to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Քստմնելի ... թէ ոք զիւր մարմին կերակրի. (Լմբ. ժղ.։)
frugal fare, scarce nourishment.
Որ կերակրիկ աղքատացն հանիցեն։ Ոչ յագուրդ եւ փրկութիւն, այլ ի պէտսեւեթ է նոցա կերակրիկն։ Յամենայն աւուր մուրիկ լինին, եւ ոչ զկարեւոր կերակրիկն կարսն ժողովել. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
nutritive, nutritious.
Կերակրողական թերեւս արդեօք ախորժողացն իցէ. (Նիւս. երգ.։)
eating, tearing, devouring;
gnawing;
corroding;
weevil, worm;
moth.
βεβρώσκων manducans δάκνων mordens. Կերօղ. եւ կեռեօք այսինքն ժանեօք պատառօղ. խածանօղ. ուտիճ. ճճի.
Պահէ զսերմն յամենայն կերչաց եւ ի ժժմանց։ Բնաւ կերիչ ոչ մերձենայ ի սերմն. (Վստկ.։)
eating;
eater;
— եւ արբեցող, eating drinking;
gluttonous wine-bibber;
այր —, a lover of good living;
glutton.
scarecrow, bugbear;
դոյզն ինչ —, a mere trifle, a nothing.
Խրտուիլ չարին է ժուժկալն. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
to scare, to startle;
to scaro or fright away.
Եւ որպէս Շարժլել. դրդել. խթել.
Իմաստնաց զկծելովն, որպէս խթանն զեզն. (Լմբ. ժղ.։)
small room, cell, hut, cabin.
stoppage, obstruction.
to cover;
to shut.
cf. Խփանեմ.
to be sick, ill, indisposed, unwell, poorly.
միայն խօթացեալ ի վերայ աստուծոյ հայհոյութեանցն։ Բազումքյոյժ ի վերայ քրիստոսի հայհոյութեանն խօթացեալք։ Ոչ ըստ միոյ եղանակի արտաքոյ տրտմեալեւ խոթացեալք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է. ՟Լ՟Ը։)
stupid, dull-witted, idle, lazy, slothful.
siekness, illness, indisposition, infirmity.
Հերակզէս ի սրածութեան խօթութիւն () այսինքն ի ժանտախտ անկեալ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Խօլ;
— ախտ, extravagant desire or inclination;
— երկիւղ, a panic;
— խնդութիւն, extravagant joy, sportiveness, wantonness;
— ցնորք, nocturnal phantoms or spectres.
to go mad;
to become unhappy
cf. Խօլանամ.
noise, murmur, rumour, uproar.
զի՞նչ է ձայն՝ զոր լուաւ. արդեօք խօսի՞ցն, եւ կամ ոտի՞ցն խօշիւն։ Զխօշիւն ինչ դարձեալ անյայտ հնչման ի հեռաստանէ՝ յորժամ գայցէ յաւանջս. եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 42։ եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
eloquent;
cf. Խօսուն.
Յոյժ խօսական իմաստասէր տեսանեմ զայրն. (Լծ. ածաբ.։)
conversing with another;
— լինել, to have an interview, to converse, to talk, to discourse, to have a chat together, to hold a conversation with.
Յորժամ յառնիցես, խօսակից իցէ քեզ. (Առակ. ՟Զ. 22։)
Յորժամ սիրելոյ ոք խօսակից լինի. (Սարգ. յռջբ.։)
Ախորժալի յաւէտ միշտ ծառայի՝ տեառն խօսակից լինել. (Ի գիրս խոսր.։)
cf. Խօսակից լինիմ.
Առ տէրն սկսանի վերստին խօսակցել։ Դաւիթ աստուծոյ խօսակցեցաւ զանազան կարգաւ սաղմոսացն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
conference, dialogue, conversation, parley, interview;
interlocution;
discourse.
Դաւիթ (սաղմոսիւք) վարժեաց զիսրայէլ մտօք յաստուծոյ խօսակցութիւն. Աղօթից խօսակցութեամբ հայի եւ ինքն յաստուած։ Եզականապէս խօսակցութեամբն (այսինքն խօսելով) զանճառ եւ զանհաս նորին միութիւնն վարդապետելով. (Լմբ. առակ.։ Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
speaking, that speaks.
Զգոյշ ըացէք, գուցէ հրաժարիցէք ի խօսելեաց աստի. (Ագաթ.։)
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
ԽՕՍԵԼ Ի ՍՐՏԻ. Խորհել. զմտաւ ածել. (Ծն. ՟ժէ. 17։ ՟ա. թգ. ՟ա. 13։ Սղ. խ. 7։ ՟հզ. 7։ Ժղ. ՟ա. 13։ ՟բ. 15։)
ԽՕՍԵԼ ՀԱՒՈՒ. φωνέω vocem edo vel emitto, canto. Ձայն արձակել աքաղաղի ի սահմանեալ ժամու. Խօրօզին կանչելը. (Մտթ. ՟իզ. 34. 74. 75։)
Յորժամ խօսեալ իլնի կին առն, հեռի է ի նմանէ տեսութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
mediator, intercessor, advocate;
messenger, announcer;
chanticleer.
Յոյժ խօսնակ էր այրն. (Լաստ. ՟Ի՟Բ։)
speaking;
mediator.
Այլ ոմն ձիս խօսնական՝ կարծրերախ։ Ամենակալդ ձեռօք զխօսնականացս շարժողական գործի ըմբռնեալ՝ ազդեա՛ զօրութիւն ձայնի. (Նար. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Ե։)
Յոյժ խօսնական եւ իմաստասէր զայրն տեսանեմք. (Վրք. ածաբ.։)
Միջնորդօք խօսնականօք հաւանեցուցանել յիւրեաց յօժարութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
faculty of speech.
betrothal, betrothing.
Այս ժամանակս խօսման ժամանակ է. գայ ապա եւ ժամանակ առագաստիցն, որ է արքայութիւնն երկնից. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ե։)
gifted with the faculty of speech;
endowed with reason, rational.
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
ԽՕՍՔ λάλημα, λαλιά loquela λόγος , ὀμιλία verbum, sermo, homilia, conversatio μελέτη meditatio, declamatio φθόγγη, -γος vox եւ այլն. որ եւ ԽՕՍ, (տե՛ս ի վեր անդր) Ասք. ասութիւն. ասացուած. արտաբանական բան ձայնաւոր. զրոյց. բարբառ նշանական յօժեալ ի բառից.
Եղիցի իսրայէլ յապականութիւն եւ ի խօսս ընդ ամենայն ժողովուրդս. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 7։)
Ի միոջէ բարբառոյ ի բազում խօսս բաժանէին։ Ըստ հասարակացն խառնաղանճն խօսից. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ թողի ի սովորութիւն պաշտօնէից քոց ժամ, որ ըստ հաւուն խօսից. (Ի գիրս խոսր.։)
the fourteenth letter of the alphabet, the ninth of the consonants;
fifty, fiftieth.
Տառ բաղաձայն, անուանեալ Ծայ, մի ի կիսաձայնից, եւ կրկնակ, զի զօրութեամբ փակէ յինքն զոյժ տառիցս, տղ, դղ, տճ. միջակ ընդ զ, եւ ընդ ձ. զի մեղմ է քան զձ, եւ ուժգին քան զհնչիւն զայի։ Ոչ գտանի յայլ լեզուս, բաց ի վրղացւոյն՝ յորում յաճախեալ է յոյճ, եւ ի լեհացւոյն։
ծ. Ի մեզ լծորդ է ընդ ձ. մանաւանդ զկնի ն տառի. զի յայնժամ մեղմանայ ձ, որպէս ծ. զոր օրինակ պանձալ է պանծալ, ը։
Ծայն, ծանուցանէ յոյժ ծանրագոյն ըզբան երդման ուրանալոյն։ Ծայն, ծովու նըման ասէ զիմաստ ... ծըծել մըտօքըդ լե՛ր պատրաստ. (Շ. այբուբ.։)
to irradiate, to cause to shine;
to cause to germinate, or to sproutforth;
ծագեցից Դաւթի ծագումն արդարութեան, I will cause the Branch of righteousness to grow up unto David;
առաւօտն ծագեաց զլոյս իւր, the sun shone forth, day broke.
devouring;
consuming, wasting;
corrosive.
to flow gently, to ripple;
to wave, to undulate
σαλεύομαι, κινοῦμαι moveor, agitor ἑπιφρίσσω inhorreo. (լծ. սասանիմ. տատանիմ) շարժլիլ. շարժիլ. ծփծփիլ (ջրոյ եւ խոտոյ). քստմնիլ. շարժիլ.
that knows secrets.
that sees secrets.
Մտաւորաց եւ ծակատեսից. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
coverlet;
shelter.
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
veil, muffler;
roof, cover, refuge, shelter.
burrowing;
— առնել, to drive into a hole;
to cause to dwell in caverns;
— լինել, to enter a hole.
to bore, to pierce, to perforate, to make a hole;
— զբանակ, to break out of camp.
to fill with holes, to bore, to pierce.
Ի ծրարս ծակոտեալս ժողովէր. (Անգ. ՟Ա. 6։)
cf. Ծակոտկեան.
Գոհարք հալուէից, ժեռածոր, ծակոտկէն. (Խորեն. աշխարհ։ Վրդն. ծն.։)
floriferous, flowering, bearing flowers.
adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.
ԾԱՂԿԱԶԱՐԴ. գ. Տօն արմաւենեաց՝ յաւուրս գարնանային ծաղկաւէտ վայելչութեանց. ծառզարդար. որպէս եւ Երկրորդ ծաղկազարդ ասի կիւրակէն զկնի համբարձման, զի յայնժամ ըմտ կարգի պաշտամանց լինի վերստին ընթերցուած աւետարանաց բուն ծաղկազարդի։ Շար. խորագր։ Տօնացոյց.։
stripped of flowers;
— լինել, to shed the blossom.
Ի դոյզն շարժմանէ պտղաթափ եւ ծաղկազերծ լինելով. (Պիտ.։)
floriform, flower-shaped;
ընդ — ալիս ընդխառնիլ, to sail on placid waters.
Ծաղկաձեւ քանդուածս. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
cf. Ծաղկոց.
abounding in flowers, flowery;
blooming, florid, flourishing;
efflorescent.
Անդ հօտք արօտականք ծաղկաւէտք խայտացեալք. աստ խամրեալ, եւ յոյժ պակասեալ. իմա՛, ի մէջ ծաղկանց, կամ յարօտս ծաղկաւէտս։
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
ԾԱՂԿԱՔԱՂ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ, կամ ԵՐԹԱԼ. ἁνθολογέω flores decerpo, colligo. Ծաղկաժողով լինել. քաղել զծաղիկս, եւ հատընտիր բանս հաւաքել, համառօտել.
Յօժարիմք ծաղկաքաղ լինել յուրախարար բուրաստանաց ծաղկոցացն աստուծոյ. (Տօնակ.։)