Definitions containing the research դիւր : 757 results

Խարխալեմ, եցի

va. fig.

to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ ի բազմացուցանել բանիցս՝ խարխալիցեմք (զկարգն)։ Չխարխալէ զկարգ պատուիրանացն։ Մարդկայինք անենայնդիւրաւ անկանի եւ խարխալի։ Իբրեւ զտունխարխալեալ եւ աւերեալ։ Փտի եւ խարխլի զկնի ժամանակաց։ Խարխալեցին զիրսն, քանզի չէին տեղեակ լեզուին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ.։)


Ճաղպատիմ, եցայ

vn.

to twist, to twine.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զճիւղ կամ զդալար ջիղ պատիլ, ոլորիլ. թեքիլ. ծեքիլ. դիւրաւ ծռմռկիլ.


Ճշմարիտ, րտից, տաց

adj. adv.

true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ մարնչիմք ի դիւրոջ, ճշմարիտ յաղթեմք նոցա. (Կիւրղ. թագ.։)


Կթոտ

adj.

tottering;
staggering;
lingering, languishing, languid, feeble, weak.

· Calfa

NBHL (1)

παραλελυμμένος dissolutus. Իբր Գթոտ, որ ստէպ գթէ. գայթ. դիւրագլոր. տկար. թոյլ. լուծեալ. լքեալ. կթուցեալ. կթատեալ.


Կիզանուտ

adj.

combustible, fit or liable to burn.

· Calfa


Կիրք, կրից

s.

passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.

· Calfa

NBHL (1)

Համեղահամ դիւրամոքելի կրից կոկորդաց. (Նար. խչ։)


Ճօճ, ից

cf. Ճօճան.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՕՃԱՆ ՃՕՃ. իբր Ճօճումն. ծածանումն. եւ Ճօճուն, ճօճեալ. դիւրաթեք. ճկճըկում, եւ ճկճըկած, խաղուն.


Ճօճան, ի, աց

s. adj.

balancing, oscillation, vibration;
clock, time-piece;
cf. Ճօճք;
cf. Ճօճական.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՕՃԱՆ ՃՕՃ. իբր Ճօճումն. ծածանումն. եւ Ճօճուն, ճօճեալ. դիւրաթեք. ճկճըկում, եւ ճկճըկած, խաղուն.


Մագաղաթ, ից

s.

parchment;
scroll.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱԳԱՂԱԹ ՄԱԳԱՂԱՏ. (լծ. եբր. մէկէլլա ի կալալ, որ է գալարել, գլորել. որպէս եւ թ. քէաղըտ, քէաղատ է թուղթ). δέρρις (թ. տէրի ). membrana, charta. իտ. pergamina կամ carta pecora βιβλίον volumen, liber. Նուրբ մաշկ մորթոյ գառան եւ ուլից յղկեալ ի պէտս գրութեան որպէս թուղթ տեւական. որ եւ է դիւրաւ գալարելի. եւս եւ Գիրք. մատեան. ... (եբր. սէֆէր, յորմէ ի մեզ սոփեր)


Մալխ

cf. Մալուխ.

· Calfa


Մակագրութիւն, ութեան

s.

cf. Վերնագիր.

· Calfa

NBHL (1)

Զդիտաւորութիւն իրին առաջիկայի բազում անգամ ի մակագրութենէ բանին դիւրածանօթապէս կարէ ոք ի միտ առնուլ համառօտագոյն. (Սարկ. հանգ.։ Կամ ըստ պէսպէս առման բայիդ Մակագրել.)


Մակարդակ, աց

adj. s.

plane, plain, flat, level;
plane, level surface.

· Calfa

NBHL (1)

ἑπίπεδος, -ον aequalis, planus, -um;
superficies. Որոյ վերին երեսն է արդակ. դիւր. հարթ. ողորկ. եւ Մակերեւոյթ. երես մարմնոց հարթ եւ հաւասար. կոկ, շիփշիտակ.


Մահադեղ, ոյ

s.

poison, venom, deadly potion.

· Calfa

NBHL (1)

Ծածկեալ չարաւն իբր մահադեղօք՝ դիւրաւ ներգործէ զդժրութիւն. (Պիտ.։)


Մայտան, ի

cf. Հրապարակ.

· Calfa

NBHL (1)

Մրցականին մայտանն դիւր ի դէպ է, եւ հիւանդին կակղագոյնքն ի գեղոց. (Ոսկ. գծ.։)


Հոսանուտ

adj. fig. s.

flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՈՍԱՆՈՒՏ χυτός fluidus. որ եւ ՀՈՍԱԿԱՆ. Որ ինչ հոսի առ լուծականութեանն. հեղուկ. լոյծ. եւ Յորդահոս։ Նմանութեամբ՝ Անցաւոր. վաղանցուկ. դիւրասահ. դիւրագայթ. վազօղ անցնօղ բան.


Հուն, հնի

s. bot. adj. adv.

ford, shallow passage, way;
cf. Հոյն;
fordable, passable;
— մի, a little, something;
briefly, succinctly;
ի — ելանել, to obtain one's scope.

· Calfa

NBHL (2)

Հունն յորդանան գետոյ։ Հուն ճանապարհի եւ դիւրագոյն անցս. (Մծբ. ՟Ա։ Պիտ.։)

(յորմէ Անհուն. եւ Հնար) διάβασις transitus, vadum. Անցք հնարաւոր. նշանակեալ տեղի անցից գետոյ, իբրեւ ծանծաղ, կամ դիւրին վասն քարանց արկելոց ի ներքոյ, եւ այլն.


Հիւանդոտ

adj.

weakly, sickly, of unsound constitution, infirm, valetudinary.

· Calfa

NBHL (1)

Ողջականս, ւամ հիւանդոտս։ Հիւանդոտ (ասեմք) վասն անզօրն լինել, եւ դիւրաւ տեղի տալ հիւանդութեանց. (Արիստ. որակ.։)


Հլու, աց

adj.

good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.

· Calfa


Հնարաւոր, աց

adj.

possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ անհնարինն հնարաւոր եղեւ, ո՞րչափ եւս առաւել դժուարինն՝ դիւրին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)


Հոգի, գւոց

s. adv.

soul, spirit, ghost;
the Holy Ghost, Paraclete;
spirit, angel;
soul, person, individual;
soul, breath;
soul, spirit, life, heart;
wind, breath;
sprite, fiend, goblin;
soul, essence, motive, principle, spirit;
meaning, character, spirit;
desire, genius, turn of the mind, disposition, inclination;
երկնային, աստւածային, վեհ, անմահ —, celestial or blessed, divine, sublime, immortal soul;
դիւցազնական, առաքինի, գեղեցիկ, ազնուական, դիւրազգած —, heroic, virtuous, high or elevated, noble or great, tender or sensible mind, soul or spirit;
նուաստ, անարգ, յուզեալ, մոլորեալ —, mean or grovelling, low, vile or ungenerous, troubled, erring spirit or mind;
— բանական, զգայական եւ տնկական, rational, animal and vegetable life or existence;
— իմաստութեան, intellect, spirit of knowledge;
— բանաստեղծական, poetic fire, genius or enthusiasm;
—ք հրեղինաց, heavenly spirits, spirits of light;
—ք խաւարի, spirits of darkness, devils;
հրաժարեալ —ք, the dead, the defunct, the deceased;
դատապարտեալ —ք, the damned;
խաղաղութիւն հոգւոյ, tranquillity or peace of mind, hearts ease;
վեհանձնութիւն հոգւոյ, magnanimity, generosity;
կարողութիւնք հոգւոյ, the faculties of the soul;
հոգւով, in spirit;
spiritually;
feelingly, warmly;
—ք իբր հարիւր հազար են ի քաղաքին կարնոյ, there are a hundred thousand souls or inhabitants in the city of Erzerum;
ճշմարտութիւն է պատմութեան —, truth is the soul or life of history;
մարմին ջանայ հակառակ հոգւոյ եւ — հակառակ մարմնոյ, the flesh is at war with the spirit, and the spirit with the flesh;
խաղաց — տեառն ի վերայ նորա, the spirit of God fell upon him;
սիրել ամենայն հոգւով, to love with all one's heart or soul;
աւանդել զ—ն, to render or give up the ghost, soul or spirit;
փչել, հանել զ—ն, to expire, to die;
աղօթել վասն հոգւոցն ննջեցելոց, to pray for departed souls;
հանգուսցէ տէր զ— նորա, God rest his, her soul;
cf. Ոգի;
հոգւոյ տուն, guest's house.

· Calfa


Հողեղէն, ղինի, նաց

adj.

earthen;
terrestrial, earthly.

· Calfa

NBHL (1)

Հողեղէն յարկ։ Ի հողեղէն նիւթոյ դիւրաբեկ անօթ։ Սեղան հողեղէն. (Իմ. ՟Թ. 15։ ՟Ժ՟Ե. 13։ Ել. ՟Ի. 24։)


Հաւատարմագոյն

adj. adv.

more faithful;
more faithfully.

· Calfa

NBHL (1)

Բորբոքիլ ի փափաքն, եւ հաւատարմագոյն լինել առ այն՝ որ լինելոցն էր. իմա՛ դիւրաւ հաւատացօղ, դիւրահաւան։


Հեզ, ոց

adj. adv.

mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.

· Calfa

NBHL (1)

Այրն մովսէս հեզ էր յոյժ քան զամենայն մարդիկ։ Այր հեզ՝ բժիշկ է սրտի։ Հեզ բարոյիւք, եւ հանդարտ սրտիւ։ Հեզ եմ, եւ խոնարհ սրտիւ։ Հեզոց եւ խոնարհաց։ Ի հեզս եւ ի խոնարհս։ Անկռիւս լինել, հեզս։ Հեզ, դիւրահաւան։ Բարերարացն եւ հեզոցն.եւ այլն։


Հեզութիւն, ութեան

s.

sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.

· Calfa

NBHL (1)

Հեզութիւն է առաքինութիւն ցամնատեսակին, ըստ որում ոչ դիւրաշարժ լինին ի ձեռն բարկութեան. (Արիստ. առաք.։)


Հեղուկ, ի

cf. Հեղկի.

· Calfa

NBHL (1)

διαχυτικός profusus ὐγρός liquidus. Որ ինչ դիւրաւ հեղեալ լինի. լոյծ. խոնաւ. ծաւալական. հեղեղուկ.


Հեշտաբար

adv.

easily, commodiously, with pleasure, willingly.

· Calfa

NBHL (1)

ἠδέως suaviter, libenter. Հաճութեամբ. ախորժելով. կամակար. մտադիւր. քաղցրութեամբ. եւ Հեշտեաւ. դիւրաւ.


Հեշտալիր

cf. Հեշտալից.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս Լի հեշտիւ. եւ Հեշտալի. կարի ախորժական. դիւրիչ. եւ Դիւրին.


Հեշտալուր

adj.

tractable, docile;
mild, complaisant, condescending.

· Calfa

NBHL (2)

(ն) Հեշտիւ լսօղ. ախորժելով ունկն դնօղ. դիւրալուր. քաղցրալուր.

Քննել զգիրս. քանզի յոլովն նոցա թէպէտեւ թուի թէ դիւրին է եւ հեշտալուր, եւ սակայն բազում խորհուրդս խորինս ունի ծածկեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)


Հեշտածին

adj.

easily produced.

· Calfa

NBHL (2)

Որ հեշտեաւ ծնանի կամ գոյաւորի. դիւրածին.

Հեշտածինք են, եւ ... դիւրամեռք. (Նար. ՟Է։)


Հեշտական, ի, աց

adj. s.

easy;
delicious, delightful, pleasing;
—ք, pleasures, delights.

· Calfa

NBHL (1)

Զդիւրինն եւ զհեշտականն. (Նար. ՟Հ՟Ը։)


Հեշտականութիւն, ութեան

s.

convenience, ease, leisure;
pleasure, amusement, sport;
voluptuousness.

· Calfa


Հեշտանամ, ացայ

vn.

to delight, to rejoice, to amuse, enjoy or divert oneself, to take pleasure or delight in, to lead a voluptuous life, to live in the midst of luxury, to give oneself up to amusement.

· Calfa

NBHL (1)

դիմազ. ՀԵՇՏԱՆԱՅ դիմազ. Հեշտ եւ դիւրին լինի. դիւրանայ.


Հեշտապաշտօնեայ, էի, ից

adj.

devoted, trusty, faithful.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ծառայէ սիրով ըստ հեշտ պաշտաման. մտադիւր պաշտօնատար. հաւատարիմ կարծեցեալ ծառայ.


Հեշտասէր

adj.

voluptuous, libidinous, sensual, lewd.

· Calfa

NBHL (2)

Ի հեշտասիրաց րախաբ, եւ կինն պոռնիկ։ Հեշտ եւ դիւրին է հեշտասիրացն զախտսն արհամարհել՝ քան ընչասիրաց զինչսն. (Բրսղ. մրկ.։)

φιλήδονος voluptatum amans, voluptarius. Սիրօղ հեշտութեան, կամ հեշտախտութեան, փափկութեան, հաճոյից մարմնոյ, անձնդիւրութեան.


Հեշտեաւ

adv.

easily, with ease, naturally;
conveniently, comfortably.

· Calfa

NBHL (1)

(ի Հեշտի բառէն) Հեշտիւ. հեշտաւ. հեշտաբար. դիւրաւ. դիւրութեամբ.


Հեշտընկալ

adj.

easy to comprehend, obvious, plain, intelligible, clear, evident;
pleasant, commodious.

· Calfa

NBHL (2)

Հեշտեաւ ընկալեալ կամ ընդունելի. դիւրալուր. դիւրիմաց. եւ Հեշտացուցիչ. ախորժելի. հեշտալի.

Հեշտընկալ եւ դիւրահաս տխմարագունիցն, կամ հեշտընկալք եւ դիւրահասոյցք տխմարագունիցն լինիցին. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)


Հեշտի

adj. adv.

easy, commodious, agreeable;
easily.

· Calfa

NBHL (1)

Հեշտ. հեշտին. դիւրին. հեշտալի. անդորր. եւ Յանդորրու. զուարճութեամբ. հեշտեաւ.


Հեշտին

adj.

easy;
—ւ, cf. Հեշտեաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ մտցուք ի մարան, ամենեքեան (կամ ամենայնքն) դիւրինք եւ հեշտինք լինին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)


Հեշտութիւն, ութեան

s.

ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.

· Calfa


Ձգեմ, եցի

va.

to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիրս իբրեւ զյատակ տան, եւ երկինք իբրեւ զառաստաղ գմբեթաձեւ ձգեցան ի վերուստ. իսկ ձգելն զայն յայտ առնէ, թէ որպէս ոք զհանդերձ ինչ դիւրաւ տարածանէ, մեկնէ, այնպէս դիւրաւ ձգեաց զերկինս. (Գէ. ես.։)


Ձեռնարկեմ, եցի

vn.

to put one's hand to, to undertake, to try, to attempt;
to lay hands on, to make an attempt, to attack, to encroach;
to argue, to reason, to dissert, to descant.

· Calfa

NBHL (1)

Անկնիք ոսկի դիւրաւ ձեռնարկելի է գողոց. (Բրս. մկրտ.։)


Ձեւանամ, ացայ

vn.

cf. Կերպարանիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջի մարդկան ձեւանալ դիւրին է, այլ ոչ առաջի աստուծոյ։ Ձեւանային առ մարդկան՝ թէ արդարք իցեն. (Իգն.։)


Ձիավարուն

adj.

fit or well adapted for riding (road or place).

· Calfa

NBHL (1)

ἰππήλατος equitabilis. Որ դիւրին է վարել զձի. ձի քալեցնելու յարմար.


Մտադրութիւն, ութեան

s.

attention, application, care, heed, heedfulness.

· Calfa

NBHL (2)

Մտադրութիւն (գրեալն՝ մտադիւրութիւն) օրինաց՝ հաստատութիւն՝ անեղծութեան։ Առեալ դրօշեաց մտադրութեամբ գործոյն իւրոյ. (Իմ. ՟Զ. 19։ ՟Ժ՟Գ. 13։)

Ունկնդի՛ր լերուք մտադրութեամբ (գրեալ՝ մտադիւրութեամբ. (Ոսկ. ի քանան.։)


Մտահոսան

adj.

fickle-minded, changeable.

· Calfa

NBHL (1)

Հոսանուտ մտօք. դիւրասահ. դիւրափոփոխ կամ դիւրամոռաց.


Մտայօժար

cf. Մտադիւր.

· Calfa


Մտերմաբար

adv.

faithfully, sincerely, candidly;
intimately, cordially, confidently, familiarly.

· Calfa

NBHL (1)

γνήσιως genuine, sincere, legitime. Իբրեւ մտերիմ. մտերմութեամբ. հաւատարմութեամբ. հարազատաբար. անկեղծութեամբ. սիրով. սերտիւ. մտադիւր. եւ Մտերմական. սրտանց.


Մրցական, ի, աց

cf. Ըմբիշ;
cf. Ըմբշական.

· Calfa

NBHL (1)

Մրցականք եւ ընթացականք ասին՝ վասն զօրութիւն ունելոյ առնել ինչ դիւրեաւ։ Մրցական մակացութիւն ասի, եւ մարտական. (Արիստ. որակ.։)


Մրցութիւն, ութեան

s.

cf. Մրցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)


Մրցումն, ման

s.

combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ճշդիւ մրցութիւնք լինիցին (բանից), դիւրաւ զյայտնութիւն ճառիցն յանդիման կացուցանեն. (Եզնիկ.։)