galbanum;
benzoin, gum-benzoin.
ՈՒՊԱՆ որ եւ ՈՒՊԱՆԻ ԽԻԺ, ՈՒՊԱՆԻ ՏԱԿ, ՈՒՊԱՆԱՏԱԿ. χαλβάνη galbanum, -us . Խիժ հոտաւէտ, կամ ծանրահոտ, եւ տունկ նորա. որպէս քաղբան կամ գաղբան. անկուտան, էնկտար, ... ըստ ոմանց՝ եւ կնդրուկ. ասըլպէնտ. տ. որպէս յն. σίλφιον laserpitium. իտ. belzuino. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.
Ի մէջ ուռեաց նոցա կախեցաք զկտակարանս մեր։ Ոստս ի տերեւախիտ ծառոց եւ յուռեաց. (Սղ. -ճլզ. 2։ Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 40։)
to fish with a net, to fish;
to take as in a net, to catch, to draw into a snare.
Որով ձկնորսքն զաշխարհ զբաւանդակ աւետարանին կապանօք ուռկանեցին. (Ածաբ. կարկտ.։)
to be swollen, to swell, to puff up, to stuff out, to rise up;
to bloat;
to be swollen or puffed up, to be inflated, to grow proud.
Աղբիւրն սիլովայ ուռնու իմն, եւ յանկարծ արտաքս բղխէ. (Կիւրղ. թագ.։)
to learn, to study, to read;
to be instructed;
to exercise oneself in;
— զդասն, to learn, to study one's lesson;
— ի բերան, to con over, to study by heart;
cf. Թոշակ.
cf. Հիւս ձեան.
ՈՒՍԻՆ կամ ՈՒՍԻ. որպէս թէ հիւսին եւ հոսին. եւ կամ հիւսիսի. (cf. ՀԻՒՍ, cf. ՀԻՒՍԻ. Ձիւն դիզացեալ ի հիւսիսային լերինս, եւ յանկարծ փլեալ.
cf. Հիւս ձեան.
ՈՒՍԻՆ կամ ՈՒՍԻ. որպէս թէ հիւսին եւ հոսին. եւ կամ հիւսիսի. (cf. ՀԻՒՍ, cf. ՀԻՒՍԻ. Ձիւն դիզացեալ ի հիւսիսային լերինս, եւ յանկարծ փլեալ.
scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.
Տեսականն (իմաստասիրութիւն) բաժանի ի բնաբանական, եւ յուսըմնականն, եւ յաստուածաբանականն։ Ասեն, թէ ուսումնականն ոչ է մասն իմաստասիրութեան, որպէս եւ պղատոն կարծէ, այլ՝ նախակրթութիւն ինչ։ Ուսումնականն զմիջինն կալաւ դասաւորութիւն, այսինքն ի մէջ բնաբանականին եւ աստուածաբանականին. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Զ։)
fellow-student;
school-fellow.
Իգնատիոս աղաչէր զսուրբն պօղիկարպոս զուսմնակիցն իւր. (Ճ. ՟Գ.։)
small cane-field.
Փախեաւ եւ գնաց ի դաշտս շամբակացն. եւ ել մեծն Մակարիոս խնդրել զնա, եւ գտաւ զնա ի շամբն այն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
dog-tick, ricinus caninus.
κυνόμυια musca canina. Շան ճանճ. տիզ. է՝ որ բոլորշի ողորկ՝ պնդամաշկսպիտակ, եւ է՝ որ տափարակ, կարմիր, ճանկաւոր, ոսպնաչափ. որ չարաչար ծծէ զարիւն շան, եւ քոսոտ առնէ զնա. կէնէ՛, լէշա. եբր. առօպ.
Զառաջին հարվածովն զանց արարի. եւ զգորտովքն եւ զմժխաւն եւ զշանաճանճաւն. (Ածաբ. կարկտ.։)
dog-faced;
painted or sculptured dogs.
Ունօղ զպատկար կամ զկերպարանս շան. շներես.
fulminating, fulminant;
— թթուուտ, fulminic acid.
Ի վերուստ հրկէզ եղելոց (ի սոդոմ, եւ այլն). (քանզի թանդական հուրն ոչ իւիք ոչ կարացեալ չիջանել՝ արածի (ճարակի). Փիլ. իմաստն.։)
meteoric stone, meterolite;
cf. Երկնաքար;
cf. Օդաքար.
Քար պատուական որ կարծի անկեալ զոյգ ընդ շանթի.
shirt, linen;
— քահանայական, alb;
— սարկաւագաց, դպրաց, rochet, surplice;
dalmatic, tunic;
— կանանց, chemise, shift.
Արար յովսեփայ առ սէր՝ շապիկս (կամ շաբիկս) թեզանեօք. բայց հեբրայեցին՝ շապիկս նկարէնս ծաղկեայս, այսինքն պարեգօտս. (Եփր. ծն.։) նմանութեամբ ասի եւ Շապիկ դպրաց, սարկաւագաց, եւ այլն. իտ. տե՛ս եւ ՔՈԹԱՆԱԿ, ԲԱԴԷՆ, ԿՏԱՒ։
red, reddish;
— աչք կամ երեսք, fiery or flashing eyes;
cf. Տենդ.
cf. Շառագունութիւն.
Շառագունութիւն. կարմրութիւն յառաջ եկեալ յամօթոյ. շիկնումն. ամօթ.
cf. Շառագունիմ.
ՇԱՌԱԳՈՒՆԵՄ ՇԱՌԱԳՈՒՆԻՄ. ἑρυθρέω, ἑρυθρός γίνομαι rubesco, erubesco. Շառագոյն լինել. կարմրանալ. շիկանալ. եւ Շիկնիլ. պատկառիլ. զամօթի հարկանիլ. կարմրիլ. կաս կարմիր կամ մօսմօռ կտրիլ, խպնիլ.
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
ՇԱՌԱԳՈՒՆԵՄ ՇԱՌԱԳՈՒՆԻՄ. ἑρυθρέω, ἑρυθρός γίνομαι rubesco, erubesco. Շառագոյն լինել. կարմրանալ. շիկանալ. եւ Շիկնիլ. պատկառիլ. զամօթի հարկանիլ. կարմրիլ. կաս կարմիր կամ մօսմօռ կտրիլ, խպնիլ.
red, redness;
flush, blush, shame, bashfulness.
Շառագունելն. շառագունանք. կարմրութիւն՝ մանաւանդ բոսորային՝ կամ արիւնըշուշտ, եւ Շիկնումն. պատկառանք. ամօթ.
Եթէ իցեն մեղք ձեր իբրեւ զձանձախարիթ (որ ըստ ոմանց է գոյն կարմիր). զծիրանեգոյն մեղացն զշառագունութիւնսն ի ձեան սպիտակութիւն փոխարկէ. (Նանայ.։)
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Շառաչիւն (յն. ձգումն) նետից։ Զշառաչիւն զերիվարացն։ Նոր անձրեւօք կարկտի, եւ անհրաժեշտ շառաչմամբք (յն. ջաղբիւք) հալածեալք. (՟Բ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. ՟Գ. ՟Զ. 41։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
camel.
Պարսիկք եւ զշառաւունսն նկարեն եւ պաճուճեն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
cf. Բազմամարդութիւն.
to content oneself, to be content, to take up;
to suffice, to be sufficient or enough;
to multiply, to increase;
սակաւուք, փոքու, to be satisfied or content with a little, with any thing.
ՇԱՏԱՆԱԼ. Բաւել. որպէս Բաւական կամ շատ լինել, եւ ձեռնհաս՝ կարօղ գտանիլ.
Թէպէտ բազում էին հեթանոսք, բայց ոչ կարծէին զինքեանս շատանալ ի խաղամարտրութիւն առանց հրէից. (Ոսկ. գծ.։)
having a great deal of water, abounding with water;
aqueous.
Ի գաւառին կարնոյ շինել զքաղաքն արգաւանդահող շատաջուր եւ բերրի. (Խոր. ՟Գ. 59։)
cf. Շատանամ.
Շատեալ ի նմին՝ կոխեաց զմեծութիւն։ Ի հնոց կտակարանաց անտի շատեալ իցէք. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Դ։)
thistle.
ի Բժշկարանի դնի որպէս Ըղտափուշ.
tent, pavilion, marquee.
(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է. (Ոսկիփոր.։)
water-spout, fountain, jet.
(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շարապ.
ՇԱՐԱԲ կամ ՇԱՐԱՊ. ռմկ. շիրօբ, շէրպէթ, շիւրպ, շէրապ, ուսարէթ, մաճուն . իտ. sciroppo, sugo. լտ. syrupus, succus. χυλός, χυμός . Օշարակ կամ ըմպելի կամ քաղցրաւենի կազմեալ ի հիւթոյ պէսպէս իրաց ի պէտս դեղոց օգտակարութեան.
Ընկուզի շարաբ, որ օգտէ փողացաւի։ Սերկեւլի շարաբ, որ օգտէ վերաբերութեան եւ փորանցի։ Խաշխաշի շարաբ. որ օգտէ հազի. եւ այլն. (Բժշկարան.։)
to compose, to write;
to ratiocinate, to make a syllogism.
Որպէս ի կուրաց քատակիցելոց՝ յաղագս գունից շարաբանիցելոց. յաղագս որոյ եւ ստագիրացին ասէ, եթէ ի ծնէ կոյրք ոչ կարեն յաղագս գունից շարաբանել. (Սահմ. ՟Ա։)
composer, writer, author;
cf. Շարագրած;
letter, character.
Նկարագիրդ առակական է, որպէս ամենայն շարագիրք սողոմոնի. զի զմովսէս եւ զեզրաս ոչ գտանեմք այսու շարագրաւ շարագրեալ. (Վանակ. յոբ.։)
to compose.
Քերթողացն՝ կարճառօտութեան չափովքն, եւ յարմարական ասացուածովքն զիւրեանցն շարագծելով զբանս. (Պիտ.։)
composition, wording;
work, writing, works, treatise;
memory, monument.
σύγγραμμα, συγγραφή conscriptio, scriptura, scriptum, liber, opus, commentarius Շարագիր՝ ըստ ՟բ. նշ. եւ շարագրածութիւն, շարագրութիւն, բան կամ գիրք շարագրեալ. մատենագրութիւն. բան կամ գիրք շարագրեալ. մատենագրութիւն. պատմագրութիւն. յիշատակարան.
to compose, to write, to word, to put down in writing;
to compile.
συγγράφω conscribo, scribo, scriptis vel litteris mando, exaro. Ի շարի հարկանելով՝ կարգաւ՝ ի մի հաւաքմամբ գրել. շարայարել գրութեամբ զբան. յօրինել գիրս՝ ճառս, մատենագրել. պատմագրել. արձանագրել. գիրք գրել, շարադրել.
Զի՞նչ արժանաւոր ըստ քեզ բամբասանս շարագրեցից։ Սակաւք շարագրեցան աստանօր եդեալ։ Եւ զի՞ եւս երկարս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)
to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.
συντάσσω, -ττω, συνίστημι coordino, ordino, constituo, compono, colloco, construo, conjungo, adjungo, nnumero. Ի միում շարի դասել. համադասել. շարակարգել. կարգել. կարգաւորել. զուգադասել. բաղդասել.
Զարս անուանիս կարգաւ շարադասեալ յիւրաքանչիւր տեղիս մինչեւ ցբազում ամս. (Խոր. ՟Ա. 8։)
coordination, arrangement, order, disposition;
syntax.
σύνταξις syntaxis, coordinatio, constructio, compositio, scriptum, liber, libellus, opus. Շարադասելն, իլն. շարակարգութիւն. կապակցութիւն. կազմութիւն ո՛ր եւ է յօրինուածոյ. բաղկացութիւն. մանաւանդ՝ Շարագրութիւն, գրուած. ճառ. կամ յօրինուած բանի ի բառից. որ եւ ԲԱՂԴԱՍՈՒԹԻՒՆ.
Արդ պատմութիւնս այսպիսի է. այլ շարադասութիւն այսպէս պիտի. եւ կարասին շարադասութիւնն կապակցեալ լինի. (Նոննոս.։)
compound;
composed;
arranged, put in order;
prosaic.
Ո՛չ զհոգին բանական՝ մարմին կարծեմք շարադրական, եւ ոչ դարձեալ զյոքնամասնական մարմինն՝ պարզ հոգի բանական. (Սարկ. հանգ.։)
to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.
Որք զտչորեքանկիւնաւորք։ Որ զայլ երկարսն շարադրեն։ Որ ի սոցանէ շարադրին։ Երեքանկիւնքն շարադրեալք՝ կատարեն զքսանն։ Այն մահ՝ տրոհութիւն եւ զատուցումն է շարադրելցելոցն՝ մարմնոյ եւ հոգւոյ. (Փիլ.։)
Մանրամասն նկարիցն շարադրողն (ի մի շարօղ մանրախիճ քարանց). (Նիւս. թէոդոր.։)
Երրորդ պատմութիւնս այս, շարադրեալ տկարութեանս մերում. (Փարպ.։)
combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.
ՇԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Սոկորութիւն եդեալ կամ եղեալ. գրութիւն եւ կարգաւորութիւն մարդկան.
ՇԱՐԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Շարակարգութիւն եւ հիւսած բառից ի կազմել զբան. շարագրութիւն.
to enumerate in order.
ՇԱՐԱԹՈՒԵԼ. Ի միասին կամ կարգաւ թուել.
compound, combined, united.
Որպէս զի նոցա եղեալ շարախառն ընդ հթրոյն՝ առաջնորդեսցէ առ որ ինչ կարողութիւն է տանել. (Մեկն. ղեւտ.։)
to arrange, to place or put in order.
ՇԱՐԱԾԵԼ. Կարգաւ ածել. շարակարգել.
unitive.
կարօտ գոլ մարմնոց՝ շարակալուի, եւ յառաջագոյն ցուցաք. (Նիւս. բն. ՟Բ։)
entwining, interweaving.
Անխառն յամենայն նիւթոյ շարամանութենէ (հոգեղէնն)։ Ձեռնկալութիւն ձիթոյ՝ շարամանութեամբ նիւթոյ պատրուկի ընդ նոյն զանգլոյ։ Հնոյ կտակին ընդ նորոյս շարամանութիւն։ Շարամանութիւն ոսկերաց (ի մարմնի)։ Չարչարելի ի տկարութենէ, այսինքն ի մարմնոյ շարամանութենէ. (Նիւս. բն.։ Նար. ղգ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լմբ. ժղ.։ Աթ. ՟Ա։)
to narrate in order.
ՇԱՐԱՊԱՏՄԵԼ. կարգաւ պատմել.
stench, stink.
Ո՞ր շարաւահոտութիւն մեռելոյ կարէ հաւասարել նեխութեան մեղացն եւ ժահահոտութեան. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.
τάσσω, συντάσσω in seriem reduco, insero, necto, intexo, coordino. Ի մի շար դնել. տողել. շարադասել. շարակարգել. շարադրել. յարել. շարայարել. մէկ շարք անցընել, կցել.