darkening, offusca-tion;
tenebrse;
eclipse;
— արեգական՝ լուսնի, solar, lunar -;
— բոլորական, մասնական, մանեկաձեւ, total, partial, annular -.
Լուսին է պայծառ խաւարման արեգական. (Շիր.։)
Արգելեալ զլոյսն՝ խաւարումն գործէր երիս ժամուն. (Շ. բարձր.։)
Խաւարումն աչաց, խլութիւն ականջաց։ Փորեցին զաչս հասանայ ... թափել զհասան ի պատուհանից խաւարմանն. (Արծր. ՟Ե. 2։)
cf. Խաւարուտ.
Ի ներքնատուն մի գէճ խաւարչտին գոլով եւ սառնային բնութեամբ. (Արիստ. աշխ.։ Չարն է անկարգ, եւ խաւարչտին. Դիոն. ածայ.։)
amphora, urn, earthen pitcher, jug, jar, pot.
(լծ. թ. գաւանռղ ). κεράμιον amphora, arceus եւ այլն. vas fictile. Աման խշեցեղէն. սափոր փոքրիկ.
Ուր գործիցեն տասն լուծք եզանց, եղիցի անդ խաւեակ մի. (Ոսկ. ես.։)
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
ἑγκοπή impedimentum ἑμπόδιον obex. Արգել. խոչընդակն. խոչընդոտն. խոչ եւ խութ. որպէսխափանիչ, կամ խափանարար. ընդհատիչ. եւ Խափանումն. ընդհատումն. անգործութիւն.
Եղեն յորոգայթ մեծ, եւ ի խափան (յն. դարան) սրբութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 38։)
Խափան առնելողջակիզացն պատարագած. յն. արգելուլ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 47։)
Ամենայն բարեաց խափան է տրտմութիւնն։ Որպէս զգալի աչաց խաւար է խափան՝ ներգործել, նոյնպէս եւ անգիտութիւն՝ մտաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։ Տօնակ.։)
Խափան՝ մարմնոյս գործոյ տիրէ, եւ ոչ անմարմնոյն. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Զխափան գիշերոյն մտաւ ածեալ՝ աղօթէ եկեղեցի. (Յհ. իմ. կարգ.։)
ԽԱՓԱՆ. ἁργία otium, desidia. Անգործութիւն. դատարկութիւն.
ԽԱՓԱՆ. ἁργός, ἁεργός otiosus. Խափանեալ ի գործոյ. անգործ. դատարկ. ավարա, պօշ.
Մի՛ ոք ի ձէնջ խափան կայցէ. զի խափանումն մայր է կարօտութեան. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
καταργέω, ἁργέω, εἵργω, ἑμποδίζω arceo, impedio, prohibeo. Խափան առնել. խափան լինել. արգելուլ. խոչընդոտն լինել. Չթողուլ. կասեցուցանել. անգործ առնել. դադարեցուցանել. կր. դադարիլ. եբր. պաթէլ, թ.
Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։
զամենայն հոգս իւրեանց ծախել ի խափանելի երկրաւորս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
hindering, obstructive.
Զի մի՛ խափանեցուցիչ առ ծալմունսն գոլով՝ դժուարաբերք գործիցին մարմինքն. (Պղատ. տիմ.։)
squinting;
short-sighted;
dim-eyed or blear-eyed;
խեթի հայել, to look askance at, to look surlily, to scowl upon, to look at with aversion or dislike.
Որքան խեդ աչք զմի տեսանեն. (Ածաբ. պենտեկ.։)
Ունի ի մօտոյ կորուսանել յանդունդս դժոխոց զխեթն զայն, առ որ յուսացեալ գնայք։ Ամենայն իրօք ջանայ պիղծն եւ գարշելի խեթն կեղծաւորիլ. (Պիտառ.։)
to regard with a rancorous or malevolent eye, to detest, to hate, to envy.
Խեթիւ հայել. խոժոռ նայիլ. Դժկամիլ. զչարիլ. Մախալ. ծուռ նայիլ, հիանալ, նախանծիլ.
to push, to thrust, to drive forward.
Խեթեաց յանձն իւր թշնամութիւն, եդ զերեսս իւր ի փախչել. (Եփր. ծն.։)
squintingly;
surlily, grimly, bitterly, angrily, crossly;
— գնալ, to go astray, to fall into knavish practices.
ԽԵԹԻ՛. Խեթիւ. խոժոռ աչօք. Խեթ ակամբ. ընդ ակամբ. խոլոր մոլոր ծուռ նայուածքով.
Գնային խեթի՝ գայթ ի գայթս, աղտեղասէրս. (Արծր. ՟Բ. 2։)
to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.
Մի՛ ի թշնամացն ակնածեսցուք, որք խեթկեն զմեզ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Տուաւ ինձ խայթ մարմինս, զի խեթ կէ զմիտսն։ ներէ խեթկելոցն ի նեղչացն։ Այս բանք զիմաստունս խեթկեն որպէս խթանք։ Խեթկելովն զարթուցանէր. անմիտք՝ տակաւին ո՞չ գիտէք։ Ասէ, մի՛ խղճմտէք ի չար գործելն՝ խեթկեալք ի ձերոց օրինացն։ Զճանճն եւ զմժիխն մերձեցոյց ինոսա որպէս զաստուածս. իսկ նոքա խեթկեալ ի թիւնից աստուածոց. եւ այլն. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. ժղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. իմ.։)
Ումեմն պատահէ ի վարդապետինհեռաւորութիւն փոքր ինչ խեթկիլ. այսինքն կծանիլ, դժուարիլ. (Կլիմաք.։)
that butts, clashes
Մարմինս օգնական, եւ զգայութիւնս խեթկիչ մեղաց առնելով. (Լծ. կոչ.։)
remorse, compunction.
Խեթալն. խեթահարն գտանիլ. եւ Ցաւ սրտի ընդխեթիւ հայելն աստուծոյ, կամ ընդ խայթումն խղճի. սրտի խոստուկ.
Խզումն խեղդմանց, ընդարձակութիւն նեղութեանց. համառօտումն խեթմանց, հալածումն հեծութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
mad, crazy, lunatic, insane.
παραφρώνουν desipiens ἑπίληπτος laborans epilepsia, sive morbo comitiali;
correptus a daemone . Ոյր խելքն կամ ուղեղն է խանգարեալ. խելացնոր. խելայեղ. գլխագար. վերնոտ կամ այսահար, լուսնոտ. ուշաթափ. մտաթափ. ապուշ մտօք. անմիտ. կամ ըստ Հին բռ. Խելացաւ. խելքը տւրած, բախուկ, խենդ, խեւ.
Որպէս կամաւ խելագար զեղծեալ ի ձորոյ։ իբր զխելագար անկարգ խօսիմ։ իմաստակ խելագար. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Թ. եւ ՟Ծ՟Ղ։)
Անզգամ ցանկացողն, եւ ողջախոհ խելագարն. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. ի կիպր.։)
to become crazy, to go mad, to lose ones senses, to be mad.
Խանգարիլ խելաց կամ ուղղոյ. Խելացնորիլ. անմահանալ. ըստ յն. նաեւ գլխածանիլ. καριβαρέω gravor vel nuto capite.
madness, craziness, insanity, lunaoy.
παραφρόνησις, παραφρονία amentia, dementia, delirium ἑπιληψία comitialis morbus καριβαρία gravedo capitis ἑμπληξία stupor, stupiditas διαστροφή perversitas (mentis). Խելագարեալն գոլ. խելացնորութիւն. ցնդեցի։ գլխածնրութիւն. եւ Ապշութիւն մտաց. խենդութիւն. խելքի պակասութիւն.
Ո՞ր խելագարութիւն քան զամբարտաւանութիւնս զայս մեծիցէ։ Խելագարութիւն մտաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 17։)
Զո՞ ոք յայսքան ի խելագարութիւն երբէք հասեալ ծանեար. (Առ որս. ՟Զ.) (հին ձ. խեղագարութիւն)։
intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.
Խելամուտ էի դաւիթ քան զամենայն ծառայսն սաւուղայ։ Էր դաւիթ խելամուտ յամենայն ճանապարհս իւր։ Մանկունս խելամուտս ամենայն իմաստութեան։ Եւ դու տեղեակ խելամուտ տաղեացն։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց.եւ այլն։
ծանօթ իրօքն խելամուտ առնէ. (Իգն.։)
"cf. Խելամուտ լինիմ."
ԽԵԼԱՄՏԵՄ որ եւ ԽԵԼԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. Մտախոհ լինել, ի միտ առնուլ. Իմանալ. քաջածանօթ կամ հասու լինել. տեղեկանալ. փորձ եւ կիրթ գտանիլ. աղէկ հասկընալ, սորվիլ.
Առնել զամենայն գործ իմաստութան, եւ խելամտել։ Խոր են դժողք, եւ դու զի՞ խելամտեսցես։ Իսկ ամբարիշտն գիտութեան ոչ խելամտէ. (Ել. ՟Լ՟Ե. 33։ Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 8։ Առակ. ՟Ի՟Թ. 7։)
Ոչ իմանայ, եւ ոչ խելամտէ բանին՝զոր ասաց առաքալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
"cf. Խելամուտ առնեմ."
Յաղթահարէր զհրէայսն, եւ խելամտեցուցանէր՝ թէ սա է քրիստոսն. (Գծ. ՟Թ. 22։)
hare-brained, giddy-pated, cracked, foolish.
Յեղեալ կամ այլւայլ խելօք. խելագար. եւ Խելագարական. խելքը ժուռ եկած. խեւուկ.
Ի յաթոռս ծերոց բազմեալ ւ խելայեղից կցորդիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա.)
Ո այդպէս խելայէղ եւ ջախջախ մտածութեամբ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Խելագարութիւն.
Անհանճարութիւն եւ խելայեղութիւն եւ ի մարմնականս գայթագղեցուցանէ, եւ ի կենացն՝ որ առ աստուած օտարացուցանէ. (Լմբ. առակ.։)
Վասն աձլոցն յերկուանալ՝ որոց նախ քան զխաչն կրից, մեծի է խելայեղութեան. (Սարկ. հանգ.։)
Զցածութեան ասէ բանս խօսիմ, այսինքն զգաստութեան եւ զխոնարհութեան. զգաստութեանն՝ ընդդէմ խելայեղութեան կարծեացն ասելով, եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։)
mad, insane.
Ոյր խելքն է շրջեալ. խելայեղ. խելքը ժուռ եկած, բախուկ.
cerebellum, coats of the brains, meninges.
Ո՛վ բաբելացի կոյր՝ ունելով խելապատակ ցնդեալ. (Արծր.։)
Իբրեւ բարձ ի ներքոյ խելապատկացն եդեալ՝ ոչ տան կործանել. (Նար. երգ.։)
raving, mad, furious, frantic.
Ի խելացնոր կարծեաց յերազոց. (Ագաթ.։)
Յիմարեալք խելացնոր կարծեօք. (Յհ. կթ.։)
Խելացնոր դանդաղիւք երերէր. (Լծ. եւագր.։)
to distract, to madden, to craze, to drive to fury, to goad to insanity.
Ի բազում աւուրս խելացնորեցուցանեալ յածեցուցանէին զսեպուհն մամիկոնէից. (Փարպ.։)
to be out of one's senses, to rave, to be delirious, mad, crazy, insane;
to swoon or faint away, to fall into a swoon.
ԽԵԼԱՑՆՈՐԻԼ. ծփիլ խելաց. ուշագնացլինել. թալկանալ. նուաղիլ.
brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
ἑγκέφαλος cerebrum. (լծ. թ. իլիք. եւ հյ. Խլինք, եւ գլուխ) Ուղեղ գլխոյ. ըղեղ.
Խելացն լուսերակքն։ Զոր նչ բան ունի խելքն առ երակն։ Երկուս միայն գործուածս խելացն զառաջեցաւ արար։ Զառաջով կուսէ փորուածս խելացն. (Նիւս. բն.։)
Թմրեալ խելօք։ Ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ։ Ըզգաստութիւն խելաց. (Եղիշ. թաղմ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Մծբ. ՟Թ։)
Ուղեղն վարդապետէ անձինն եւ խելացն զգործս ե զբանս զառաքնութիւնս. (Նար. երգ.)
Սկսանիջի՛րպարսաւել զմեծութիւն հնարիւք ինչ խելօք. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
Զխնդրեալսն յաստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ։ Ճանապարհորդք ի տունս եւ ի հայրենիս փութան, իսկ իմաստունք ի խելս եւ իմաստութիւն։ Պիտէր ինձ կաթ մի բախտի, եւ ոչ խելք կարասով. (Ոսկիփոր.։)
Ոչ եթէ զի մեռցի յովսէփ ի ներքս ի գուբն, կամէր (ռուբէն), այլ զի խելօք թափիցէ ի նոցանէն. (Եփր. ծն.։)
Եւ ζυγόν transtrum, -ra. Նստարանք՝ որ ի նաւս կամ ի նաւակս. որ ըստ յն. Լուծ ասի. պանքա, մանղա.
bent, crooked, twisted;
perverse, wicked, villanous, depraved.
σκολιός obliquus, tortuosus διεστραμμένος perversus. Խեղ եւ թիւր. թիւրեալ. խոտորեալ. ծուռումուռ.
obliquity, crookedness, contortion;
grimace, wry face, mouth;
perversity, depravity.
cf. Խեղ.
զոր եւ տեսանեմք ի ծառայութիւն զեկեալս սատանայի խեղանդամս, եւ հոգեհաշմս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
waywardness.
Երիվարի սանձս եւ կապանս դնեն, մինչեւ ըմբռնեսցեն զխեղախեռութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35.) յն. σκίρτημα . (լծ. ընդ թ. սըլըրտաամագ )։
strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.
Կապեցին վէմ մի մեծ ի պարանոցս նոցա, եւ արկին ի ծով. եւ այնպէս խեղդամահ կատարեցին ի քրիստոս. (Հ. կիլիկ.։)
Յիւրոց ծառայից խեղդամահ լինի. (Ասող. ՟Գ. 12։)
halter, rope;
bowstring;
gibbet, gallows.
Ի ծանրանալն հատաւ չուանն խեղդանի նորա. (Բրսղ. մրկ.)
Գործի խեղդելոյ. խեղդ. պարան կախման. եւ Կախաղան.
to strangle, to suffocate, to stifle;
to wring, to twist (the neck);
to vex, to torment, to doviolence to.
Խեղդեալ ի ծովն՝ սադարամետականին մատնէր զնոսա. (Մագ. ՟Հ՟Դ։)
strangulation;
suffocation.
Զխեղդմունս հոգւոյն։ Փրկեա՛ ի խեղդմանէս։ Հատո՛ (այսինքն հա՛տ) զչարաչար հեծութիւն կորստականս խեղդման։ Խզումն խեղդմանց. (Նար.։)
buffoon, jester, banterer, wag, mimic, merry-Andrew, fool;
scurrilous, waggish, jocular, given to buffoonery or raillery.
εὑτράπελος scurrilis, facetus. Որ առնէ զկատակ խեղ, այսինքն զանշնորհ, զտգեղ, զպիղծ. ծաղրածուլկտի. այպանող եւ այպանողական.
Զծաղրածու խեղկատակին, եւ զախտաշարժ բանըս նոցին. (Յիսուս որդի.։)
Զրպարտիցէ զոք, կամ ծաղրածու եւ խեղկատակ բանս խօսիցի. (Երզն. մտթ.։)
Ի ծիծաղելոյ եւ իխեղկատականաց. (Յճխ. ՟Թ։)
cf. Խեղկատակութիւն.
Ի ծիծաղելոյ եւ իխեղկատականաց. (Յճխ. ՟Թ։)
vna. to play the buffoon, to play the fool, to jest, to jeer, to joke, to mimic.
αἱσχρολογέω, ἁστεῖα λέγω turpia, vel urbana loquor. Խեղ այսինքն տգեղ եւ յոռի կատակսառնել. ծաղրել եւ այպանել լկտի եւ պիղծ բանիւք.
Մերթ ծիծաղիմք, մերթ խեղկատակեմք։ Իսկ դու ընդէ՞ր այդչափ խեղկատակիցես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
buffoneryy, scurrility, lampoon, bantering, jeering, mockery, raillery, jocularity, waggery.
εὑτραπελία scurrilitas αἱσχρολογία turpiloquium, turpis sermo. Խեղ կատակ. անշնորհ եւ անպատկառ ծաղրաբանութիւն. ամօթալի ծաղրածութիւն.
cf. Թշուառ.
Այսպէսէ ողորմածութիւն, եւ այսպէս պարտ է առնել աղքատացելոց խղճաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Խեղճ ունել ոչ այլում լծակից լինել յաղագս ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Աստուած եդ ի մեզ զխեղճ մտացն անվրէպ յանդիմանիչ. Զի քան զամենայն օրինակս խրատու հզօրագոյն է։ Որ ոչ գիտէր զանձին խեղճ։ Խեղճ մտացն չտայր թոյլ. (Մխ. երեմ.։)
Յոյժ խեղճ էր նոցա (հրէից չարաց) ծնանել կուսին. (Եփր. համաբ.։)
crippled state of a limb, privation of the use of a limb, lameness, palsy, paralysis.
Առանց խեղութեան. անվնաս, կամ անարատութեամբ. (Ածաբ. ժղ.։)
Մերս բնութիւն բազում խեղութիւնս ընկալեալ ի չարէն՝ ընդ զանազան կրիւք գրաւեցաւ. (Լծ. եւագր.։)
cf. Յիմար.
ԽԵՆԹ կամ ԽԵՆԴ. Բառ ռմկ. որպէս Յիմար, անմիտ, բախած։ Ուստի
to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.
Առանց խոհեմութեան սովորեցուցանելով զծառայս խենեշանալ ամբարհաւաճութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Մի զգեստուք խենեշասցուք կակղօք. (Ածաբ. ծն.։ յորմէ եւ Վրք. հց. ձ։ եւ Ի գիրս խոսր.։)
Փափակութիւնք եւ խենեշանալն։ Ծիծաղիս եւ խենեշանաս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 14։)
Որ քաջութեան անուն չառեալ, այլ զորովայնն մեծարեալ. մինչ ի վախճան խենեշացեալ, եւ նախատինք նախնեացն եղեալ. (Շ. վիպ.։)
to corrupt, to debauch, to make dissolute.
Եւ զմարմին պղծալից պոռնկութեամբ խենեշացուցանեալ. (Կաղանկտ.։)
voluptuous and effeminate life, lasciviousness, debauchery, wantonness, dissoluteness.
Զանարի տաղտկութեանցն ասացից խենեշութիւն։ Զխենեշութիւն մտաց արտաքսեցից, ապաւինեցայց ի նոյն ինքն յաստուածութիւնն. (Պիտ.։)
cf. Խենդ.
ԽԵՆԹ կամ ԽԵՆԴ. Բառ ռմկ. որպէս Յիմար, անմիտ, բախած։ Ուստի
minutiae, trifles;
trash, rubbish;
parings, leavings.
Նախկին մծղնէութեանպայղակենութեան խեշերանք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
crab;
cray-fish.
ԽԵՉԱՓԱՌ ԽԵՉԵՓԱՐ. որ եւ ԽԱՉԱՓԱՌ. ռմկ. խեչիքար, խեչիփրետ։ որպէսթէ խեցեալ պատենիւ. Խեցգետի ծովու կամ գետոյ. (Վստկ.։ Բժշկ.։)
cf. Խեչափառ.
ԽԵՉԱՓԱՌ ԽԵՉԵՓԱՐ. որ եւ ԽԱՉԱՓԱՌ. ռմկ. խեչիքար, խեչիփրետ։ որպէսթէ խեցեալ պատենիւ. Խեցգետի ծովու կամ գետոյ. (Վստկ.։ Բժշկ.։)
froward, wilful, stubborn, perverse, rebellious, refractory;
currish, surly, bitter;
rancour, hatred, spite, envy;
— հայել, to look surlily;
—իւ լինել, to be enraged or furious with.
(Արմատ ձայնիցս Խըռով, Խռովութիւն. լծ. եւ գրգիռ, հեռ. ռմկ. խըռխըռ) ἁπειθών inobediens διάστροφος perversus. անսաստ. հեստ. Ըմբոստ. անսանձ. ստահակ. անհնազանդ. խեղաթիւր.