memory, remembrance.
Լոկ զնա բերէ ի մէջ առ ի յիշելութիւն բանի նորուն զՅիսուսէ. (Ոսկ. գծ.։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
μνάομαι, μιμνήσκομαι, μνηονεύω, ἁναμιμνήσκομαι memini, recordor, commemoro, memor sum. Յուշ բերել. յիշատակել. զանցեալսն ածել զմտաւ. նորոգել զեղեալսն ի մտի.
cf. Յիշոցնատու.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
using improper language, insulting, abusive, taunting, outrageous;
— լինել, to call names, to abuse, to insult, to outrage, to injury, to revile, to use like a blackguard.
Առաւել զգուշացարո՛ւք ի պիղծ եւ յանօրէն յիշոցնատուէն. զի որդնալից լիցի բերան յիշոցնատուին յաւուրն դատաստանի. (Կիր. խր.։)
mention, commemoration, memory, remembrance.
Ո՛ր ազգ յիշմանց բերցեն զողբս, զայն յիշեսցես. (Վրք. հց. ՟Դ։)
first day of Advent.
Յայսմ աւուր յիսնակամուտ է ... թէ պատկեր աւուրս յիսնակամտին ի ՟Դշբի եւ ՟Գշբի լինի, յե՛տ բեր, ի կիրակի տո՛ւր. (Հ. նոյ. ՟Ժ՟Ը.։)
to gorge, to glut, to surfeit, to stuff, to cram.
Յղփացոյց զնա բըղխմամբ աղբեր. (Եփր. համաբ.։)
obelisk.
ՅՈԲԵԼԻԿ ՅՈԲԵԼԻՔ. որ գրի եւ ՅՈԲԵԼԵԱՆ. Բառ յն. օվէլիսգօս, օվէլօ՛ս , ὁβελίσκος, ὁβελός obeliscus, obelus. Բուրգն. բրգաձեւ ինչ. կոթող. շամփուր. եւ նմանութեամբ՝ Նշանագիծ ի ձեւ շամփրոյ՝ ի նշանակ տարբերութեան կամ մթութեան առաջիկայ ընթերցուածոյն, ըստ վեցիջեան օրինակին Որոգինեայ ի Սուրբ Գիրս.
cf. Բազմաբեղուն.
πολύκαρπος, εὕφορος ferax, fertilis. Բազմաբեղուն. բերրի. առատ արդեամբք. յուռթի. յորդ. բազմապատիկ.
Զաւելորդս չարեացն, եւ յոգնաբեղունս չարութեան՝ զանբերս առաքինութեան զուղէշսն յապաւէր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
much more.
Յոգնագոյն օրինակօք յայտնել։ Ազգի ազգի յոգնագոյն ախորժակացն բերմամբք։ Յոգնագոյն ունիմք զսորա տարացոյց։ Յոգնագոյն կերակրօք. (Եզնիկ.։ Պիտ.։ Մագ. ՟Ժ. ՟Ծ՟Է։)
very sorrowful, much afflicted.
Իցէ՞ արդեօք տեսանել զյոքնաթախիծ սիրտ վշտացելոյս բերկրեցեալ։ Սրտաբեկ եւ յոքնաթախիծ արգահատութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
very talented;
polymathic.
Զիւրն ի վերայ բերէ դեւն զնրբագոյնն եւ զյոքնահանճար իմացութիւնս. (Կիւրղ. ղկ.։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
Սեռքն յոլովանան ընդ ինքեամբքն պարունակութեամբ. իսկ տեսակքն քան զսեռն յոլովանան իւրեանց տարբերութեամբն. (Պորփ.։)
cf. Յողդողդ.
Մեծաբերձ բարձրութիւնն յարմատոց խլեսցէ զտակսն յողդողդունս. (Վեցօր. ՟Ե։)
bad condition or quality, deterioration, degeneracy, decay.
Չգոյր ինչ յոռութիւն, եթէ ամենայն ինչ ըստ Աստուծոյ կամացն լինէր. (Սեբեր. ՟Է։)
abundant, copious;
plentiful, overflowing, superabundant.
Յաղբերէ անտի մինչեւ ցյորդ գրեցի քեզ. (Մծբ. ՟Ժ։)
very hot, burning, stifling, suffocating.
Ունօղ կամ բերօղ զյորդ բորբոք տօթոյ. տօթագին.
flowing abundantly, copious, abundant.
Աղբերք արեանց յորդաբուղխք. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
cf. Յորդաբուղխ.
Յորդահոսան աղբերք, կամ վտակք աղբերաց։ Գետք յորդահոսանք։ Գետք հրեղէն առաջի նորա յորդահոսանք գնայցեն։ Զչորեքվտակեան առաջս գետոյդ յորդահոսան ծաւալմանցդ։ Յորդահոսան լեզուն բանիւ ի բանս առատացեալ. (Պիտ.։ Արծր. ՟Դ. 12։ Եւագր. ՟Ի՟Դ։ Նանայ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։ Կամրջ.։)
cf. Յորդաբուղխ;
—հոսանք or —հոսք, flood or overflow of waters, torrent.
Յորդահոսան աղբերք, կամ վտակք աղբերաց։ Գետք յորդահոսանք։ Գետք հրեղէն առաջի նորա յորդահոսանք գնայցեն։ Զչորեքվտակեան առաջս գետոյդ յորդահոսան ծաւալմանցդ։ Յորդահոսան լեզուն բանիւ ի բանս առատացեալ. (Պիտ.։ Արծր. ՟Դ. 12։ Եւագր. ՟Ի՟Դ։ Նանայ.։ Նար. ՟Կ՟Ը։ Կամրջ.։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
Հոգի նման է աղբեր. եթէ ոք բրէ զնա եւ մաքրէ, սրբի եւ յորդի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
exhorted, encouraged;
prompt, ardent, diligent, eager, desirous;
copious, abundant;
andante;
exhortation;
— սրտիւ, կամաւորութեամբ, heartily, willingly, gladly;
— փութով, diligently, eagerly, promptly, readily;
— լինել, to exhort, to incite, to induce;
— երգել, to sing andante;
առ ի — վաստակոց, to inspire with the taste for labour, to incite to work.
Զերդ մայր որդւովք բերկրեալ յորդոր. (Շ. եդես.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
Աղբերք մշտաբուղխք ի նմին յորդութեան կան։ Յորդութիւն բղխմանցն. (Եզնիկ.։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
Յորձանս (ի յորձանս) անօրէնութեան տարաբերեալ ծփիմ. (Եփր. աղ.։)
appellation, name, denomination, title;
անուն —անաց, surname;
—անօք, by name only, nominally.
Բազում անգամ զգենու յորջորջանս, որ հակառակ իմն թուի բանիս. (Սեբեր. ՟Բ։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
Ազգի ազգի յորջորջմունս (կամ յորջորջանս) յանձն առնու առ իւրում բարերարութեանն. (Սեբեր. ՟Բ։)
ՅՈՐՋՈՐՋՈՒՄՆ ՓՈՓՈԽԵԱԼ կամ ՓՈՓՈԽԱԿԱՆ. իբր Այլաբանութիւն. փոխաբերութիւն. μεταφορά . եւ մակբայիւ, μεταφορικῶς.
search, research, perquisition;
trouble, agitation;
incitement, instigation;
turbulence, confusion, tumult;
— խորհրդոց, anguish, anxiety, affliction, pain;
— կրից, hastiness, outburst;
— սրտի, emotion, transport.
Խնդրէին զնա յուզմամբ, եւ ոչ գտանէին։ Գիտաց զյուզումն Աբերկիոսի. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ժ՟Դ.։ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Բ.։)
jujube-tree.
ՅՈՒՆԱՊ ՅՈՒՆԱՊԻ գրի եւ իբր ռմկ. ՅՈՒՆՆԱՊ. թ. ուննապ, իւնապ աղաճի . Պտուղ կարմիր ի չափ պտղոյ փշատի այսինքն իկտէի. որոյ մէջն է իբր ալիւր անոյշ, իսկ յունապն մսոտ. եւ ծառն երկոցունց՝ փշուտ այլ եւ այլ օրինակաւ. փշատին է ծառ ուղղաբերձ եւ ուղիղ շառաւիղօք, իսկ յունապին թուփ կարճ եւ խորտաբորտ ոստովք. ռմկ. ծինծիֆա. լտ. զիզի՛ֆում, զիզի՛ֆուս. իտ. ճի՛ւճճիօլա, ճի՛ւճճիօլօ. ըստ Մենինսքեայ՝ ուննապ. եւս եւ իկտէ, զիզէֆուն.
onocentaur;
centaur, hippocentaur;
siren, mermaid.
Բարոյախօսն ասէ վասն յուշկապարկաց, թէ մահաբերք են, եւ ի ծովու են. եւ երգեն երգս քաղցրաձայնս. եւ կերպարանք նոցա մինչ ի պորտն՝ կին մարդոյ է, եւ միւսն թռչնոյ է. նոյնպէս եւ իշացուլն՝ մի կողմն արու մարդոյ, եւ վայր կողմն իշոյ. (կամ կէսն իշոյ, կէսն ցլոյ) (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Յուսալից.
Որպէս վասն երկայնմտութեան համբերողացն, եւ յուսալից սպասելոցն գայցէ երեւել. (Ագաթ.։ եւ Բուզ. ՟Դ. 5։)
full of hope or confidence, hopeful.
Որպէս վասն երկայնմտութեան համբերողացն, եւ յուսալից սպասելոցն գայցէ երեւել. (Ագաթ.։ եւ Բուզ. ՟Դ. 5։)
bringing or bearing hope.
ἑλπιδοφόρος spem praeseferens. Կրօղ կամ բերօղ յինքեան զյոյս. յուսաբեր. յոյս եւ ապաւէն.
to hope, to expect;
to trust, to confide;
to promise or flatter oneself;
— ի տէր, առ աստուած, to trust in God.
Ետես նա զերկիրն յուսացեալ բերդիւք. (Եփր. ծն.։)
very clearly, very distinctly;
precisely.
Յորդահոսան յստակագոյն աղբերացն։ Տեսեալ զաղբերացն յստակագոյն բղխմունս։ Աղբիւրք յստակագոյնք կամ յստակագոյնս բղխեն. (Պիտ.։ Խոր. ՟Ա. 14։ Զքր. կթ.։ Պիտ.։ Ածաբ. նոր կիր.։)
cf. Յստակեցուցանեմ.
Զտատասկաբերն պարտուպատշաճ է մաքրել եւ յստակել, եւ պատրաստագոյն յօրինել. (Ոսկ. եսայ.։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
Ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ. (Կող. ՟Բ. 19։)
articulated, articular;
articulated, uttered;
well expressed, well turned, harmonious.
ՅՕԴԱՒՈՐ. ἑνάρθρος articulatus. Բարբառեալ ձեւաւոր հնչմամբ. յարմարաւոր յօդմամբ ձայնաւոր եւ բաղաձայն տառից արտաբերեալ ընդ բերանն. նշանական. որոշեալ.
Իմացուածովք զբանն բերիցեմք, եւ յօդաւոր ասիւք պատշաճեմք. (Խոսր.։)
to join, to unite, to tie, to bind, to annex;
to articulate, to pronounce, to utter;
to feign, to contrive, to invent;
to compose, to form.
Յորում ամենայն շինուածն յօդեալ եւ պատշաճեալ։ Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան. (Եփես. ՟Բ. 21։ ՟Դ. 16։)
Զանարար բնութիւնն ընդ արարեալ բնութեանն յօդեաց, եթէ ոչ մկրտեսջիք ասէ՝ ի ջրոյ եւ ի հոգւոյ. (Սեբեր. ՟Գ։)
spontaneous, willing.
Որ քոյին յօժարական համբերութեամբ զքարկոծումն յանձն առեր. (Շար.։)
to be disposed towards, inclined to, to have a liking for, to lean to, to have a mind or inclination for, to be in the mood for;
to will, to wish, to desire, to be eager for.
ՅՕԺԱՐԻՄ կամ ՅՕԺԱՐԵՄ, եցի. չ. προθυμέομαι prompto sum animo προαιρέω praeeligo πείθομαι persuadeor δοκέω videor, caveo φέρομαι feror եւ այլն. (որպէս թէ՝ յոյժ յարիլ) Դիւրապատրաստ գտանիլ. յօժարանալ, յօժար լինել. յորդորիլ. բերիլ. հաճիլ. ախորժել. ցանկալ. կամիլ. յառաջամիտ լինել. հաւանիլ. յանձն առնուլ. բարւոք համարել, լաւ վարկանել.
natural bent, disposition, inclination, propension, proneness, tendency, taste;
յօժարութեամբ, willingly, voluntarily.
προαίρεσις, προθυμία, πρόθεσις praeelectio, promptitudo animi, propositum եւ այլն. Յօժարիլն. կամք. ըիտրութիւն. հաճութիւն. յարումն. բերումն. ցանկութիւն բարւոյ կամ չարի. փոյթ. դիմեցումն. հավէս,
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
Հային յօնացն կերպարանս. (Սեբեր. ՟Զ։)
step-father;
cf. Հօրու.
Եւ ե՛ւս չար աղմուկ այն, որ ի մէջ յօրային եւ խորթիցն կայցէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
sheaf of corn;
rick, stack.
Հօրան. որայ. եւ շեղջ ցորենոյ. ըստ յն. բերք. γέννημα fruges.
Որպէս եզին յօրանոյ բերանակապ շուրջ եկեալն ի կալն. (Նիւս. կուս.։)
dressed, adorned.
Ոչ երկինք բաւեն, եւ ոչ պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (ճառել). (Սեբեր. ՟Ա։)
to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.
Յօրինել գոհութիւն, զհամբերութիւն. (՟Բ. Կոր. ՟Թ. 11։ Յկ. ՟Ա. 4։)
(Աղբերացն) զյորդութիւն բղխմանցն յօրինեաց, որ աղբիւրն է բարութեան. (Եզնիկ.։)
Զկեանս մեր բարեօք յօրինել։ Խրատս յօրինէ։ Համբերութեամբ զբանն յարժանիս յօրինեմ։ Որ ինչ կամքն Աստուծոյ են, առ ի փառս եւ ի պիտանացու յօրինի. (Իսիւք.։)
cf. Յօրինող.
Աստուած է արարիչ եւ յօրինիչ աշխարհիս։ Պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (չկարեն ճառել)։ Ստեղծիչ գոյից, եւ յօրինիչ ամենից։ Ամենայն բարեաց յօրինիչ Աստուած է. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Ա։ Նար. ՟Խ՟Դ։ Խոսր.։)
fitting up, adjustment;
formation, fashion;
composition, organization, structure;
construction;
furniture;
embellishment, ornament, decoration;
disposition;
harmony.
Ետ բերել պարգեւս եւ պատիւս Աշոտի ըստ իշխանական յօրինուածի. (Արծր. ՟Դ. 6։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Յարի եւ ի դերանուանս, ի բայս, եւ ի մակբայս, ի պէտս զարդու, եւ առ ի յարաբերել զնախանշանակեալ ինչ դէմ, կամ զներկայութիւն ներգործութեանց եւ կրից. զոր օրինակ.
Յօդդ ն, դնի եւ փոխանակ գոյական անուան՝ զոր ի մէջ բերէ զօրութեամբ, մանաւանդ ի յարիլն ի սեռական բառս, եւ ի ստացական դերանուանս. զոր օրինակ,
Սեռ է, որ ըստ յոլովից տարբերեցելոց տեսակաւ՝ ի ն՝երում զի՛նչ էն ստորոգեալ։ Յասելն՝ ի ն՝երում զինչ էին, որոշէ ի տարբերութենէ (որ է ի ն՝երում որպիսի ինչ), ի յատկէ եւ ի պատահմանէ (որ են ն՝երում որպիսի)։ Այս սեռ ի ն՝երում զինչ էումն ստորոգի. իսկ պղատոնականքն սեռք ի ն՝եր որպիսի ինչ էումն ստորոգին. եւ ն՝եր որպիսի ինչ էն ընդ որակութեամբ է. (Անյաղթ պորփ.։)
prototype, archetype, primitive model, original, idea, pattern;
primitive;
— շինուածոց, sketch, plan, model.
Պատկերին՝ զնախագաղափարին գեղեցկութեան ձեւ բերելով. (Լմբ. պտրգ.։)