Definitions containing the research աք : 8605 results

Շարաթուեմ

va.

to enumerate in order.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խոյէն սկիզբն առնելով, եւ շարաթուելով իւրաքանչիւր մասունս տասն մինչեւ ի խնդրելի աստթղն. (Շիր.։)


Շարալծեմ, եցի

va.

to conjoin, to join with, to unite.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն շարալծեալ իւրաքանչիւր գլխոցն. (Բրս. հց.։)


Շարախառնութիւն, ութեան

s.

cf. Շարախառնումն.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակք աննիւթ եւ անշարադիր էութիւնք են ամենայն իրօք, ոչ գոլով խառնումն եւ ի շարախառնութեանց տարերց. (Մաքս. ի դիոն.։)


Շարածնեալ

adj.

cognate, born together;
innate, inborn.

· Calfa

NBHL (1)

Տեղի տալ ազգաց, կանանց, եւ գաւառի. որոց փափաքումն՝ իւրաքանչիւրումեքն, օրինակ իմն, շարածնեալ է, եւ շարաճեցեալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Շարակալու

adj.

unitive.

· Calfa

NBHL (1)

կարօտ գոլ մարմնոց՝ շարակալուի, եւ յառաջագոյն ցուցաք. (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Շարայարութիւն, ութեան

s.

continuation, sequel.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բազմաբաժին օտարութեանցն մերոց ի ճանաղմանէն ի շարայարութիւն ժողովել. (Մաքս. ի դիոն.։)


Շարաւ, ոյ

s.

pus, matter, ichor, sanies, purulence;
rottenness;
stench, stink;
— առնուլ;
to effervesce, to swell, to become inflamed.

· Calfa

NBHL (1)

Զամբարեալ շարաւ մահացու վերիս խարանաւ բանիս արտաքս հերքել. (Նար. ՟Զ։)


Շարեմ, եցի

va.

to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.

· Calfa

NBHL (2)

Յոր շարին երգոց զարտաշիսէ եւզորդւոց նորա։ Ոչ յառաջինսն մեր ասացեալ գիրս, եւ ոչ ի վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել. (Խոր. ՟Ա. 29. 31։)

նախ զառաքեալս, երկրորդ զմարգարէս, երրորդ զվարդապետս, եւ որ զկնի շարէ ընդ իրեարս. (Նար. երգ.։)


Շարժեմ, եցի

va. fig.

to move, to remove, to set in motion, to stir, to cause, to move;
to agitate, to shake, to flutter, to stagger;
to excite, to provoke, to rouse the feelings of, to move, to touch;
— զգլուխ, to shake or toss one's head;
— զամենայն քար, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
— զսիրտ, to affect, to move to pity.

· Calfa

NBHL (1)

Շարժեսցեն կամ շարժէին զգլուխս իւրեանց։ Շարժեցից զաշտանակս քո ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ զերկիր, եւ զերկինս։ Շրթունք իւր ոչ շարժէին։ Որպէս շարժի եղէգն ի ջուր։ Շարժեցաւ քաղաքն ամենայն։ Ստուերք շարժեսցին։ Ամենայն լերինք եւ կղզիք ի տեղւոյ իւրեանց շարժեցան։ Նովաւ կեամք եւ շարժիմք եւ եմք. եւ այլն։


Շարժողական, ի, աց

adj.

moveable.

· Calfa

NBHL (1)

Զհողմոց զանծանօթն մեզ եւ աներեւոյթ թաքնութիւն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց։ Տունկք ամենայն զսննդականն եւ զշարժողականն ունին կենդանութիւն ի բարւոյն. (Դիոն.։)


Շարժումն, ման

s. fig. ast.

movement, motion, stir, stirring, nod, shake, toss;
fluctuation, staggering;
excitation, provocation;
agitation, motion, impulse, commotion, emotion;
gesture, action;
earthquake;
movement;
զշարժմունս երակաց զննել, to feel the pulse;
cf. Ընդոստ.

· Calfa

NBHL (3)

Որ նախ ի շարժումն ջուրցն իջանէր։ Տաց զնոսա ի շարժումն ամենայն թագաւորութեանց երկրի։ Գնասցէ շարժմամբ սպառնալեաց իւրոց. (Յհ. ՟Ե. 4։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 18։ Զաք. ՟Թ. 14։)

Արարածքն իսկ իւրաքանչիւր շարժմամբք եւ փոփոխմամբք զարարչէն քարոզեն. (Եզնիկ.։)

Շարժմամբ (կամ շարժմամբք) քաղաքք կարծանեցան. (Եւս. քր.։)


Շարունակեմ, եցի

va.

to contain, to enclose, to conserve;
to continue, to last.

· Calfa

NBHL (3)

Որպէս եւ անձնիշխանս՝ աստուած շարունակէ եւ պահպանէ զնոսա. (Մաքս. ի դիոն.։)

Լուծանելով իրաւանցն այնմիկ, որ զամենայն քաղաքաւարութիւնսն ի նմին շարունակէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Իջանելով ի յատկագոյնսն՝ հա՛րկ է բաժանելով զնոսա միշտ ընդ բազումսն գնալ, եւ ելանելով ի տեսականագոյնսն՝ հարկ է շարունակել զբազմութիւն (այսինքն հաւաքաբար առնուլ) (Պորփ.։)


Շափիւղաձեւ

adj.

sapphire shaped;
like a sapphire.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս անճառելւոյն շափիւղաձեւ իմն էր ի վերայ կառացն. (Լծ. եւագր. (վասն զի պէսպիսագոյն երեւի ասէ շափիւղայն, եւ թաքուն մնայ բուն գոյնն)։)


Շեղ, ոյ, ի

adj. adv.

oblique, in bias, aslant, diagonal;
առ ի —, առ —, slopingly, overthwart, slanting, aslope;
obliquely;
cf. Շեղապէս.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ որ այլ եւս գտանին արտաքոյ ասացելոցս քառակուսի ձեւք, կոչին նման շեղոյն. (Եւկղիդ.։)


Շեղիմ, եցայ

vn. fig.

to slant, to slope, to incline;
to go astray, to turn aside or away, to deviate, to swerve, to go out of one's way;
շեղեալ անկիւն, oblique angle;
շեղեալ քառանկիւն, rhomboid.

· Calfa

NBHL (1)

Շեղեալ էր աներասանակաբար յապստամբութիւն։ Եթէ ի մարմինն կոյս շեղեսցի, զանասնոցն առընկալցի վարս յինքն։ Բանականն շեղելով ի նիւթ չարանայ. (Պրպմ.։ Նիւս. բն.։ Մաքս. ի դիոն.։)


Շեղութիւն, ութեան

s.

cf. Շեղումն.

· Calfa

NBHL (1)

Թուլութեան, եւ ի խոնարհ կըոյս շեղութեան. (Մաքս. ի դիոն.։)


Շեղջակոյտ, կուտի

s.

cf. Շեղջ ;
pile upon pile, towering heaps.

· Calfa

NBHL (1)

Բերին այր իւրաքանչիւր գինդ մի, եւ ընկենուին ի շեղջակոյտ անդր. եւ եղեւ շեղջակոյտ գնտացն՝ լտերս իբրեւ ռ եւ ութհարիւր. (Եղիշ. դտ.։)


Շեղջեմ, եցի

va.

cf. Շեղջակուտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Միաւորութիւնք (էից) ասին, ոչ զի ի միասին ի մի ինչ շեղջեալք, այլ զի աղբիւր եւ սկիզբն է նոցա աստուած. (Մաքս. ի դիոն.։)


Շեշտ, ից

s. gr. mus. adv.

shrill voice;
accent, acute accent;
an Armenian note;
cf. Շեշտակի;
— ոլորիլ, to end in a point.

· Calfa

NBHL (2)

Շեշտ ընդ մէջ թիկանցն թափանցիկ լեալ՝ յերկիր անկանէր սլաքն. (Խոր. ՟Ա. 10։)

ՇԵ՛ՇՏ մ. ὁξέως acute. որպէս Շեշտակի. սո՛ւր եւ խիստ ուժգնութեամբ. դէպուղիղ կշռակի եւ արագ մխելով սրութեամբ. յանկարծ ճեղքելով՝ հանգոյն սլաքի, իբրեւ ի սայր սուսերի, եւ այլն. ուժով շիփշիտակ.


Շեր

s.

storax;
գաւազան —, stick of -.

· Calfa

NBHL (1)

στύραξ styrax, populus alba στυράκινος styraceus, ex styraca factus. գրի եւ ՇԵՐԹ, ՇԵՐԴ, ՇԵՐՏ. լծ. եւ յն. Ստիւրաքս. ստիւրակեայ. Ծառ խժաբեր կամ խնկաբեր, եւ փայտ՝ գաւազան եւ ոստ նորա. ... եւ խէժ նորա՝


Շեփոր

cf. Շեփորայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շեփոր բարբառոյ տալ նմա պատգամս։ առաքեաքն իբր շիփորք անուանեցան։ Որոտընդոստ ահագնագոչ շիփորայիւք. (Ագաթ.։)


Շեփորայ, ից

s.

haut-boy;
cf. Փող.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շեփոր բարբառոյ տալ նմա պատգամս։ առաքեաքն իբր շիփորք անուանեցան։ Որոտընդոստ ահագնագոչ շիփորայիւք. (Ագաթ.։)


Շէկ, շիկաց

adj.

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.

· Calfa

NBHL (1)

Շեկ տղայ. (իբր մատաղ եւ խարտեաշ. Մաղաք. աբեղ.։)


Շիկերեայ

s.

roe-buck.

· Calfa

NBHL (1)

Չորքոտանեաց վայրենեաց մաքրագունից անուանեալ է սեռաբար երէ. իսկ յատուկ ի նոցունց՝ շիկերեայ (կամ շիկերէ)։ Ընտանի ոչխար, եւ վայրենի՝ շիկերեայ. այսոքիկ օդեաց արական. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Շիկնեմ, եցի

vn.

cf. Շիկնիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կեղծաւորութիւն սրտի աղտեղի, որ ծանրանայ եւ շիկնէ, որպէս եւ մանկունք՝ որք գործեն զչար. (Կլիմաք.։)


Շինականագոյն

adv.

rudely, coarsely, clownishly, boorishly.

· Calfa

NBHL (1)

Մովսէս եւ եղիա. մինն նրբալեզու եւ ծանրաձայն, եւ միւսն շինականագոյնքան զբազումս։ Չես աղքատագոյն քան զայրին, եւ ոչ շինականագոյն քան զպետրոս եւ զյովհաննէս։ Զառաջին՝ մեր քաղաքս (անտիոք) էառ զանուն քրիստոնէութեան. իսկ ի ցածութեան հրահանգսն եւ քան զշինականագոյն քաղաքսն վատթար գտանիք. (Ոսկ. մտթ.։)


Շինականամիտ

adj.

clod-pated, awkward, rough.

· Calfa

NBHL (1)

Վայրենամիտ. անքաղաքավար. սոպռ. բիրտ. կոպիտ.


Շինամէջ, միջի

s.

the middle or centre of a village or town.

· Calfa

NBHL (5)

Բնակել ի քաղաքս, եւ ի շինամէջս. (Ուռպ.։)

Եհաս ի շինամէջ քաղաքիս. (Ագաթ.։)

Անցեալ ընդ շինամէջ քաղաքին՝ նստաւ առ աղբիւր մի. (Ճ. ՟Բ.)

(որ ի Ճ. ՟Ա. գրի, անցանէր ընդ շինամէջ փողոցսն քաղաքին։)

ἁγορά μέση forum medium. Միջավայր շինի. հրապարակ. մէջն աւանաց. բուն գիւղն. եւ Մէջ շինուածոց, քաղաքամէջ. բուն վայր բնակութեան բազմութեան.


Շինամուտ լինիմ

sv.

to enter the villages or towns.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԻՆԱՄՈՒՏ ԼԻՆԵԼ. ἑπιχωριάζω intro, ventito. Մտանել ի շինամէջ քաղաքի կամ աւանի.


Շինանիստ

adj.

inhabited, peopled;
flourishing, prosperous.

· Calfa

NBHL (3)

Շէ՛ն ըստ նստի կամ բնակութեան եւ վիճակի. մարդաշատ եւ բարեշէն տեղի՝ քաղաք.

Քաղաքին եւ այլ շինանիստ տեղացն չմեղան ինչ։ Եղեն շինանիստ աւանք՝ բնակութիւնք գազանաց. (Լաստ. ՟Ա. ՟Ժ։)

Յապականութիւն դարձուցանէր զշինանիստ քաղաքացն եւ աւանացն ցանկալեաց. (Ագաթ.։)


Շինավայրք

s.

populated places of country.

· Calfa

NBHL (1)

Որք ի քաղաքս՝ յարուեստս դեգերին, եւ ի շինավայրս զերկիր արօրադրեն. (Ոսկ. ես.։)


Շինեմ, եցի

va. fig.

to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.

· Calfa

NBHL (1)

Շինեաց սեղան աստուծոյ։ Շինէր քաղաք։ Շինեսցուք մեզ քաղաք եւ աշտարակ։ Եթէ ոչ տէր շինէ զտուն, ի նանիր վաստակին շինօղք նորա։ Ի վերայ այդր վիմի շինեցից զեկեղեցի իմ։ Զգերեզմանս նոցա շինէք։ Շինեաց տէր աստուած զկողն՝ զոր առ յադամայ՝ ի կին։ Աշխարհս ողորմութեամբ շինեսցի։ Շինեցից ազգէ յազգ զաթոռ քո.եւ այլն։


Շինուած, ոց

s. fig.

building, edifice, fabric;
edification;
— մարդկեղէն, human work.

· Calfa

NBHL (2)

Ի շինուած տաճարին տացեն քսան տաղանդ։ Վասն շինուածոյ տաճարին։ Ցուցանել նմա զշինուածս տաճարին։ Իբրեւ զշինուածս քաղաքի։ Երկրաւոր տաճար շինուածոյս մերոյ քակտեսցի։ Շինուած (կամ շինած) յաստուծոյ ունիմք առանց ձեռագործի։ Զաճումն մարմնոյ գործէ եւ ի շինուած (կամ շինած) անձին իւրոյ սիրով։ Որ ինչ բարին իցէ ի շինուած (կամ շինած) պիտոյից.եւ այլն։

Յաղագս շինուածի (կամ շինածի) երուանդաշատ քաղաքի. (Խոր. ՟Բ. 39։)


Շինումն, ման

s.

construction.

· Calfa

NBHL (1)

Որդիք, եւ շինումն քաղաքի՝ հաստատեն զանուն. (Սիր. ՟Խ. 19։)


Շլացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.

· Calfa

NBHL (1)

Զլոյս մտացն շլացուցանեն. (Կլիմաք.։)


Ուխտաւորութիւն, ութեան

s.

consecration, state or condition of a Nazarene, of a monk;
vow, profession;
pilgrimage.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատճառս ուխտաւորութեան հեռացաք ի սւորբ ծնողացն. (Եղիշ. միանձն.։)


Ուղեդարձ

s.

return from a journey or voyage.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքէ նմա ընծայս՝ վասն իւրոյ ուղեդարձին. (Մագ. ոտ.։)


Ուղեկցեմ, եցի

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

· Calfa

NBHL (1)

Զանմաքուրս ի սրբութենէ ... հատուածեալ յինքենէ՝ հեռի ուղեկցէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Ուղեւոր, աց

s.

traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.

· Calfa

NBHL (1)

Ետես զայրն ուղեւոր ի մէջ հրապարակի քաղաքին։ Հասանիցէ ի վերայ քո իբրեւ զչար ուղեւոր (կամ ճանապարհորդ) տնանկութիւն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Զ. 11։)


Ուղեւորեմ, եցի

va.

to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.

· Calfa

NBHL (1)

Երտնաւոր կենացն խոստմամբ ի բազում ճանապարհս առաքինութեանց ուղեւորէ զմանկունս. (Նախ. առակ.։)


Ուղեւորիմ, եցայ

vn.

to set out on a journey, to start, to go to travel, to travel, to take a journey, to journey.

· Calfa

NBHL (2)

Իսրայէլ ուղեւորեցաւ ի պարգեւաց երկիրն։ Ուղեւորեցաք առ տէր կարօտութեամբ գթոց ի տեսութիւն. (Արշ.։)

Իշխանութիւն ունիմ յերկինս ուղեւորել, եւ ընդ հրեշտակս պարել։ Ճանապարհորդաց առաջնորդ, որք ուղեւորին ի ծովու եւ ի ցամաքի։ Ի նոյն շաւիղ ուղեւորեալ, իւրում հօտին առաջնորդեալ. (Նար. երգ.։ Շ. բարձր.։ Յիսուս որդի.։)


Ուղեւորութիւն, ութեան

s.

journey, travels;
itinerary;
— ընդ ցամաք կամ դարձ, the journey there and back;
— ընդ ծով եւ դարձ, the voyage out and home;
ծախք ուղեւորութեան, travelling expenses;
ուղեւորիլ զանդարձն —, to go one's last journey.

· Calfa


Ուղիղ, ղղոց

adj. fig. adv.

right, straight, direct, vertical, upright;
correct, accurate;
right, just, honest, loyal, equitable;
directly, straightly, vertically;
uprightly, rightly, justly, well;
— գիծ, right line;
— անկիւն, right angle;
— սիրտ, honest, loyal heart;
— միտք, upright mind, just judgment;
— առնել, to smooth, to prepare;
to make ready the way;
cf. Ուղղեմ;
— գնալ ի նպատակն, to come to the point, to aim at;
— վարդապետել, to indoctrinate, to instruct in sound principles;
— դատեցար, thou hast rightly judged.

· Calfa

NBHL (2)

Ուղիղ գիծ է, որ եդեալ է ի վերայ դիմաց կէտիցն, որ կան ի վերայ նորա ընդդէմ միմեանց։ Մինչ յուղղորդ գծի վերայ կանգնի ուղիղ գիծ, եւ առնէ հաւասար զերկու անկիւնսն, որ ի կողմունսն, երկաքանչիւրքն կոչին ուղիղ անկիւն. (Եւկղիդ.։)

Ոչ ապաքէն, եթէ ուղիղ մատուցանես, եւ ուղիղ ոչ բաժանես, մեղար։ Ուղիղ մեկնեաց։ Աչք քո ուղիղ հայեսցին։ Ոչ ուղիղ գնացեալ է առաջի իմ ժողովուրդ իմ։ Ուղիղ դատեցար։ Ուղիղ ետուր զպատասխանիդ։ Ոչ ուղիղ գնան ի ճշմարտութիւն աւետարանին։ Ուղիղ համառօտել զբանն ճշմարտութեան.եւ այլն։


Ուղիղ

s.

cf. Ուղեղ.

· Calfa

NBHL (2)

Ուղիղ գիծ է, որ եդեալ է ի վերայ դիմաց կէտիցն, որ կան ի վերայ նորա ընդդէմ միմեանց։ Մինչ յուղղորդ գծի վերայ կանգնի ուղիղ գիծ, եւ առնէ հաւասար զերկու անկիւնսն, որ ի կողմունսն, երկաքանչիւրքն կոչին ուղիղ անկիւն. (Եւկղիդ.։)

Ոչ ապաքէն, եթէ ուղիղ մատուցանես, եւ ուղիղ ոչ բաժանես, մեղար։ Ուղիղ մեկնեաց։ Աչք քո ուղիղ հայեսցին։ Ոչ ուղիղ գնացեալ է առաջի իմ ժողովուրդ իմ։ Ուղիղ դատեցար։ Ուղիղ ետուր զպատասխանիդ։ Ոչ ուղիղ գնան ի ճշմարտութիւն աւետարանին։ Ուղիղ համառօտել զբանն ճշմարտութեան.եւ այլն։


Ուղխաջուր

s.

torrent-water;
—ք, torrents;
— հեղեղատ, a flooded or swollen torrent.

· Calfa

NBHL (2)

Շինել զքաղաքն, եւ ինչ որ անկեալ էր ի պարսպացն յուղխաջուր հեղեղատաց անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 37։)

Իբրու ուղխաջուրք յարուցեալ պղտորէին։ Ուխաջուրս կոչէ, զի յանկարծ հաւաքեցան, եւ յարեան ի վերայ։ Եւ տէրն զփորձութիւնն ի յուխաջուրսն առակէ. (Վրդն. սղ.։)


Ուղխաւոր

adj.

having small torrents.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակեաց սպիտակ կճասալ յատակօք, զի ուխաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն առ ոչինչ վնասել քաղաքացն. (Խոր. ՟Բ. 24։)


Ուղղագիծ, գծից

adj.

rectilineal, rectilineous or rectilinear.

· Calfa

NBHL (1)

Պղատոն նմանեցուցանելով իւրաքանչիւրում տարեր զհաստատութիւն ուղղագծիցն ձեւոց, երկրի զկիւբիկոնն ձեւ, եւ այլն։ Միշտ բոլորակաձեւն քան զուղղագիծսն ի տեւելն հաստատուն է. (Նիւս. բն.։ Փիլ. լիւս.։)


Ուղղագործ, աց

adj.

well-doing, just;
upright.

· Calfa

NBHL (1)

κατορθῶν, κατορθικῶς recte se gerens. Որ գործէ զուղղութիւն. արդար. բարեգործ. առաքինի. իրաւարար.


Ուղղադատ

adj.

of right or just judgment, judging equitably, just, right.

· Calfa

NBHL (1)

Վերատեսուչք անմոլարք, այցելուք ուղղադատք։ Որ յամենայնի ուղղադատ եւ անաչառ դատաւորն է. (Նար. առաք.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ուղղադաւան, ի, ից

adj.

orthodox, catholic.

· Calfa

NBHL (1)

Խոստովանօղ ուղղադաւան։ Ուղղադաւան հաւատացելոցս ի քրիստոս։ Առաքինի ուղղադաւանիցն. (Լմբ. ի շ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Ժող. հռոմկլ.։)