտորել յաջ կամ յահեակ։ Խոտորեսց յաջակողմն իւր։ Զճանապարհայն գնասցուք, ո խոտորեսցուք յանդս, եւ ոչ յայգիս։ Ոչ խոտորեսցուք այր իւրաքանչիւր ի տուն իւր։ Ոչ կամեցաւ սամփսոն յայգեստանն։ Խոտորեա՛ց առ իս տէր իմ, խոտորեա՛ց. եւ խոտորեցաւ առ նմա ի խորանն։ Խոտորեցաւ առ նա (յուդա). եւ այլն։
Իսկ (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 4.)
Պատանին ի բանս թագաւորին ոչ խոտորեցաւ։ Ոչ խոտորիցիք զկնի մտաց եւ աչաց ձերոց։ Ազգ թիւր եւ խոտորեալ։ Սիրտ խոտորեալ նիւթէ զչարիս։ Շաւիղք նոցա ընդ որ գնան, խոտորեալք են։ Դարձուսցէ զմեզ առ ի չխոտորելոյ սրտից մերոց ի նմանէ։ Ամենեքին խոտորեցան ի միասին։ Խոտորեցան ի պատուիրանաց քոց.եւ այլն։
Խոտորեցաւ ի նոցա օրէնս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Խոտորեա՛ց ի չարէ, եւ արա՛ զբարի. (Սղ. ՟Լ՟Զ. 27։)
Խոտորեցաւ յաղեքսանդրէ, եւ յայտնեաց զթշնամութիւն իւր. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 12։)
oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.
σκολιός perversus πλάγιος obliquus, transversus. Խոտորեալ կամ շեղեալ յուղղութենէ. թիւր. եւ Խեղաթիւր. նիւթապէս, կամ բարոյապէս ծուռ.
Ուղիղ փայտ. (Անան. ի պետր.։)
Հետք խոտորնակ։ Խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար։ Ընդ խոտորնակն որպէս ընդ ուղիղ ընթանայ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿ. գ. կողմնական մասն կամ թեւ խաչի.
Խոտորնակ ի խաչթեւացեալ։ Բուն խաչին որ ի վերուստ ի խոնարհ իջանէ, աստուածութեանն ասի օրինակ. իսկ խոտորնակն մարդկութեան. (Շ. բարձր. եւ Շ. թղթ.։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿ. մ. ԽՈՏՈՐՆԱԿՍ. πλαγίως ex obliquo, ex tranversio τ’ἁπαντία contrarie, -ia որ եւ ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. Խոտորմամբ. թիւրութեամբ. կամակորութեամբ. ընդ հակառակն. ոչ ուղղութեամբ. ծուռ ծուռ.
Խոտորնակ եւ զարտուղի գնամք ի պատուիրանաց նորա. (Ի գիրս խոսր.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։)
Ամենայն ուրեք խոտորնակ ուսուցանէ, եւ քակէ զկրօնս հայրենականս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Արարին նոքա խոտորնակ ընդ այնորիկ, եղեւ նոցա խոտոր վասն այնորիկ. (Եփր. համաբ.։)
obliquely, transversely;
at random;
confusedly.
Եղեւ քեզ խոտորնակի (կամ ի խոտորնակի). (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 34։)
Խոտորնակի տեսանեմք զիրացն կարգ։ Սխալաբար եւ խոտորնակի առաք։ Է նւաստգիտել, սակայնոչ ամենեւիմբ խոտորնակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մեղերբ զհեշտութիւնն մարմնական մեզ խոտորնակի նշանակէ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Ոչ գնացեր բարկութեամբ խոտորնակ՝ խոտորնակի ընդ քեզ հետեւօղս. (Նար. ՟Ե։)
Թէ գնայք ընդ իս խոտորնակ, գնացից եւ ես ընդ ձեզ խոտորնակի խոտորնակ. (Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
ԽՈՏՈՐՆԱԿԻ. πλαγίως ex obliquo. Շեղակի. կողմանակի.
obliquity, crookedness, deviation, declination, winding, sinuosity;
turning aside, going astray;
perversity, error, depravity.
Տեղին ինքն ժառանգեաց զազգին խոտորութիւն. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 20։)
cf. Խոտորութիւն.
διαστροφή perversio ἁποστροφή, ἁποστασία defectio. Խոտորիլն մոլորիլն, դարձ յուղզութենէ ի թիւրութիւն. հեստութիւն. ապստամբութիւն յաստուծոյ. մեղք. մոլորութիւն.
Խոտորեցաւ ժողովուրդդ այդ խոտորումն ժպիրհ։ Խոտորումն խօսեցաւ ի տեառնէ. (Երեմ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Թ. 32։)
Բիւրք են ընդ կեանս մերոց ի մեղս խոտորմունք. (Նիւս. կուս.։)
Վասն խոտորմանն բերեղեղոսեայ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 33։)
prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.
πανουργία, φρόνησις, σοφία astutia, solertia, prudentia, sapientia. Խորագետն գոլ. հնճարեղութիւն. հնարիմացութիւն. ճարտարութիւն. եւ Խորամանկութիւն.
Զխորին խորհուրդս խորագիտութեամբ ի վեր բերել։ Պսակ իմաստնոց խորագիտութիւն։ Իմացարուք անմեղք զխորագիտութիւն.եւ այլն։
Ստութեան կարծիս ոչ ոքունէր վասն խորագիտութեան, որպէս եւ այժմ իսկ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
profound, difficult;
enigmatical, obscure;
jabbering, talking gibberish.
Բազմագէտ, եւ շատահանճար, եւ խորախօս. (Վրդն. քրղ։ Տօնակ.։)
Ոչ եթէ առ ժողովուրդ խորխօս ծանրալեզու առաքեսցիս. (Եզեկ. ՟Գ. 5։)
sunken-eyed.
Զայր խոժոռագեղ, տափաքիթ. (եւ խորակն. Խոր. ՟Բ. 7։)
deep valley;
profound, difficult, rugged, scabrous.
Ի փչոց վարդ, եւ ի խորաձորոց ակնս գեղեցիկ. (Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
Ընդ այնպիսի խորաձորս արկանիցես զմիտս։ Ընդ նեղ եւ ընդ խորաձորս երթալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. եւ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)
Զխորաձորս մաքսաւորութեամբառլցեալս, եւ զգիճութեամբ հեղեղեալս վերաբերէր ի զգաստութիւն պարզութեան. Զի դիւրագնաց շինի (կամ լինի) ճանապարհ թագաւորին քրիստոսի. (Անան. ի յհ. մկ.։)
to chicane, to quirk, to quibble, to use stratagem and artifice, to deceive, to cheat;
to be cunning, artful, fraudulent, knavish.
Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւսչարութիւն խորամանկեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Հասէ՛ք վաղվաղակի ... գուցէ խորամանգիցէ։ Արդեամբք խորամանկեցին չմերձենալ ի մեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 22։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 11։)
cf. Խորամանկեմ.
Գաբաւոնացիք խորամանկեցան պաշարաւն եւ խաբեպատիր զգեստիւք։ Այն որ զգուշութեամբ սրբութեամբ տարածանել ընդ աշխարհս ամենայն հանդերձեալ էր, որդին դաւթի (սողոմոն) սիրովն բազում կանանց խորամանկեցաւ առնել զնա. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)
Այսպէս խորամանկի նա, եւ կեղծաւորի. (Եփր. ՟բ. թես.։)
cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.
πανουργία, κακουργία, ῤαδιουργία , κυβεία, ἑπιβουλή, πονηρία calliditas, malignitas, insidiae, malitia. Խրամանկելն. գործ խորամանկաց. անարժան խորագիտութիւն. չարահնարարուեստ. նենգ, խաբեութիւն. կեղծաւորութիւն. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.
Յամօթ եղեւ խորամանկութիւն բանսարկուին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)
deep & spacious in the center;
concave.
Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)