hydra.
ՀԻԴՐԱ. Բառ յն. ὔδρα hydra. որ եւ ՀԻՒԴՐԱ, ՀԻՒԴՐԱՍ, ՀԻԴՐԱՅ, ՀԻԴՐԻԱՅ. Ջրային օձ. ըստ առասպելաց՝ որպէս վիշապ մեծ եւ բազմագլխի՝ վերառեալ ի կարգ աստեղատանց. իրօք՝ անուն ուրումն կնոջ խորագիտի, եւ կղզւոյ, եւ այլն.
cf. Հիմնեմ.
Զերկինս արարեր իմաստութեամբ, զերկիր հիմնեցուցեր կարողութեամբ. (Բրս. ճշ. ձ։)
periodical incursion.
Ի հինախաղաց ժամանակէն ոչ ոք կարաց շինել (զեկեղեցի սրբոյն գրիգորիոսի). (Ճ. ՟Գ.։)
cricket.
ԾՂՐԻԴ կամ ԾՂՐԻԹ. Ճպուռն աշնանոյ, գիշերախօս, իբր մամախ փոքր. լտ. իտ. կռի՛լլուս, կռի՛լլօ. ի յն. ղռի՛լլօս, իբրեւ ճչօղ, կռնչօղ։ (Բժշկարան.։)
to become lean, extenuated, weakened, debilitated.
to beget;
to give birth, being or life to, to bring forth a child, to lie in, to be delivered;
to procreate, to produce;
to be begotten, engendered, produced, born;
to originate, to arise, to spring;
to pullulate, to bloom;
to emanate, to issue, to proceed;
— — կենդանեաց, to engender, to litter, to bring forth;
վերստին —, to be regenerate, born again;
to revive, to come to life again;
— Հօր, to procreate;
վերստին — մկրտութեամբ, to be new-born or regenerated by grace;
որդիս —, to bring forth a child, to be delivered of a child;
ծնաւ որդի or մանուկ արու, she brought forth or was delivered of a male;
գոգցես յայն ծնեալ էր or թուէր իմն յայն ծնեալ he seemed born for;
գետք զխորս ծնանին, the rivers nourish the sea;
երեսք որ ծնանիցին ի հայելւոջ, a figure horn or reflected in a mirror;
այտի ծնաւ քերթուղութիւն, thence poetry was born.
Անկարութիւն է զմահու փորձ առնուլ՝ ոչ յառաջագոյն ծնիցելումն. (Բրս. մկրտ.։) այլ անսովոր է ասել.
Ոչ կարէին շրթունք զաքարիայ ծնանել բան. (Եփր. համաբ.։)
asparagus.
ԾՆԵԲԵԿ կամ ԾՆԷԲԵԿ. ἁσπάραγος asparagus. իտ. sparago, gi. Բերք բանջարոյ ուղղաբերձ, թզաչափ, որ ընդ ծնանիլն եւ բեկանի, այսինքն առ օրին հատանի, մինչդեռ է փափուկ ախորժահամ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
generating;
generator;
parents, progenitors;
generant.
Յառաջագոյն նկարեալ եւ դրոշմեալ էր մահն նորա ի խորհուրդս ծնչի իւրոյ։ Զի զաքարիայ էր ծնիչ յովհաննու։ Մարիամ միայն էր ծնիչ անդրանկանն։ Կցորդէ (զբանն) ընդ ծնչի իւրում յամենայն գործ որ ի նմա եւ արտաքոյ քա զնա։ Փախստեայ գնալ յերեսաց հօրն՝ որ ծնիչն էր ամենայնի. (Եփր.։)
the husk, shell, rind or peel of fruits;
insignificant, trifle, thing of nought.
Օրինացն արդարութեամբ կարծէին կեալ, որք ի ծիծոյն հայեցան, եւ զպտուղն ոչ ծանեան։ Գաւազան պատուականագոյն, որով յերիքովայ զծնծոցն որոշէր ի պտղոյն. (Միսայէլ խչ.։)
genealogy, list of ancestors;
genethliacs, horoscope, astrology;
— դից, theogony.
γενεαλογία genealogia. Խօսք եւ ճառ զծննդոց եւ զսերնդոց. ազգաբանութիւն. ազգահամար. ցեղին՝ տանը պատմութիւնը՝ կարգը, ճուղագրութիւն.
horoscope;
ascendant, nativity.
lying-in, parturient, bringing forth a child;
possessing the faculty of reproduction, generative, fruitful, prolific;
fertile;
— մասունք or ծննդականդ, genital organs, the privy parts;
— կին, woman in childbirth.
τικτούσα, γεννῶσα pariens, parturiens γόνιμος gnerans, vim habens gignendi, fecundus, fertilis. ասի եւ ԾՆԱԿԱՆ. Որ ունի կամ կարէ ծնանալ զզաւակ. ծնանելի, ծնօղ. երկնօղ. եւ Բեղնաւոր.
to assist a woman in lying-in;
to aid in bringing forth.
Զիա՞րդ անարգասաւորն եւ անկերպարանն յայլս կարէր արդիւնս ծնուցանել։ Երկիւղ ի միտս մարդկան ծնուցանել։ Հուր ծնուցանէ (արեւն ի ձեռն ապակւոյն). (Եզնիկ.։)
serpillum, wild thyme.
Ծոթորելով արածին մեղուք. (Բժշկարան.։)
lemon thyme.
Ծոթորելով արածին մեղուք. (Բժշկարան.։)
garden thyme.
Ծոթորելով արածին մեղուք. (Բժշկարան.։)
to divide the waters;
to plough the sea.
Որպէս իսրայէլ ծովաբաժին լինելով՝ ըստ խորս կարմիր ծովուն ուղղաւորէր ժառանգել զկրկին խոստացեալ. (Զքր. կթ.։)
submerged in the sea;
— լինել, to go to sea;
to stand out to sea.
Ծովամուխ եւ անդնդաչու ճանապարհաւ կարճեալ ի միջոյ, կամ չարչարեալք. (Վրդն. երգ.։ Տօնակ.։)
to cause to turn into a sea;
to inundate, to immerse.
Ոչ կարէր զամենայն զբանս եւ զգործս ի միասն ծովացուցանել. (Խոր. պտմ. հռիփս.։)
barberry bush;
lent-isk, mastic-tree.
Տունկ ծոծոյ. փշուտ թուփն ծոր պտղոյ։ Բժշկարան.։ Ուստի ԾՈՐԵՆՈՅ ՕՇԱՐԱԿ. Գաղիան. յն. ղլիկօ՛էն γλυκόεν subdulce. անուշակ, թթուաշ՝ ախորժ համով։
to trickle, to flow, to leak, to run down or out of, to ooze out, to run or pass away, to ebb;
— մարմնոյ, to be affected with gonorrhoea.
Ծորի, (ի լս. որ է կոծոխուր), որ օգտէ տաքութեան խարտէշ մաղձի, սափրայի. (Բժշկարան.։)
piece of linen, bits, cuttings, shreds, strips, rags, tatters;
ի ծուէնս ծուէնս պատառե, to tear, to rend, to pull to pieces;
յերկուս ծուէնս պատառել, to tear in two parts or pieces.
Յանկարկատելի ծուէնս պատառեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Ծուլանամ.
Հաւատա՛, որքանի կարեմ, ոչ ծուլամ։ Ծուլայ։ Ծուլայցեմք. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
to idle, to be lazy, slothful or idle, to live in idleness.
Ի կասկածի կարծեացն ծուլացաւ յիս երիկամունք իմ. (Մագ. ՟Դ։)
to disguise, to travesty;
to dissemble, to cloak.
Սերոբէքն ծպտեալ՝ զառաւելութիւն լուսոյ փառացն ոչ կարէին տեսանել ... Ծպտեալ իբրեւ զսերովբէքն սաւառնեա՛. (Մեկն. ղկ.։)
to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.
հինգ տեղ ծռի օձն, եւ ապա կարէ գնալ. (Ոսկիփոր.։)
sketch, outline;
project, draught, plan, design;
written, described, traced;
— դրական, graphical.
Կամ որպէս Գծագրեալ ի մարմնի, եւ ի կարգ ժամանակագրութեան.
Զհայրենական մատեանսն ... եւ ծրագիր կարգեալս. (Ագաթ.։)
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
διαγράφω describo, delineo, circumscribo. Գծագրել. ստուերագրել. գծել զնշան ուրուական. նշանակել զծիրն. նախանկարել.
Եւ այս նախ սահմանեալ շնորհիս նկարագիրս ծրագրեաց աստուած զիսրայէլ, եւ զորակս գունոցն արկ ի վերայ նորա քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Զտեղի արտեւանացն յովտ մի ծրագրեալ ոչ ոք կարէր նշմարել. (Կաղանկտ.։)
to excite, create or produce a tempest;
to agitate, to trouble.
Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)
cf. Ծփեմ.
Ծփեաց զջուրս կարմիր ծովուն ի վերայ երեսաց նոցա. (Օր. ՟Ժ՟Ա. 4։)
to fluctuate, to ebb flow, to undulate;
to foam, to grow rough;
to be troubled, agitated, harassed;
to be undecided in purpose, to fluctuate, to waver.
Յերկուս վարանս միտք իմ վնասակարս ծփին. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։)
manufacture of gauze;
distillation of gas.
Առ սովաւ գտաւ քանդուած նկարու. (եւ կազագործութիւն եւ չափ եւ կշիռ. Վրդն. պտմ.։)
to strengthen, to corroborate, to sustain, to give strength to;
to repair, to restore to vigour good health, to re-establish;
to encourage, to give heart to;
to recover, to regain one's strength, to get well again, to be restored;
to take heart, to cheer up.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
cf. Կազդուրացուցանեմ.
Կազդուրեցուսցէ (կամ կազդուրացուսցէ), կարողացեւսցէ, հաստահիմն արասցէ. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 10։)
Եթե կարասցէն կազդուրել. (Ես. ՟Խ՟Է. 13։)
restoration, re-establishment, recovery, convalescence.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Հաւատն՝ որ յիս եւ առ ծնօղն, կարօղ է ածել ի կազդուրումն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
cf. Կազդուրութիւն.
Հայցել տկարութեան զօրութիւն, դանդաղանաց եւ լքման ջիլս եւ կազդուրութիւն. (Սարկ. պատկ.։)
Հաւատն՝ որ յիս եւ առ ծնօղն, կարօղ է ածել ի կազդուրումն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
apparatus;
preparing, preparation;
goods, furniture, household effects;
moveables, utensils;
equipage;
armour;
cf. Կազմութիւն;
— մարմնոյ, constitution, temper;
- պատերազմականք, military stores;
- ձիոյ, harness, caparisons, trappings;
— նաւու, rigging;
astronomical instruments.
Աստուածընկալ սուրբ խաչին խնդիր արարեալ՝ կարացին գտանել նովիմբ կազմածաւ. (Արծր. ՟Բ. 3։)
ԿԱԶՄԱԾ. Ի թանձրացեալն, Կահ կարասի, սպասք, զարդք. զէնք. իրք կազմք. κατασκευή, ἁποσκευή, σκεῦος եւ այլն. apparatus, supellex, vasa եւ այլն. բաները, զարդերը.
to form, to mode, to fashion;
to construct, to erect, to build;
to furnish, to provide, to supply;
to fit up, to arrange, to set in order;
to adjust, to put in repair;
to adorn, to embellish;
to get ready, to prepaire;
to equip;
to arm;
գունդս —, to enrol soldiers;
— զկառս, to harness the horses;
պարս ուրախութեան —, to give a ball;
— գորս, to bind books.
κατασκευάζω, παρασκευάζω, ἐτοιμάζω , ἑπισάσσω, -ττω, ἀρμόζω եւ այլն. paro, apparo, struo, orno եւ այլն. Կազմս եւ կազմածս առնել. կա՛զմ գործել. յօրինել. յարդարել. զարդարել. կերտել. շինել. նորոգել. կարգել. յարմարել. առթել. հանդերձել. պատրաստել. հաստել. ստեղծանել. հաստատել. ամրացուցանել. սպառազինել. վառել. շինել. շտկտել. խորդել.
Եթէ ի բնութեան ծառոյն կայր կազմեալ ուտելեացն գիտել զբարին եւ զչար։ Միթէ զբութիւնն փոխե՞լ կարէր, զի անխօսին խօսել կազմիցէ. (Կիւրղ. ծն.։)
Տեսուչ եւ մատակարար կազմեցար. (Կանոն.։)
Կազմէ խոնարհաբար (զբանն) վասն տկարութեան լսողացն։ Կազմեաց զառաջինն՝ մեծ լինել քան զաբրահամ, եւ այլն. Ոսկ. յհ. իբր կազմակերպել։
cf. Կազմած.
Նկարակերտ կազմուածս բազմականաց։ Բազում կազմուածս ոսկեղէն եւ արծաթեղէն. (Յհ. կթ.։)
to let fall drop by drop;
to distil.
Արիւն կաթեցուցանեմք։ Ոչ կաթեցուցին լերինք զքաղցրութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Գ։ Ածաբ. կարկտ.։)
Լից քոյին շնորհօք զայնս նկարագիրս ... զոր առեալ օծցես, լոյս կաթեցուսցես (ի նա). (Տաղ.։)
cf. Կաթնատու.
Մայր կաթնաջամբ անկարօտ բնութեանն անեզին. (Տօնակ.։)
opposite, contrary.
ἁντικείμενος, -ον oppositus, -um. Որ ի մի կողմն հակեալ՝ հակառակ կայ միւսումն. հակադրեալ. ներհակ. դէմընդդէմ գտեալ յիմիք կարգի. դէմ ելած՝ եղած՝ կայնած.
opposition, resistance;
antiperistasis.
ἁντίστασις resistentia, oppositio, obluctatio Հակադրութիւն. ընդդիմութիւն յիմիք կարգի. հակառակութիւն. խտիր.
leaning, inclined;
prone, bent, disposed;
— ի չարն, prone to evil, inclined to mischief.
decline, inclination, proneness, tendency, propensity, disposition;
idiopathy.
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
Երանի՜ թէ յանօգուտ միայն (վարէիք զլեզու), նա աւանիկ զնորին հակառակն՝ եւ ի վնասակարս եւս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
in a contrary manner, in opposition.
Հակառակաբար ունել զկարծիս վասն նորա, կամ զկամսն առ օրէնսն (Իգն.։)
contraposition.
Մի՛ կարծեր այժմ ա՛րս ըստ առ կանայս հակառակադասութեան ասացեալ. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
cf. Հակակայ.
Հակակայ. որ ոչ կարեն կալ ի միասին. հակառակորդ. ոսոխ. դիմակաց.