Definitions containing the research գլուխ : 1023 results

Ուռ, ոց

s.

vine-branch;
branch;
cf. Ուռենի;
yew, yew-tree;
— վարսագեղ, vine-branch with foliage and fruit.

· Calfa

NBHL (1)

Օրհնեսցէ զուռն։ Երկակի ուռ տեառնադրեալ ի գլուխ դիցեն (փոխանակ նարօտոյ)։ Իբրեւ երկակին ուռ տեառնագրեալ դիցեն ի գլուխ. (Կանոն.։)


Ուռի, ռւոյ, ռեաց

s.

willow, osier;
վարսաւոր or վայրակախ —, weeping willow;
դնդագլուխ —, pollard-willow;
—ք, willow-plot, willow-hedge, osier bed.

· Calfa


Ուս, ոց

s.

shoulder;
back;
— շինուածոց, wing of a building;
ելանել ի յ— երիվարի, to ride, to mount, on horse-back;
զուսովք արկանել, to put on one's back;
— դնել, to become stiff-necked, obstinate;
բարձր ուսովք չափ ի վեր, taller by a head and shoulders;
cf. Ընդոստ.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ արդարեւ դու կենդանութեամբ զգլուխդ ի վերայ ուսոցդ ի հայս տանիս. (Փարպ.։)


Որոշ

adj. s.

distinct, separate, different;
decisive, precise, clear;
evident, certain;
—ք, step, stair, round.

· Calfa

NBHL (1)

Սանդուխս հաստատեաց, եւ ընդ բազում որոշս հանէ զմեզ ի գլուխ. (Սեբեր. ՟Դ։)


Որոշողութիւն, ութեան

s.

cf. Որոշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Որոշութիւն, ութեան

s.

cf. Որոշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Այսմ ամենայնի որոշողութիւն խորհրդոցն է գլուխ եւ կատարած. եւ անհնար է լինել որոշողութեան, եթէ ոչ նախ զերկրագործութիւնն նորա արասցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Որպիսութիւն, ութեան

s.

quality, condition, state.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղեկանայր ի քաղաքացւոց անտի զորպիսութիւն զօրացն հայոց, եթէ քանի՛ք, եւ եթէ ո՞յք իցեն զօրագլուխք. (Ղեւոնդ.։)


Որջանամ, ացայ

vn. fig.

to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Զորջացելոյ վիշապին ի ջուրսն փշրեսցէ զգլուխն. (Արշ.։)


Որսորդ, աց

s.

hunter, huntsman, venator;
— ձկանց, fisher, fisherman, piscator;
կին —, huntress;
— բանից, a pryer into other person's thoughts.

· Calfa

NBHL (1)

Նա էր սկայ որսորդ առաջի տեառն աստուծոյ։ Իբրեւ զվարմ ձգեալ ի գլուխ գահաւանդի, զոր որսորդք յո՛րս հաստատեցին։ Եթէ անկանիցի՞ թռչուն ի յերկիր առանց որսորդի։ Կացցեն ի նմա որսորդք, ձգանք ուռկանաց առանձինն եղիցին։ Արարից զձեզ որսորդս մարդկան.եւ այլն։


Ու

conj.

and.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՛ լայք ու աւաղէք։ Պսակ ի գլուխ իմ ... լի ու լրումնօրէն զիս պսակեաց մայր իմ. (Նար. տաղ.։)


Ուժգնապէս

adv.

cf. Ուժգին.

· Calfa

NBHL (1)

Ուժգնապէս զի նմանէ եդեալ որոգայթն խզեաց։ Այն ուժգնապէս գանէր զնոսա։ Զինքեանն իսկ գլուխ ծեծէր ուժգնապէս։ Իբրեւ զկարծր վէմ, որ ուժգնապէս զնորա զատամունսն բեկանէ. (Փիլ. սամփս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. եւ Ոսկ. համբ. եւ Ոսկ. ի չրչրնս.։)


Ուլն, լան, ուլունք, լանց

s. fig.

neck;
զուլամբ երթալ, to fall headlong, head-foremost, to tumble, to fall;
to be plunged in sensuality;
to be sunk in debauchery, to wallow in voluptuousness;
pearl necklace;
Venetian pearls, bead, glass-bead, bugle;
knuckle-bones, cockle.

· Calfa

NBHL (1)

Խորտակէ զուլն մեղաւորաց։ Խառեսցէ զգլուխն (տատրակի կամ աղաւնոյ) յուլանէն, եւ մի՛ հատցէ. (Սղ. -ճիը. 4։ Ղեւտ. ՟Ե. 8։)


Ուխտադիր, դրաց

adj.

making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.

· Calfa

NBHL (1)

Փոքրել զգլուխ ի կենքրեայ. քանզի ուխտադիր էր։ Են ի մեզ արք չորք ուխտադիրք յանձինս իւրեանց. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Ի՟Ա. 23։)


Ուխտաւոր, աց

adj. s.

that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒԽՏԱՒՈՐ ԽՈՐՀՈՒՐԴ ասի՝ բարի կամ չար, այն՝ զոր դնէ ոք ի մտի ի գլուխ տանել ոգւով չափ, կամ ուխտիւք ցանկանալով.


Հասանեմ, հասի

vn.

to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.

· Calfa

NBHL (1)

Հասանել յերկնից յերկիր. ի վերայ երուսաղէմի. ի վերայ իմ, նորա։ Հասանել առ նա. ի տարեկանս. ի մի վայր։ Հասցես զքաղաքաւս։ Հասանեն սահմանքն ի գլուխ լերինն։ Հասանիցեն ձեզ չարիք, կամ ումեք մեղք մահապարտութեան։ Հասի յառնուլ զքաղաքս։ Հա՛ս ի վերայ։ Հասանիցէ՞ ի վերայ քո բանս իմ, եթէ ոչ։ Ի վերայ զօրաւորաց զօրաւոր քննութիւն հասանէ։ Եհաս ժամ, կամ ժամանակ, որ, եւ այլն։ Հասանել յառաւօտ, յերեկոյ, ի ծերութիւն. եւ այլն։


Հասկ, աց, ոց

s.

ear or head of corn, of barley;
ոսկեփայլ —ք, golden ears;
—ս արձակել, to shoot into ears, to ear;
to spire;
քաղել —, to glean.

· Calfa


Հաստատապէս

adv.

cf. Հաստատ.

· Calfa


Հատահարցութիւն, ութեան

s.

divination by means of grains.

· Calfa


Հատոր, ոց

s.

part, bit, shred, fragment, stump;
volume, tome;
— հոգւոյս, my life ! my darling ! my love !.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջին հատորս վասն դիւրահասութեան ի գլուխս բաժանեցա. իսկ երկրորդ եւ երրորդ հատորքն առաջին գրոցս, եւ այլն։ (Նախ. առակ.։)


Հատուած, ոց, ից

s. geom.

cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԱՏՈՒԱԾ. գ. ἁποικεία colonia. Զատումն յազգէ եւ յաշխարհէ. փախուստ. գաղթ, եւ գաղթական. տարաբնակ. եւ տարաբնակութիւն. գլուխ քաշել՝ զատուիլ երթալը, եւ գացօղ մարդը կամ մարդիկը.

ՀԱՏՈՒԱԾ. որպէս Ուրոյն եւ ինքնագլուխ վաստակ, եւ կամ հատումն գնոյ. սակարկութիւն բոլորական՝ կամ միանգամայն.


Հատուածութիւն, ութեան

s.

desertion, running away.

· Calfa

NBHL (1)

Հատուածիլն. գլուխ քաշելը.


Հատուցանեմ, ուցի

vn.

to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Հատո՛ ինձ զոր պատիս։ Հատուցեր ինձ բարիս, եւ ես հատուցի քեզ չարիս։ Հատուցանել ումեք չար փոխանակ բարեաց, կամ փոխանակ ընդ բարւոյ. զմեղս հարանց որդւոց. ըստ յանցանացն զգլուխն. զուխտս. զաղօթս. թողութիւնս եւ այլն։


Հարիւրագլխի

adj.

hundred-headed.

· Calfa

NBHL (1)

ἐκατοντακάρανος, ἐκατοντακέφαλος centiceps. Որ ունի գլուխս հարիւր.


Հարկանեմ, հարի

va. mus.

to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.

· Calfa


Հարսնազգեաց

cf. Հարսնազգեստ.

· Calfa

NBHL (1)

Հարսնազգեաց պսակեալ։ Հարսնազգեաց թագ ի գլուխ հրճուի. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)


Հարսնազգեստ

adj.

dressed like a bride.

· Calfa

NBHL (1)

Հարսնազգեաց պսակեալ։ Հարսնազգեաց թագ ի գլուխ հրճուի. (Խոր. վրդվռ. եւ Խոր. հռիփս.։)


Խան, ից

s.

dish, platter, tray;
basket, hamper;
crumbs;
raspings;
filings, chips;
*inn, hostelry.

· Calfa

NBHL (1)

Երիս խանս նաշհւոյ ունէի ի գլուխ իմում։ Ի վերնում խանին։ Ուտէն ի խանէ անտի։ Դիցես ի վերայ խանին մերոյ, եւ մատուսցես զայն խանիւն։ Պան մի բաղարջ ի խանէն։ Զմիսն եդ ի վերայ խանի. (Ծն.։ Ել.։ Թուոց.։ Դտ.։)


Խաչազգեստ

cf. Խաչազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Խաչազգեստք թագ ի գլուխ պարծին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)


Խաչապէս

adv.

in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.

· Calfa

NBHL (1)

Սկսանի նախ ի ճակատն կտրել (զհերս), ապա ի գլուխն խաչապէս՝ հինգ տեղի. (Մաշտ.։)


Խառան, ի, աց

s.

rope, cord, string;
iron collar.

· Calfa

NBHL (1)

Ադոյց խառան ի պարանոց, եւ երկուց հեծելոց հրամայեաց առ միմեանս ձգել, մինչեւ հատաւ գլուխն. (Պտմ. վր.։)


Խառեմ, եցի

va.

to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)


Խարակեմ, եցի

va.

to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զջերմնոտսն. որք իւզով խարակեն զգլուխս. Իմա՛ ըստ յն. օծանել, կամ տոգորել. καταβρέχω perfundo, irrigo.


Խարդախող

cf. Նենգիչ.

· Calfa

NBHL (1)

Ջաղխեցեր զգլուխ խարդախողին. (Շար.։ տե՛ս եւ Նար. ՟Ղ. ՟Ղ՟Գ։)


Ճախրիմ, եցայ

vn.

"cf. Ճախր առնում;
բարձրագլուխ —, to carry one's head high;
to prevail over, to be victorious."

· Calfa


Ճակատայարդար, աց

s.

one who marshals troops in order of battle;
adjutant general, general.

· Calfa

NBHL (2)

Յարդարիչ ճակատու. զօրագլուխ.

Ոչ ի զօրագլուխս հեթանոսօրէնս, եւ ի ճակատայարդարս կռապաշտականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)


Ճայթեմ, եցի

vn.

to shiver, to splinter, to split;
to crackle, to crack, to crash;
to burst, to blow up, to chap.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս մեք ի ճայթել որոտման, եւ շողալ փայլակման զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)


Ճանապարհակից, կցի, կցաց

s.

travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԱՆԱՊԱՐՀԱԿԻՑՔ կցաց. գ. ἅμφοδος bivium. Կիցք ճանապարհաց, ուր միանան այլ եւ այլ ճանապարհք, կամ պողոտայք. ճամբու բերան, գլուխ .... յն. եւ լտ. ասի երկուղի.


Ճանապարհորդեմ, եցի

vn.

cf. Ճանապարհորդիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ յիսուսի ճանապարհորդեալ՝ ի գլուխ լերինն ելցուք. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)


Ճառ, ից

s. adv.

discourse, harangue, oration, sermon, allocution;
dissertation;
history;
treatise;
narration, recital;
— բարոյական, homily;
— խրատական, parenesis;
առ —ն, ըստ —ին, literally, to the letter;
— արկանել, to deliver an oration or harangue, to make a speech, to preach a sermon;
ի — առնուլ, to discourse, to speak, to talk;
to write;
— արկեալ խօսել, to descant, to hold forth, to converse, to talk, to discourse, to spout, to speechify;
գրել զ—ս պատմութեանց ուրուք, to write a biography.

· Calfa

NBHL (1)

Ի միտ առցէ ... զճառս իմաստնոց, եւ զառակս նոցա։ Որդի՝ որ թողուցու պահել զխրատ հօր ... խորհի զճառս չարեաց։ Ծերք ի հրապարակս նստէին, ճառ արկեալ զբանից բարութեան։ Զճառս մատենին յառաջագոյն երկայնել։ Ահա գրեալք են ի ճառս ողբոց։ Ի ճառս (այսինքն ի գլուխս) գրոց գրեալ է վասն իմ։ Ճառ խաչին.եւ այլն։


Ճառագայթաբեր

adj.

beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).

· Calfa

NBHL (1)

ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)


Ճառեմ, եցի

va.

to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)


Ճեղ, ից

adj. s.

forehead bald;
cf. Ճիւղ.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեսաց կողմանէ մաշտիցի գլուխ նորա, ճեղ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 41։)


Ճեմիմ, եցայ

vn.

to walk, to take a walk, to walk out.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Ճշմարտատես

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

· Calfa

NBHL (1)

Բացան գերեզմանք մարգարէիցն, եւ համբարձին զգլուխս իւրեանց ճշմարտատեսքն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ճոխանամ, ացայ

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ աղքատ՝ ճոխանայցէ յերազի։ Ճոխանան ընդ սիրելիսն աստուծոյ։ Միայն աստուածպաշտութեամբն ճոխացեալք, որ գլուխն է ամենայնի. (Սարգ.։)


Ճոկան, ի

s.

crook;
crosier;
loaded stick or cudgel.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Ոլորեալ գլուխ եպիսկոպոսական գաւազանի.


Կիսակտուր

adj.

cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրովի արարեալ սուսերաւ կիսակտուր զգլուխ նորա. (Խոր. ՟Գ. 39։)


Կիւիւ

s.

cuckoo.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.


Կղմինդր, տրի, տրոց

s.

til, pantile;
— քառանկիւն, brick.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի անկաւ կղմինտր (կամ կղմիտր) մի ի գլուխն. (Ոսկիփոր.։)


Կնգուղ, գղի, գղոյ

s.

cowl, hood;
monk's gown or frock.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի կնգուղ ի գլուխն. (Ճ. ՟Ա.։ Տե՛ս եւ Վրք. հց. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)