Definitions containing the research գան : 3047 results

Զուիրակ, աց

s. bot. origanum, wild marjoram.

· Calfa


Զչարանամ, ացայ

vn.

to be exasperated, irritated, to put one's self in a passion, to take offence, to resent, to be vexed, to bear malice;
to grieve, to complain, to lament.

· Calfa


Զչարիմ, եցայ

vn.

cf. Զչարանամ.

· Calfa


Զրաբան, ից

adj. s.

that speaks uselessly or unjustly;
everlasting or great talker, chatterer;
accuser.

· Calfa


Զրադատ

adj. adv.

that judges uselessly;
false, untrue;
falsely, wrongfully.

· Calfa

NBHL (1)

Զրադատ վկայ, կամ տուգանք. (Յհ. կթ.։)


Զրկողութիւն, ութեան

s.

cf. Զրկանք.

· Calfa

NBHL (1)

Տուգանք մեծամեծք, եւ զրկութիւնք անհնարինք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)


Զրկումն, ման

s.

cf. Զրկանք.

· Calfa

NBHL (1)

Տուգանք մեծամեծք, եւ զրկութիւնք անհնարինք. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)


Զրպարտեմ, եցի

va.

to calumniate, to be censorious;
to slander.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնապէս զրպարտելով զորդւոյ էութիւնն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Զրպարտութիւն, ութեան

s.

calumny, imposture, inculpation, slander;
զրպարտութեամբ, calumniously.

· Calfa

NBHL (1)

Սո՛ւտ է դարձեալ առ ի ձէնջ զրպարտութեանդ բանդ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Զօրական, ի, աց

s. adj.

army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.

· Calfa


Էական, ի, աց

adj. gr.

that exists, that is of itself, increate;
essential, substantial;
— բայ, substantive, auxiliary.

· Calfa

NBHL (1)

Մեկնին եւ բանիւ իւիք ըստ էականին տարբերութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)


Էականութիւն, ութեան

s.

cf. Էութիւն.

· Calfa


Էակից, կցի, կցաց

adj.

that partakes of the same existence, consubstantial, coexistent.

· Calfa

NBHL (2)

Ցուցաւ էակից միշտ եւ գոյակից հօր. (Կիւրղ. գանձ.։)

Էակիցն հօր անդրանիկն որդի։ Ի փառս էակցի որդւոյդ։ Ի ձեռն բանին իւրոյ էակցի։ (Հոգին) փառակից որդւոյ, էակից ընդ հօր. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ե. եւ Նար. գանձ հոգ.։)


Էութիւն, ութեան

s.

essence, nature, constitution;
existence;
substance;
divinity, God;
property, fortune, wealth;
յ— ածել՝ յօրինել, to create.

· Calfa

NBHL (1)

Անեղութիւն ո՛չ է էութեան, այլ էութեանն է նշանակ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ըղերձեմ, եցի

va.

cf. Ուղերձեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ դողալով առաքինաբար զինքն ըղերձեալ՝ ի յանիւս աստուածային գանձուցն հոլովիցին. (Ժմ.) այսինքն զինքեանս ընծայելով Աստուծոյ մահուչափ, մինչեւ սայլիւք մարմինք սրբոցն արկան ի գետ։


Ըղձական, ի, աց

gr.

cf. Ըղձալի;
optative (mood);
— դիւթութիւն, witchcraft, sorcery, spell, charm.

· Calfa


Ըղձաւոր

adj.

eager, greedy;
lovely, affectionate.

· Calfa


Իշխան, աց

s.

prince, sovereign, despot;
minister;
magistrate;
ruler, governor, chief, commander;
—աց —, — աշխարհի, the sovereign, the king;
prince, crown-prince, heir-apparent;
— զօրուն, general of the army;
—երգոց, cf. Դասապետ;
—ք, the authorities;
— լինել, to rule, to command, to be in power, in authority;
— առնել զոք, to give power to some one;
— էր իւրոց ախտից, he was master of himself, or his own master;
քում գլխոյդ չես —, you are not lord of your own life;
չէ —, he cannot, he is not authorised to;
cf. Թեկն.

· Calfa

NBHL (1)

իշխօղ ոք. տիրօղ. տէր հպատակաց. պետ. նահապետ. գըլուխ. առաջնորդ. զօրաւար. նախարար. դատաւոր. աւագանի. վերակացու եւ գլխաւոր ինչ եւ է կարգի. տէր, պարոն, մենծը, գլուխը, աղա, սահապ. որպէս ἅρχων princeps յոքն. ἅρχοντες principes, et magistratus. ... Երկոտասան իշխանք նոցա ըստ ազգաց իւրոց։ Երկիր պագցեն քեզ իշխանք։ Սիւքեմ, որ իշխանն էր երկրին։ Երէց տան իւրոյ՝ իշխան երկրին։ Կացո՛ նոսա իշխանս ի վերայ իմոց խաչանց։ Յանդիման եղեն թագաւորք երկրի, եւ իշխանք ժողովեցան ի միասին։ Իշխան մի մատուցեալ երկիրպագանէր։ Եկն յիսուս ի տուն իշխանին։ Միթէ ոք յիշխանաց հաւատա՞ցի նա։ Իշխանք ազգաց տիրեն նոցա։ Իշխան զօրուն լինիցիս։ Իշխանք ղեւտացւոց։ Իշխան Երգոց (եւ երգչաց)։ Իշխանաւն դիւաց հանէ դա զդեւս. եւ այլն։


Իշխանակից, կցի, կցաց

s.

joint ruler, joint sovereign;
partner in dignity, colleague.

· Calfa


Իշխեցուցանեմ, ուցի

va.

to give power, authority, to cause to dominate;
իշխեցուցեր ի վերայ իմ զմահ, you placed me in the power of death, you put death in authority over me.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրով իշխեցուցանէ ամենայն գանձուց. (Եփր. համաբ.։)


Իշկորնկան

cf. Զուիրակ.

· Calfa


Իջանեմ, իջի, էջ

vn.

to descend;
to fall;
to decline;
to sink;
to settle, to subside;
to light, to sit down;
to empty itself;
to lodge, to stop at, to sojourn;
cf. Սերիմ;
ի ծառայութիւն —, to lower one's self to servitude, to become a servant;
յաղքատութիւն —, to impoverish one's self, to become poor;
— ի նաւէ, ի կառաց, յերիվարէ, to disembark, to go ashore, to land;
to alight, to get out of a carriage;
to dismount or alight, to get off, to get down from a horse;
— ի գերեզման՝ իհող մահու, to descend into the grave, to be buried;
— յօթեւան ուրեք, to put up at an hotel;
— ի հպարտութենէն, to humiliate one's self;
to relent, to soften, to become calmed, appeased;
ի թիկունս —, to go to the rescue, to succour;
— ի հանդէս մարտի, to come to blows, to fight;
— գետոց ի ծով, to discharge, to fall into, to disembogue, to disgorge, to empty itself, to overflow;
արտասուք զծնօտիւք իջանեն, the tears fell down his (or her) rosy cheeks;
էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, a storm broke over the lake.

· Calfa

NBHL (1)

Բանին իեցելոյ ի մարդկանին. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)


Իջաւոր, աց

s. adj. traveller, passenger;
guest, lodger.

· Calfa

NBHL (1)

κατάλυτος hospes. Որ իջավանս առնէ ուրեք. ուղեւոր՝ անցաւոր, հիւր, որ ագանի կամ երկօթս առնէ.


Իսկուհի, հւոյ

s.

Queen;
— Կոյս, the Holy Virgin;
— երկնից, queen of heaven.

· Calfa

NBHL (1)

Էջ ի յաթոռոյ յարգանդն իսկուհոյ. (Գանձ.։)


Իւղաբեր, ից

adj.

that produces, or brings oil, ointment or essence.

· Calfa


Իւր, ոց

pron.

his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)


Իւր, եանց, եամբք

s.

himself.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրէ էութեանն զներհակս ոչ ընդունել. իսկ թէ էութեանն իւր է այս, իւր եղիցի աստուծոյ։ Նորա իւր է։ Իւր է նորա։ Նորա իւր է հոգին, որպէս եւ հօր. եւ այլն. (Կիւրղ. գանձ. եւ Կիւրղ. պրպմ. ստէպ։)


Իւրային, այնոյ

adj. s. his, his own;
—քն;
his parents, servants;
his works, deeds, property, wealth, goods.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս զյոլովն՝ ոչ գանձապահ էր իւրայոցն, եւ ոչ իբրեւ իւրոյ հայէր՝ մեծութեանն, այլ տնտեսէր մանաւանդ ըստ կամացն աստուծոյ. (Բրս. հց.։)


Իւրեանցակուռ

adj.

forged by themselves.

· Calfa

NBHL (1)

Տիրադրուժք՝ իւրեանցակուռ ձուլելոյն երկիր պագանէին. (Բուզ. ՟Գ. 10։)


Իւրովի

adv. adj.

of or by himself;
spontaneously, voluntarily, of his own free will;
his, her;
— զիւր անձն անիծանէ, he curses himself;
ինքն — կործանէ զանձն չարութիւնն, malice prepares its own punishment;
— երթալ, to go personally;
զ— երթալ, to commit suicide.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր զիւրովին պատկեր գործեաց, անկեալ առաջի այնմ երկիրպագանէ. (Եւս. ՟Խ՟Դ. 15։)


Իւրութիւն, ութեան

s.

the act of appropriation;
property, substance.

· Calfa

NBHL (1)

Զիւրութիւն հօր էութեանն անվրէպ նմանութեամբ ունելով որդի։ Որ ինչ ենն աստուծոյ եւ հօր բնութեամբ ըստ էութեանն ասելով իւրութիւնս. (Կիւրղ. գանձ.։)


Լալ, ի

s.

balass ruby.

· Calfa


Լալական, ի, աց

adj.

that weeps, plaintive, mournful, dreary, sad;
groaning, moaning, wailing;
—ք, female mourners, hired female weepers at funerals, mutes;
—ն, faculty of weeping.

· Calfa


Լախտ, իւ

s.

club, mace, mall, bat;
ոստախիտ —, knotty club.

· Calfa


Լատան

s. med. laudanum, opiate.

· Calfa


Լար, ից

s. mus. geom.

string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.

· Calfa

NBHL (2)

Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.

Լարս առանց բժշկութեան. յն. ὁπισθότονος , յետաձգանք. որով ոմանքիմանան կապանս՝ ձեռս ի յետս կաշկանդիչ. այլ կրծումն պարանոցի յուսս կոյս. այլք խածուած կամ հարուած օձի. եւ ըստ այսմ գրէ Վրդն. օրին.


Լարախեղդ լինիմ

sv.

to be strangled.

· Calfa


Լաւ, աց

adj.

good, excellent;
superior, better;
praiseworthy;
honest, upright;
— վարկանել՝ համարել, to esteem or love more, to prefer;
առ —ս ունել, to hold in honour, to reverence;
ի — անդր գալ, to become better, to improve, to ameliorate;
— է, it is good, it is better or wortb more;
— եւս, so much the better;
ո՞չ — եւս իցէ, would it not be better ? ո՞չ — եմ ես քեզ քան զտասն որդի, am I not worth more than ten sons to you ? — էր թէ մեռեալ էաք, would that we also had not survived !

· Calfa


Լեզու, զուաց

s.

tongue;
language, speech, idiom;
nation, people;
— լեզու ապխտեալ, smoke-dried tongue;
լեզու աղտեղի, foul tongue;
լեզու կօշկի, toe of a boot or shoe;
լեզու զանգակի, clapper, tongue of a bell;
լեզու երկրի, neck of land;
հայ լեզու, the Armenian language;
գաւառական լեզու, dialect, idiom;
մայրենի լեզու, mother-tongue, vernacular idiom, native language;
կենդանի լեզու, living, dead language;
ուսուցիչ լեզուաց, language-master;
վարժապետ գաղղիական լեզուի, teacher, professor of french;
լեզու չար, սուտ, նենգաւոր, a malicious, slanderous tongue;
լեզու անուշակ, մեղրակաթ, honey-tongued;
լեզու քաջ, վսեմ, eloquent;
խօսել այլ եւ այլ լեզուս, to speak many languages;
to have the gift of tongues;
լեզուի տալ, to speake inconsiderately, cf. Շաղակրատեմ;
to be full of talk;
ի լեզու գալ, արձակել լեզու, to be able to talk, to receive the faculty of speech;
արձակել, ձգել առ ոք զլեզու, to speak openly against, to contradict;
լեզուոյ դրունս դնել, ունել զլեզուն, կարճել՝ սանձել զլեզուն, to hold one's tongue;
to bridle one's tongue;
մերձ ի ծայր լեզուին ունել, to have at one's tongues end;
լեզուն ի քիմս կցիլ, to lose the use of speech, to be tongue-tied, speechless or dumb, to be struck dumb;
անոսկր է լեզու, այլ զոսկերս լեսու, the tongue has no bones and yet it breaks bones;
որպիսի՜ լեզու շաղակրատ, what a chatter-box ! կարի քաջ փոխեաց զլեզու իւր, he has much changed his language, he now sings quite an other tune.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գործի ազդման լեզուիս շարժութեան։ Պատասխնարան լեզուիս կարկացեալ։ Արգանել լեզուով խօսեսցիս. (Նար.։)


Լեզուագար, աց, ից

adj.

talkative, loquacious, garrulous, prating.

· Calfa

NBHL (1)

Յոմանց ուղղակարծլեզուագարացն մոլորութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Լեզուագարիմ, եցայ

vn.

to have a great itching to talk, to be all tongue, to let one's tongue run on, to chatter, to prattle.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն է՞ր ի նանիր զաստուածայնոյն բնութենէ լեզուագարի։ Ի նանիր զաստուծոյ էութենէն գարելով։ Լեզուագարի յատ ձեր առաջարկոթիւդ՞ քան թէ իմացուած ինչ պիտանի ցուցանէ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Լեզուագարութիւն, ութեան

s.

too great a freedom of speech, flippancy of tongue, the being too free with one's tongue, prate, prattle, loquacity.

· Calfa

NBHL (1)

այլ է այս բազում լեզուագարութիւն եւ ի անիմաստութիւն հաւաստի ցուցումն։ Քրիտոսամարտիցն հայր, եւ լեզուագարութեանն նոցա բղխօղ բանսարկուն։ Ո՞վ ոք այսքան լեզուագարութեանդ ձերոյ ներեսցէ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Լեշկ

adj.

hairless, napless, worn out, consumed, wasted.

· Calfa

NBHL (1)

Չեմ եղուկ, զի այնպիսի հանդերյս լեշկ ագանիցիմ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Լերդահատոր

cf. Լերդակից.

· Calfa


Մերօրէն

adv.

like us, after our manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնար զէմմանուէլն, մերօրէն զետեղեալ ի սուրբ արգանդիդ. (Ճ. ՟Գ.։)


Մզանք, նաց

s.

membrane, pellicle;
secundine, after-birth;
cf. Մզումն.

· Calfa

NBHL (1)

ὐμήν, ὐμένιον membrana, membranula, tunicula. Միզն. թաղանթ. մաշկ, եւ շապիկ սաղմին կամ տղայոց. արգանդ.


Մթերեմ, եցի

va.

to hoard up, to amass, to accumulate, to heap together;
to warehouse, to house;
to provision, to victual;
— ոխս, ոխս —րեալս ունել, to bear a grudge, to have a spite against one;
զ—րեալ թոյնսն թափել ի բաց, to give vent to one's spite, to breathe out one's anger.

· Calfa

NBHL (1)

παρατίθημι appono եւ այլն. Ժողովել ի մթերս կամ մթերս. ամբարել, շտեմարանել. գանձել, դիզել կուտել. յաւելուլ. պահել.


Միաբանակեաց, եցաց

s.

monk, friar, coenobite.

· Calfa


Միաբարձ առնեմ

va.

to remove or take away every thing together.

· Calfa

NBHL (1)

Միաբարձ արարեալ տունս նոցա, բազում գանձս եւ դիպակս ... առեալ գնաց. (Ուռհ.։)


Միագոյ

adj.

having but one substance;
unique of its kind.

· Calfa

NBHL (1)

Նա ինքն է կենդանի, եւ միագոյ ախորժումն ծնիցելոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)