texture, tissue;
tress;
braid;
intertwining, interweaving, wreathing;
knit;
դեղձան —ք, golden tresses;
— ձեան, avalanche, snow-slip.
ՀԻՒՍ 2. որ եւ ՀՈՍԻ, սոյ. եւ ՈՒՍԻՆ. զոր տեսցես. Հիւսուած ձեանց դիզացելոց ի լերինս, եւ հոսելոց յանկարծ ի վայր։ Այս բառ գտանի ի յիշատակարանս գրոցն ասողկայ, եւ յայլս գրեալ Ուսին. որպէս ասի եւ ռմկ։
cf. Հիւսիսային.
Հիւսիսական եւ դերհիւսիսական (կողմանք երկնից). ըստ յն. ասին Արջային, եւ Հակարջային. ἁρκτικός και ἁνταρκτικός (Արիստ. աշխ.։)
texture, tissue;
tress, plait, braid;
entwining, interweaving, contexture, composition;
— բազմախորշ, ցանցակերպ, բազմանօթ, cellular, reticular, vascular texture.
hospice;
guest's apartment.
Կարգէ եւ վանորայս, օտարանոցս եւ հիւրանոցս։ Հիւանդանոցս կարգէր, եւ հիւրանոցս. (Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։ Վրդն. պտմ.։)
receiving or lodging strangers, hospitable.
Արար զնա դռնապան. յետ տաւոյ մի կարգեաց զնա հիւրընկալ. (Հ=Յ. մայ. ՟Ժ՟Ե.։)
very poor, wretched, miserable, pitiable.
ՀԻՔԱԳՈՅՆ կամ ՀԻԳԱԳՈՅՆ. Առաւել կամ կարի հէք. եղկելի յոյժ. թշուառագոյն.
antiquity.
Երրորդ կարգել զլեզու եւ զհնագիտութիւնս. (Երզն. քեր.։)
cf. Հնազանդեցուցանեմ.
Զտանջիչն հնազանդեաց։ Զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ Յկ. ՟Գ. 8։)
obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.
Լաւ է հնազանդութիւն քան զճարպ խոյոց։ Իբրեւ զորդիս հնազանդութեան։ Ի հնազանդութիւն հաւատոց, կամ արդարութեան, կամ խոստովանութեան։ Որ ի հնազանդութեան կայցեն, կամ իցեն։ Ամենեքեան հնազանդութեամբ լսէին միում։ Որոց եւ ոչ առ ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն եւ յն. ստորակարգութեան) եւ այլն։
old, olden, ancient, antique.
Յառաջագոյն զհայրենական հնամեացն նախնւոյն, եւ զիւր կարծեալ աստուածսն՝ չաստուածս անուանեալս. (եւ այլն. Ագաթ.։)
to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.
παλαόομαι veterasco, antiquor, vetus reddor Հին լինել. յերկարել զժամանակս. յերկարաձգիլ. ծերանալ. եւ Մաշիլ. ապականիլ. փտիլ. հիննալ.
ancient history.
Հնապատմութեանցն կարի յոյժ հմտացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
snare, artifice, deceit.
Որոգայթադրութիւն. թակարդ. լար. մեքենայագործութիւն.
possible, feasible, practicable.
Զոր ինչ հնար է կերտել, գործել. հնարաւոր. կարելի.
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
(իբր ն) Հնարօղ. ճարտարօղ. կարօղ. ձեռնհաս. ճարտար. հնարագիւտ. մեքենագործ. cf. ՀՆԱՐԱԳԷՏ.
ՀՆԱՐԱՒՈՐ. (իբր կ) δυνατόν possibile. Հնարելի. կարելի. մարթելի. եւ Ներընդունական.
Մի՛ կարճամտել քեզ ի հնարաւորսն. (Մաշկ.։)
Ի կարելեաց են ինչ՝ որ հարկաւորք են. եւ են ինչ՝ որ հնարաւոր։ Հնարաւոր. զորս կարն է արգելուլ։ Հնարաւոր՝ այսօր անձրեւն լինել. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հնարաւորիմ.
Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.
Հնարաւորէ գործել։ Մի՛ հնարաւորիր ամենեւին, թէ կարասցես պատրել (այսինքն մի՛ ի զուր ջանար)։ Միոյ աղջկան ոչ հնարաւորէր (այսինքն չկարէր) յաղթել. (ՃՃ.։)
Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)
possibility, feasibility;
invention;
means, expedient.
Հնարաւորն գոլ (ըստ կրկին առման) կարողութիւն, եւ կարելութիւն. կար. հնար. ճար. ճարտարութիւն. ջան.
Ամենակար հնարաւորութեամբ։ Ամենայարդար կամ խորագէտ հնարաւորութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ե։ Արծր. ՟Դ. 2։)
Փոփոխէ զամենայն անհնարինս ի հնարաւորութիւն. այսինքն ի գոլ կարելի. (Երզն. լս.։)
cf. Հնարիմ.
Վասն տկարութեան լսողացն այնպէս հնարէր զբանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
to invent, to find out, to imagine a device, to conceive a project, to contrive;
to strive, to endeavour, to exert oneself;
to bend or apply one's mind to, to study;
to counterfeit, to feign;
cf. Հնար.
Ի կարճոյ հնարեցաւ վախճան նոցա. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 14։)
Եւ իբր դիմազուրկ. Հնար լինել. մարթել. հնարաւոր գոլ. կարել լինել.
possible.
invention, industry, art.
Որոց ըստ եգիպտական հնարողութեանն կապեալ արկեալ կախարդանօք զդեւ ի շիշ։ Ոչ յաստուծոյ կարգեցան (ջորիք), այլ ի մարդկան հնարողութենէ։ Ո՞րչափ եւս ամենահնարն, յորմէ ամենայն հանգամանք հնարողութեան բաշխեալ են. (Եզնիկ.։)
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
παλαόω antiquo, veterem reddo. Տալ հնանալ. անպիտան կացուցանել հնութեամբ. եւ Յերկարաձգել ժամանակաւ. Հինցընել.
fifteenth.
πεντεκαιδέκατος decimus quintus. գրի եւ Հինգետասաներորդ. Վերջինն ի կարգի հնգետասան թուոց. տասնըհինկերորդը.
pressing of grapes.
Զյանկարծակի հասեալդ ի վերայ հնձանահարութիւն դառն արտասուաց. (Յհ. կթ.։)
old, worn, worn out;
—ք, old lumber, trash, rubbish;
—տեաց վաճառիչ, old clothes-man.
Հնացեալ կամ կարի հին (ձորձ). հինումին, հինկեկ, քուրչ.
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
παλαιότης vetustas, antiquitas. Հին կամ հնացեալ գոլն. փտութիւն. ապականութիւն. եւ Վաղեմի գոլն. երկարութիւն ժամանակի. ծերունի. հին ըլլալը, հննալը.
Տանէին զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց ... տարակուսեալ տկարութեամբ ի հնութեան ժամանակի. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
sounding, echoing, resounding, sonorous.
ἡχώδης sonorus. Որ կարէ հնչել. հնչօղ. ձան հանօղ.
cf. Հոգաբարձութիւն.
Աշխարհախնամ հոգածութեամբ յարդարէր զկարգ աշխարհիս։ Սա առաւելեաց յամենայն հոգածութիւնս ի գիւտս իմաստութեան. (Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Դ. 2։)
cf. Հոգաբարձու.
Ղեկավար, հոգեբարձու, հարկաւոր իրաց մատակարար. (Եփր. աւետար.։)
spiritual, incorporeal;
psychical.
Ի հոգեկան տկարութենէ եղեալ. (Փիլ. լին.։)
soul-saving, salutary, wholesome, vivifying, reviving.
ՀՈԳԵԿԵՑՈՅՑ կամ ՀՈԳԷԿԵՑՈՅՑ. Կեցուցիչ հոգւոյ. փրկարար.
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)
winning souls, spiritual gain.
Շահելն զհոգիս. օգտակար ինչ ի շահել զհոգիս։
inspired by the Holy Spirit.
Զհոգեշունչ օգտակարութեամբ։ Զբանս նորա հոգեշունչս։ Հոգեշունչ աւետարանիչք. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. խչ.։)
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
Յերկարել ի հոգէվարսն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
bat, vampire.
bare-headed, unveiled, uncovered;
naked, hare, undressed;
openly, manifestly, publicly;
— առնել, cf. Հոլանեմ;
— լինել, հոլանիմ, cf. Հոլանեմ.
Բազմաց հոլանի սորայն երեւեսցի վատթարութիւն։ Որք ոչն կարէին հոլանի ի դէմս նորա հայել. (Պիտ.։)
rolling, circular;
declinable.
πτωτικός casualis. Որ կարէ հոլովիլ, եւ հոլովեալ ըստ քերականաց. կամ յեղյեղլի. փոփոխական.
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
Գումարեցան ի մի վայր, եւ պնդեցան կարգեցան մածեան հոլովեցան յինքեանս, եւ եղեն իբրեւ զմի այր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
Սուրբ բայ՝ կարճ է ի մերս բարբառ, եւ ոչ կարէ հոլովիլ, եւ ի միւսն յարակցիլ. (Ժող. հռոմկլ.։)
rolling, rotation, whirling;
movement, turn, vicissitude;
declension.
Հոլովման աւուրց։ Ըստ հոլովման ընթացից ամանակաց։ Ի պարս կարգի բանիս հոլովման. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. խչ.։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
Ի կարգ սրբոցն բանից իմոյս հոծեալ բերանոյ բանիցս յեռեալ. (Խոսր.։)
density, thickness, denseness.
Ոսկւոյ ոստ վասն հոծութեանն կարծրագոյն ելով՝ սեւացեալ ադամանտ կոչի։ Հոծութեամբ քան զոսկի հոծագոյն գոլով՝ պղինծ եղեւ. (Պղատ. տիմ.։)
husbandry, agriculture, tillage.
Երկաթն ի գործ հողագործութեան պիտանացու է, այլ ի սպանութիւն կարի իսկ անպիտան. (Կիւրղ. ել.։)
slipper;
pump;
list-shoe.
Հողաթափք իւրեանց հնացեալք եւ կարկատեալք. (Յես. ՟Թ. 5։)
cf. Հողաբլուր.
Իբրեւ զկարկառս եւ զհողակոյտս. (Գէ. ես.։)
cf. Հողանիւթեայ.
Զի տկարութիւն բնութեանս յայտնին, թէ ոչ օտար՝ հողանիւթին. (Յիսուս որդի.։)
weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.
Հողմահարս պատառիչ օդոյ ի մորթոյ դովրացւոց՝ դրդիչ յոյժ աստուծոյ ակկարոնի (ճանճիկ կոչեցելոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Է։)
dispersed by the wind.
Ի վերայ հողմամաղ մոխրացան գետնոյ նկարագիրս դրոշմեալ. (Վեցօր. ՟Թ։)
weather-driven;
whirled about by the wind.
Եւ անտի ապա իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր. (Յհ. կթ.։)