rabbi, master, doctor, instructor;
—նեաց պետ, chief-rabbi.
· Calfa
Րաբունւոյդ բարւոյ։ Րաբունւոյն ի քեզ բնակեալ։ Րաբունեացն պետ, եւ ձիր իմաստից՝ տէր յիսուս քրիստոս. (Ժմ.։ Մագ. խլ։ Նար. գանձ խաչի.։ Րաբունին էից ի քէն ծնանի. Գանձ.։)
total;
totally.
· Calfa
Էն անմարմին՝ մարմին անյեղ եղեալ, եւ բնակեաց ի մեզ րամօրէն. (Շ. տաղ.։)
cf. Ցամաքային.
· Calfa
Ազգ առնէ ազգաց ազգաց ... յարկաբնակաց եւ բացօթեգաց, ծծովամխաց եւ ցամաքականաց. (Կաղանկտ.։)
terrestrial, continental;
dry, arid.
· Calfa
γερσαῖος, χερσαῖος terrestris. Սեպհական ցամաքի. ցամաքաբնակ.
Օձք մեծամեծք ցամաքայինք։ Ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։ Զցամաքայնոցն ի կղզիս, եւ զկղզանոյն ի ցամաքայինսն բնակելոց հատուցումն. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։)
sowing;
dispersion;
cf. Ցռօտ;
scattered, disseminated, spread;
— եւ ցիր, ցիր եւ —, scattered about, dispersed every where;
here & there;
— եւ ցիր առնել, կացուցանել, սրփել, to scatter here & there, to disperse;
— աստ անդ հարցանել, to interrogate (a scholar) promiscuously.
· Calfa
Ցան եւ ցիր յանդուգն յարձակմամբ ընդ երեսս երկրին սուրալով ... Գտան բնակեալք ցան ու ցիր ստկաւք. (Խոր. ՟Ա. 10. 11։)
causing pain, dolorons;
hurtful, unwholesome.
· Calfa
Որ ի ցաւաբեր տեղիս բնակեալ է, ի հարկէ հիւանդանայ ... Նա որ ի ցաւաբեր վայրս բնակեալ է. (Բրսղ. մրկ.։)
ibis, Egyptian bird
· Calfa
Արտաւազդահաւն եւ ցեծդ՝ հաւքեն, որ ի ջուրն բնակեն, ձկնաքաղն եւ շեախն. (Լծ. փիլ.։)
resounding throughout the universe.
· Calfa
cf. ՏԻԵԶԵՐՔ. ըստ յն. ասի եզ՛՛. իգումէնհ. յոք՛՛. իգումէնէ. այսինքն բնակեալ վայր. բնակութեան տեղիք.
womanish;
womanly;
— ապարանք, gynecaeum, women's apartment, cf. Խորոպճին;
— գունդ, party, group or bevy of ladies.
· Calfa
Ուր իցէ տիկին, կամ տիկնայք, որպէս բնակարան թագուհւոյ. հարէմ.
carrying, bearing or containing the Lord.
· Calfa
Կրօղ յինքեան զտէր. տիրաբնակ.
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
· Calfa
Եւ ոչ ի վերայ միոյ տհաճեղեալ։ Երեւեցաւ տհաճ լինել վասն առաջնոյն կանանց։ Գիտակցեալ՝՝ թէ տհաճ է (կամ տհաճէ) ընդ բնակիչս աշխարհին հայրն. (Փիլ. լին.։)
cf. Տհաճիմ.
· Calfa
Եւ ոչ ի վերայ միոյ տհաճեղեալ։ Երեւեցաւ տհաճ լինել վասն առաջնոյն կանանց։ Գիտակցեալ՝՝ թէ տհաճ է (կամ տհաճէ) ընդ բնակիչս աշխարհին հայրն. (Փիլ. լին.։)
small house, cottage, cabin, hut.
· Calfa
οἱκόν domicilium, nidus. Տնիկ. փոքրիկ եւ անշուք տուն, բնակարան. խուղ. դադարք. վանք.
householder, master of the house.
· Calfa
Ունօղ սեպհական տան. բուն բնակիչ. տանուտէր.
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
· Calfa
Տնակից եւ խորանակից եւ համաբնակ։ Իբր տնակից իմն առաքեալ լինին (մեղուք). (Փիլ. ել. եւ Փիլ. լիւս.։)
σύνοικος eadem domo habitans, contubernalis, domesticus, conjux. Բնակեալն ի նմին տան. բնակակից. յարկակից. ընտանի. կենակից. լծակից.
dwelling together, cohabitation.
· Calfa
Վասն զի տաճար չեւ եւս էր շինեալ, զիւրաքանչիւր ուրուք բարեաց զտնակցութիւն տաճար երեւեցոյց եւ բագին առ տնին։ Հրաժարել ի միասինն բնակութենէ, եւ զտնակցութիւնն ի բաց քակել. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
συνοίκησις cohabitatio, contubernium. Տնակիցն գոլ. բնակակցութիւն. ընտանութիւն. կենակցութիւն. լծակցութիւն.
vegetable, vegetative, vegetating;
innate, inborn;
possessive, adventitious.
· Calfa
Բազումս ունի զօրութիւն (միտքն). ունակական, տնկական, բնական, ընդմտածական. (Փիլ. այլաբ.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
· Calfa
ՏՆԿԱԿԻՑ. σύμφυτος insitus, innatus, inhaerens. Ընդաբոյս. բնածին. իբր բնական.
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
· Calfa
Յիւրաքանչիւր բարս տնկեալ է ընտրողութիւն։ Ի բնական օրինաց՝ որ ի միտսն տնկեալ է. (Բրս. հց.։ Եզնիկ.։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
· Calfa
Զննելի բնութեամբ ըստ ի կուսէն տնտեսութեան հաճեցաւ բնակել ի մեզ. (Պտրգ.)
logically.
· Calfa
λογικῶς logice διαλεκτικῶς dialectice, cum ratione, disserentium modo. Ըստ օրինի տրամաբանից, եւ տրամաբանութեամբ. բնական գիտուեւեամբ եւ բանական ցուցակութեամբ.
dispositio;
class of verbs.
· Calfa
Այլք ի տրամադրութեանցն ժամանակաւ տրամակայեալ՝ հանապազորդ ի մեզ խնդրէ բնականալ։ Յհ. (իմ. ատ.։)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
· Calfa
Ամովրհացին տեւեաց բնակել յեղոմ. (Յես. ՟Ժ՟Թ. 49։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
· Calfa
ՏԵՂԻ. τόπος locus στάσις statio. որ եւ ՏԵՂ, ԵՏՂ. Վայր. ուրն՝ զոր գրաւ է իւրաքանչիւր մարմին. կայան. ընդունարան. բնակարան. կողմն. սահման. ընդարձակութիւն. միջոց. տեղ, տեղը.
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
Նիւթ եւ տեսակ գոյացուցիչք են բնականաց։ Տեսակ ասի եւ կերպարան. (Անյաղթ արիստ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
ՏԵՍԱԿ. μορφή forma. Կերպ կամ կերպարան բնականաբար՝ որոշիչ եւ կատարիչ նիւթոյ. որ ի քանակս ձեւ ասի. շէքլ.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
· Calfa
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
· Calfa
Իբր թէ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ։ Ի քաջատոհմիկ եւ ի գլխաւոր աշխարհէն։ Վասն քաջատոհմիկ ազգին պահլաւկաց. (Խոր. ՟Բ. 69. 18։ ՟Գ. 51։)
cf. Քարաժեռ.
· Calfa
Քարաժայռքն (կամ քարաժեռայքն) բաժինս ի մարմնոյ նորա առնութիւնն։ Յեզր քարաժայռ ձորակին։ Յամուրս քարաժայռ ձորոյն խորոփեաց տայոց։ Փորուած այրի՝ անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
· Calfa
Քարաժայռքն (կամ քարաժեռայքն) բաժինս ի մարմնոյ նորա առնութիւնն։ Յեզր քարաժայռ ձորակին։ Յամուրս քարաժայռ ձորոյն խորոփեաց տայոց։ Փորուած այրի՝ անհամբոյր առ ի բնակել սակս քարաժեռ խոժոռութեանն. (Յհ. կթ.։)
block of stone;
precipice, ravine.
· Calfa
Անձաւք՝ բնակութիւն մարդկան, քարակոշտք՝ հանգստարանք. (Լմբ. պտրգ.։)
cross-shaped distaff.
· Calfa
Ի տեղի արօտական ըզտուցն գտանէր զհնացեալ ստեւն, եւ առեալ զայն փայտիւ նիւթէր քարամանիւ, եւ տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. եւ նոքա արարին զնիւթն զայն նմա հանդերձ զօրէն քրձի. եւ ի նմին հատեալ օձիս՝ ագանէր քրձազգեաց լինելով. (Եպիփ. ծն.։)
stone-roofed.
· Calfa
Սրբուհին մանի ի քոյդ քարայարկ այրի ... Այրդ լուսապայծառ եւ քարայարկ, եւ առաքինաբնակ. (Երզն. լս.։)
stony.
· Calfa
Կողմանք ծովու այլեւայլք են. զի ոմն քարայուն կողմ է, եւ ոմն գազանաբնակ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ձձ.) (տպ. քարային կողմն է)։
to serve as a stumbling-block, to cause to stumble, fail or fall, to trip up, to supplant.
· Calfa
Ահաւասիկ ես քարընդոտնեմ զբնակիչս երկրիդ այդորիկ նեղութեամբ. (Երեմ. ՟Ժ. 18։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
Բնակք եւ եկք հետեւեալք ի քաւարանն ի մաղթանս։ Ժողովարան բանաւոր հօտի ... եւ մեղաւորաց քաւարան։ Ի յարկի սրբութեան ... հրեշտակաց բնակարանիս, եւ մարդկան քաւարանիս. (Շար.։ Պտրգ.։)
expiatory.
· Calfa
Թաց արտասուօք զքաւութիւնաբեր բնակութիւն։ Զօրինակն քաւութիւնբեր եւ մեղսաքաւիչ տէրունական մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
space between the tips of the thumb and forefinger;
or.
· Calfa
δράξ pugillus παλαιστή, σπιθαμή palmus . իտ. quarta. (որպէս չորիր մասն կանգնոյ) Չափ տարածութեան ի ծագէ բոյթ մատին ի ծայր ցուցամատին ի բանալ երկոցունց, փոքր քան զթիզ միով յօգուածով ցուցամատին. իսկ ըստ երկրաչափից է ութ մատնաչափ, կամ երկու երկրաչափից է ութ մատնաչափ, կամ երկու ուղուկ, գոյզն ինչ փոքր քան զքիլ բնական.
chemistry;
alchymy;
cf. Տարրաբանութիւն.
· Calfa
Բառ յն. χυμική chymica. կամ արաբ. ալքիմիա. Փորձ ի քուրայս վասն խառնելոյ եւ վերլուծանելոյ կամ ելուզանելոյ զհոյզս բնական իրաց. որ է պիտանի ի բժշկականս. իսկ փորձ փոխելոյ զայլնիւթս յոսկի է յիմարական՝ մերժեալ յամենայն դարս յամենայն իմաստնոց։ (Ոսկիփոր.։)
resentment, remembrance of an injury, spite, ill-will.
· Calfa
Ընդ հեռաբնակ սբս անջրելի քինապահութեամբ գրգռեալ՝ ի դուպար յարձակէի. (Պիտ.։)
christianism, christianity;
christendom.
· Calfa
Թերի է քիստոնէութենէ, զի ոչ քրիստոս ի նմա բնակի, եւ ոչ նա ի քրիստոս. Ըստ քիստոնէութեան եւ գործքն վկայեսցեն. Շիջուցանել զհաւատ քիստոնէութեան։ Գնալ ամենայն կարգաւորութեամբ վարուց քիստոնէութեան. (Մանդ. ՟Ա։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե։ Խոր. ՟Գ. 13։ Սարկ. աղ.։)
to lodge, to dwell together, to live under the same roof.
· Calfa
ՕԹԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συναυλίζομαι una commoror, contubernalis sum. Ի միասին օթել. բնակակից լինել.
lodging or sleeping place, inn, hotel, hostelry.
· Calfa
Տեղի օթելոյ. օթեւան, օթարան. բնակարան. սենեակ.
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Իբրեւ զպանդուխտ յերկրի, կամ իբրեւ զբնակ երկրի՝ որ դառնայցէ յօթեվանս։ Ո՞ տայր ինձ յանապատի դոյզն օթեվանս։ Ու՞ր են օթեւանք քո։ Ի տան հօր իմոյ օթեւանք բազում են.եւ այլն։