to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
· Calfa
Ձայնէր ի վիմին հրեշտակապետն այսօր, տարփողէր կանանցն զուարթ, յարեաւ խաչելեալն. (Շ. տաղ.։)
judgment, reasoning.
· Calfa
Բան է հետեւակ բառի՝ շարադրութիւն, զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով։ Շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւնն ոճով։ Կէտ աւարտեալ՝ է տրամախոհութեան յանգեցելոյ նշան. (Թր. քեր.։)
my master, my lord;
master, doctor.
· Calfa
Րաբունք հմուտք վարդապետաց (առաքեալք)։ Րաբունիցն (առաքելոց) պետք՝ երից ընտրեալ աշակերտաց։ Րաբուն երկնային (հրեշտակապետն) դասուք զօրօք յայրն եղեալ. (Գանձ.։)
to rake, to harrow.
· Calfa
Ցախիւք հարթել զգետինն յետ վարելոյն եւ ցանելոյն. տափանել ցախիւք. կապել զցախ զկնի արջառոյ կամ տափանի, զի զմնացեալ կոշտս հողոյ հարթեսցէ իբր աւելածութեամբ. ցաքել.
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
· Calfa
ՑԱՆԿԵՄ կամ ՑԱՆԳԵՄ. φράττω, -σσω sepio, munio. Ցանկապատել. ցանգով փակել. պարսպել. ամրացուցանել.
vn. va. to speak imperiously, lordly;
seriously, sensibly.
· Calfa
Արդ ահա ընդ միտ ածեալ, առ աստուած տիրաբանէ։ Մի՛ ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուծոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ։ Իսկ աստ բարբառք տիրաբանեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54. եւ իմաստն։ Ոսկ. ղկ.։ Տիրաբանեն՝ զբավանդակ զերկին նմա առանձինն ստանալ. Եփր. աւետար.։)
cf. Բուն.
· Calfa
Անիրաւի՝ ոչ ուրուք եղելոյ մարդ, այլ իսկագոյն եւ տիրագոյն ասել՝ մարդակերպ գազանի։ Եղիայ ի վեր հետեւեալ, եւ կամ տիրագոյն եւ իսկապէս ասել՝ համբարձեալ։ Մինչ զի իսկապէս եւ տիրագոյն ասել, չափ ամենեցուն՝ եւ՛ իմանալեացն եւ՛ զգալեացն՝ աստուած մի. (Փիլ.։)
Եւ մ. κυριότερον, αὑθεντικωτέρως proprie, magis authentice. Պարզապէս. յատկապէս. իսկապէս. առաւել տիրաբար.
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
· Calfa
Մանաւանդ, proprie, praecipue, vere. Իսկապէս. հատկապէս. գլխաւորաբար. ստուդապէս. (հակագրեալն ձայնիս՝ Պիտակաբար)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
· Calfa
Ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն։ Անարգ եւ փոքր եւ տխուր է տեսիլ մարմնոյս քան զհոգւոյ կենդանեացն անմահից։ Կապեալն ի կապանս տխուրս. (Վեցօր. ղ։ Յճխ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
Զի՞նչ է դժոխք. տեղի է ժուարին, թշուառական ոգւոց տխուր կապարան. (Գէ. ես.։)
to weaken, to debilitate, to render feeble, infirm, to enervate, to unnerve, to cast down, to deject.
· Calfa
Ի՞ւ կարասցուք կապել զնա առ ի տկարացուցանել զնա։ Ի՞ւ կապիցիս առ ի տկարացուցանելոյ զքեզ։ Տկարացուցէք զբազումս օրինօքն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 5. 6։ Մաղ. ՟Բ. 8։)
infant, baby, child;
stripling, youth, lad;
simple-minded, innocent;
novice, ignorant;
— մանուկ, little child.
· Calfa
Տղայի օրինակաւ, զի ընդ լալն՝ միանգամայն եւ սաստկապէս ծիծաղեսցի. (Կլիմաք.։)
homely, sedentary, retired.
· Calfa
Սահմանեալ հարկապահանջութիւն ի մեծամեծաց մինչեւ ի փոքունս, եւ ի անարգել աղջկանց. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
cf. Տոկ.
· Calfa
Տոկուն կապով հաստատագոյն եւ հարստագոյն պնդեսցին։ Բարեբաստիկք են, առ որս փոփոխեալ լինի ազգն տոկուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 133. 134։)
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
· Calfa
Ի տըտունս հանդերձից իւրեանց։ Ի վերայ ծոպից տտնոցն։ Բուռն եհար զտտնոյ կրկնոցի։ Եհատ զտտուն լօդկին։ Ի վերայ չորեցունց տտնոց հանդերձից քոց։ Զչորեցունց տըտնոց կապեալ անօթ ինչ իբրեւ կտաւոյ մեծի, եւ այլն։
topaz.
· Calfa
ՏՊԱԶԻՈՆ ՏՊԱԶԻՈՎՆ. յն. լտ. դօբա՛զիօն, դօբազիում. τοπάζιον topazium դօպաճ. Ակն պատուական, է՛ որ կարմիր, կամ ոսկեգոյն՝ կանաչ եւ կապուտակ երակօք, եւ է՝ որ երկնագոյն կամ ապակեգոյն կանաչ. տե՛ս (Ելից. ՟Ի՟Ը։ 17։ ՟Լ՟Թ. 8։ Յոբ. ՟Ի՟Ը. 19։ Սղ. ճժը. 126։ Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 13։ Յայտ. ՟Ի՟Ա. 20։)
callous, hard.
· Calfa
τυλλώδης, τυλόεις callosus, tuberosus, obductus callo. Տեռեալն եւ խստացեալն. պինդ իբրեւ զկաշի. կոշտացեալ, խիստ. քոս կապած.
to put upon the stage, to represent, to perform, to expose to public view, to make a spectacle.
· Calfa
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
· Calfa
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
to depreciate, to underrate, to undervalue.
· Calfa
Չիք կալ ի վաճառի, եւ ոչ զգինս ինչ տժգնել, ոչ ի կապելանոց, եւ ո՛չ ի հանութս. (Ոսկ. ես.։)
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
· Calfa
Որպէս առն ուսելոյ եւ տեղեկի։ Եթէ ոք դիպեսցի ի տեղեկաց ոմանց, որ իսկապէս զկատարումն իրաց ծանուցանէ. (Փարպ.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
unveiled, brazen-faced, impudent;
spoiler, despoiler.
· Calfa
ἁλητίριος sceleratus, flagitiosus. Որ զերծու զտեռ. կողոպտիչ. սեղանակապուտ. ապիրատ. անամօթ չարագործ.
ՏԵՌԱԶԵՐԾ ԱՌՆԵԼ. ՏԵՌԱԶԵՐԾԵԼ. ն. συλάω, σκυλεύω spolio. Կողոպտել. կապտել. մերկացուցանել.
to unveil, to raise the veil;
to despoil, to strip, to rob, to spoil.
· Calfa
ՏԵՌԱԶԵՐԾ ԱՌՆԵԼ. ՏԵՌԱԶԵՐԾԵԼ. συλάω, σκυλεύω spolio. Կողոպտել. կապտել. մերկացուցանել.
to gall, to rub the skin off, to graze, to excoriate;
to render callous, hard as a corn.
· Calfa
Նոյն եւ յն. տէ՛ռօ. լծ. եւ թ. տէրի. δέρω excorio, pellem detraho τυλόω, τυλόομαι callosum reddo, callesco. Մաշել զմաշկն, կամ քերթել ըստ իմիք զմորթն. կր. պնդանալ մորթոյ մաշելոյ. քեղըրթել, եազըր բանալ, քոս՝ նասըր կապել.
specific.
· Calfa
Բաղկացականքն եւ կամ բաժանականքն՝ տեսակարարուք ամենեքեան կոչին։ Վասն ոչն գոլոյ որպէս յատկապէս տեսակարարուքն ասացեալք տարբերութիւն. (Պորփ.։)
giving or suggesting good counsel, wise.
· Calfa
Պեղեալ երկուս հորս յոյժ քաջախորս. եւ սաստկապէս լայնս. (Խոր. ՟Գ. 32։)
wellhorsed, mounted on a good horse;
skilful in horsemanship.
· Calfa
Երագեալ սաստկապէս՝ զհետ ունելով քաջաձիոցն, ի դժուարս քարանց եւ ի վիմուտ տեղիս։ Բազումք զհետ էին վատաձիոցն պարսից, եւ քաջաձիքն յառաջեալ հասանէին ի տեղի պատերազմին. (Խոր. ՟Գ. 9։ Փարպ.։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
· Calfa
Քաջապէս մտին յօժար ի կապանս բանդիցն ի հուր իբր ի ցուրտ մտին, ընդ սուր խաղացին. (Տաղ. ի յակոբայ։)
well boiled, overheated.
· Calfa
Զկապարն հալեալ եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ քաջեռաց, որով եւ խորովեցան եւ այլն. (Վրդն. լս.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
· Calfa
Հանէ զկապեալսն քաջութեամբ իւրով։ Համբաւ քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր։ Հարկանէին քաջութեամբ իւրեանց զկողմանս գաղատացւոց։ Իբրեւ զայն քաջութիւնս պատերազմին լսէին։ Ոչ խառնեսցուք զանուն վատութեան մերոյ թստ արութիւնս քաջութեան. (եւ այն։)
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
· Calfa
Զբազումս ի նդոյ ապականեաց։ Ի կապանս եւ ի քարահատս զբոլոր կեանս իւրեանց ծախեցին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Բրսղ. մրկ.։)
paved with stones;
pavement.
· Calfa
Ի քարայատակ տեղւոջն։ Ի աղւոջն՝ որ կոչէր քարայատակ, եւ եբրայեցերէն կապպաթա (ի քիֆա, որ եւ կեփա, այսինքն վէմ). (՟Բ. Մնաց. ՟Է. 3։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.
· Calfa
Տանէին ի քարշ զկապեալսն. (Հ. կիլիկ.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
Գեղեցկապաճոյճ մեզ քաւարան կազեմալ (զեկեղեցի), եթերանըման կամարակապ զարդիւք. (Նար. տաղ.։)
poetry, poem, verse;
grammar.
· Calfa
Վերածանեսցուք զքնարական քերթուըիւն ներդաշնակապէս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ շափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց։ Զանազանութիւն քերականութեան եւ քերթութեան. (Քեր. Թր. Երզն. Մագ.։)
flaxen cord.
· Calfa
Ի քթանէ՝ այսինքն ի կտաւոյ պատրոյգ եւ չուան. վուշ ոլորեալ կամ արձակ ի պէտս կապոյ. խծուծ.
Ծրարէ՛ ի քթան քթեթ։ Պատրոյսն ի քթեթ բա՛ց, եւ քաթթէ՛։ Լաւն քան զքթեթն կամ զչուան, որ կապէ մարդ, նշանն այս է։ Քթեթով կապէ՛։ Քթեթով պնդես. (Վստկ.։)
nose;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
մեծ, փոքր, սրածայր, շրջեալ, տափակ —, a large, big or bottle, little, pointed, turned up, snub or fiat nose;
զ—ս, ի վեր տանել, to turn up the nose, to look scornful, haughty;
այսրէն ընդ ս-ն դառնալ, to get into the nose, to go the wrong way in swallowing.
· Calfa
Արկից կարթ ի քիթս քո։ Եթէ կապիցե՞ս անուր ի քիթս նորա։ Իբրեւ գինդ ոսկի ի քիթ խոզի. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Յոբ. խ. 21։ Առակ. ՟Ժ՟Ա. 22։)
to discover, to unveil, to unmask.
· Calfa
Զպարզն եւ զանվանդակելի էութիւնն մի՛ ժտեսցիս քօղախնդրել՝ իսկապէս հասու լինել. (Վահր. երրորդ.։)
to be infected with the itch.
· Calfa
ψωριάω scabie laboro, psora infestor. Քոսոտ լինել. քոս կապել. Մի՛ տալ քոսոտել ոչխարաց ի հօտի իւրում. (Եւագր. ՟Ժ՟Է։)
cf. Քուռի.
· Calfa
Յաւանակ եթէ կապեալ կացցէ, քուռակ նորին աստ եւ անդ շրջեալ հրճուի, եւ դարձեալ դառնա առ նա. (Վրք. հց. ՟Ը։) իսկ ի գիրս Վաստակոց. քուռակ ձիոյ. յոքն. (ռմկ) քուռակներ, քուռկնի, քուռկներ. րոյ։
hair-cloth, sackcloth;
sack;
— զգենուլ, to put on, or to wear hair-cloth.
· Calfa
(յորմէ ռմկ. քուրջ ). σάκκος եւ μάρσιππος , μαρσίππιον saccus, cilicium եւ marsupium, crumena θέμα capsula. (գրի վրիպակաւ եւ Քուրց) Խորդ. Խարազն. գործուած ի խոշոր մազից այծեաց կամ ձիոց՝ իբրու կապերտ, եւ պարկ, կամ քսակ, պայուսակ, եւ իբր զգեստ խիստ ի նշան կոծոյ եւ ճգնութեան. խարար, ջուլ, ջուվալ. (եբր. սաք)
adj. s. tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
· Calfa
որոյ բանից իրազգած եղեալ նենգաւոր քսուին, կալեալ կապեցին. (Փարպ.։)
mighty, roaring, awe-compelling (Ocean).
· Calfa
Որ քստմնելով իմն ծածանի. կամ Որոյ ծածանումն է քստմնելի տեսողաց. Ի վերայ կապուտակ ալեացն ... եւ քստմնածածան ջուրցն ովկիանոյն. (Երզն. լս.։)
cf. Օգնութիւն;
alliance, league cooperation, collaboration.
· Calfa
Այլուստ լինի օգնականութիւն եւ փրկութիւն հրէից։ Մի՛ հեռի առներ զօգնականութիւն քո յինէն։ Օգնականութեամբ լցեալ բարձրելոյն։ Յուսացեալ յօգնականութիւն տեառն։ Զօրէնս յօգնականութիւն ետ։ Հազիւ կարացաք ըմբռնել զմակոյկն, զոր առեալ՝ յօգնականութիւն կապէին ընդ նաւն. եւ այլն։ Զմիմեանս օգտեցուցանել աննախանձ օգնականութեամբ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)