Definitions containing the research աք : 8605 results

Գիտակցութիւն, ութեան

s.

conscience;
knowledge.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք ի մէնջ մտաց գիտակցութեամբ ճշմարտութեան բանիցս վկայէ. (Լմբ. ատ.։)


Գիտանամ, ացայ

vn.

to know, to have commerce or intimate relations with some one.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ստոյգ գիտացողաց հաստատեալ գրեցաք. (Փարպ.։)


Գիտնականութիւն, ութեան

s.

cf. Գիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զհնազանդութիւն գիտնականութեամբ գեղեցկացեալ՝ ասացին թշնամի մարմնոյն. (Կլիմաք.։)


Գիրկ, գրկաց

s.

the two arms extended, open arms;
bosom, breast;
fathom;
—ս արկանել, — ընդ —ս խառն լինել, to embrace, to hug one another;
ընդ —ս մտանել, ընդ աղեղն լինել, to draw the bow well;
այն ինչ լինէր զոգիսն ի —ս իւր թափել, whilst he drew his bow tight;
— ընդ — խառնել or խառն լինել, — ընդ խառն or գրկընդխառն or գրկախառն լինել, to wrestle, to struggle with one;
— ընդ խառն կռիւ or մարտ, wrestling.

· Calfa

NBHL (1)

Այն ինչ լինէր զոգիսն ի գիրկս իւր թափել, եւ նա յետս կոյս կործանեցաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 47.) իմա՛, յորժամ Յովնաթան զամենայն ոյժ ետ ի լարել զաղեղն եւ հարկանել զբաքիդ, յետս կոյս ընկրկեցաւ։


Գիւտ, ից

s.

invention, discovery, findling;
profit;
artifice;
salvation;
finder;
առ —, for the want of;
չքնաղ —ք, fine or rare inventions or discoveries;
—ք ձկանց, fishing;
— որսոյ, hunting;
—ք որովայնի, tape-worm;
եղիցի քեզ անձն քո ի —ս, you will save your soul;
ի — ածել, to invent;
ի — ածիլ, to be invented.

· Calfa

NBHL (1)

Զփոխա իբրեւ զգիւտ համարեցան։ Համարի եթէ գիւտս գտի։ Տու՛ր բարձրելյոն ըստ տրոց նորա, եւ առատ ակամբ զգիւտ ձեռաց։ Սիրաք. (՟Ի՟Թ. 4. եւ 7. ՟Լ՟Բ. 12։)


Գլեմ, եցի

va.

to roll;
to wheel;
to surpass, to excel;
to bend, to incline;
— զձեռն, to extend or stretch out the hand;
— զոք զինքեամբ, to win over, to attract, to gain one's favour;
զյունովք — խորհրգովն, to be on the Greeks side, to be a partisan of the greeks;
— զփայլումն արեգական, to din, offuscate, darken or eclipse the splendour of the sun.

· Calfa

NBHL (3)

Զի թէ ոչ գլէ (խաչն) զփայլումն սորա (արեգական), զիա՞րդ ինքն երեւեսցի։ Յաղթեալ գլէր զլոյս արեգականն պայծառութիւն երեսացն։ Գլէին առաքինութիւնք նորա (Յոբայ) զճառագայթս արեգականն. (Երզն. մտթ.։ Վանակ. յոբ.։)

Քար սուլ եւ հարկանօղ ի համանմա քարէ մաշի, եւ սրութիւն գլի. (Կլիմաք.։)

Անապատն Եգիպտոսի ... գլէ յաղթէ քաղաքացն. (Ոսկ. ես.։)


Գլխահարկ, աց

s.

poll-tax, capi-tation, head-money.

· Calfa

NBHL (2)

Յիւրաքանչիւր անձէ գլխահարկ պահանջէր. (Մարթին.։)

Առաքեցաւ կիւրինոս՝ գրել զազգն հրէից, եւ դնել գլխահարկս. (Միխ. ասոր.։)


Գլխատեմ, եցի

va.

to decapitate, to behead.

· Calfa

NBHL (2)

Առաքեաց գլխատեաց զյովհաննէս ի բանտի։ Զյովհաննէս ես գլխատեցի. (Մտթ. ՟Ժ՟Դ։ 10։ Ղկ. ՟Թ. 9։)

Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Գլխացաւութիւն, ութեան

s.

head-ache.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեք ժամէն (աղօթից) դողումն եւ գլխացաւութիւն եւ ջերմ՝ ձանձրութեան դեւն առնէ. (Կլիմաք.։)


Գլխաւոր, աց

s. adj. prince, master, superior, deacon;
capital, principal, fundamental, essential, first.

· Calfa

NBHL (4)

Այն սուրբ չորից շղթայիցն՝ որ անկաւ ի պետրոսէ գլխաւորէ. (Կլիմաք.։)

Պատիւ արարեալ գլխաւորի առաքելոցն. (Սկեւռ. յար.։)

Յորժամ տեսանիցես զգլխաւորս քաղաքաց մարմնագեղս, անդամայաղթս. (Ոսկ. ես.։)

Ի վերայ լերանց գլխաւորաց։ Քաղաք գլխաւոր. (Առակ. ՟Ը. 2։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 2։)


Գլխաւորապէս

adv.

cf. Գլխաւորաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Յիւրաքանչիւր ինչ առ ի նոցանէ խնդիր եղելոց գլխաւորապէս ասել. (Կիւրղ. գանձ.։)


Գլխաւորեմ, եցի

va.

to finish, to end, to terminate;
to abridge, to reduce.

· Calfa

NBHL (1)

Գլխաւորելով ըստ իւրաքանչիւր հասակացն զամենայն առաքինութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)


Գլխովին, ի գլխովին

adv.

himself, personally, in person;
all, totally, entirely.

· Calfa

NBHL (1)

Զերանելիսն իսկ գլխովին յանդիման տեսանել։ Զքրիստոս ինքնին գլխովին զգեցան։ Զտէրն ինքնին գլխովին տեսաք. (Ագաթ.։)


Գծագրեմ, եցի

va.

to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծ ճոխութեամբ ի հայս առաքեաց, եւ առ ստահակ նամակ գծագրեաց. (Գանձ.։)


Գձուձ

cf. Գծուծ.

· Calfa

NBHL (5)

Տունք գձուձք։ Հանդերձ գձուձ։ Խարազնազգեացս, գծուծս եւ խոշորս։ Գծուծ կերպարանք։ Ի գձուձ հանդերձին տեսիլ։ Ի գձուձ քաղաքի ծնաւ. (Փիլ. Նիւս.։ Յհ. կթ.։ Ոսկ.։ Շ. մտթ.։ Նար.։ Մանդ.։)

Ըստ գիտութեան երկրաքարշք եւ գձուձք. (Անյաղթ պորփ.։)

Ձիաստաց ... գձուձ դուզնաքեայն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 24։)

Աղքատն գծուծ բանիւք զսիրտս թագաւորի ի վշտակցութիւն իւրեաց խոնարհեցուցանեն. (Կլիմաք.։)

ԳՁՈՒՁ կամ ԳԾՈՒԾ. εὑτελής, σμικρός , πενιχρός tenuis, vilis, frugalis, frivolus, rudis, pauperculus (լծ. հյ. կծծի. եւ արաբ. խէսիս, խէզէլէ) Անշուք. անպաճոյճ. աղքատին. որ ինչ լինի դոյզն ծախիւք. արհամարհ. փոքր. չնչին. փանաքի. դուզնաքեայ. անարգ. նուաստ. խոնարհ. փուճ.


Գղթոր, ոյ

cf. Գխտոր.

· Calfa

NBHL (1)

Գղթոր, եւ մազտաքէ. (Մխ. դտ.։)


Գնամ, ացի

vn.

to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.

· Calfa

NBHL (3)

ԳՆԱԼ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀ կամ ՃԱՆԱՊԱՐՀ, կամ ԶՃԱՆԱՊԱՐՀԱՒ, եւ ԶԿՈՂՄԱՄԲՔ. Երթալ ի ճանապարհ, կամ դէպ ի, կամ ընդ, շուրջ. եւ նմանութեամբ՝ Քաղաքավարիլ.

Ի գնալ է քաղաքս. (Լաստ. ՟Ժ. այսինքն ունի անցանել ի ձեռս այլոց։)

ԳՆԱԼ. περιπατέω ambulo, gradior Զգնալ, ճեմել, քայլել, շրջիլ. ընթանալ. եւ նմանութեամբ, Քաղաքավարիլ.


Գնայուն

adj.

ambulatory;
moveable.

· Calfa

NBHL (1)

Թռչունքդ օդայածք են, իսկ ջրայինքդ ղուղին, եւ գնայու՛ն են ցամաքայինքդ. (Փիլ. լիւս.։)


Գնաց

s. pl. gait, step, pace, course;
passage;
walk;
departure;
circuit;
way, journey;
current;
conduct, behaviour, demeanour, manners, custom;
գնացին եբից աւուրց գնաց ճանապարհի՝ յերկիր անապատ, they walked three days through the desert;
դառնալ ի գնացից չարաց, to reform, to lead a better life.

· Calfa

NBHL (1)

ԳՆԱՑՔ. βίον vita, ἑπιτήδευμα, ἁναστροφή institutum, conversatio Ընթացք վարուց եւ գործոց. քաղաքավարութիւն՝ չար կամ բարի, եւ Տեւողութիւն.


Գնացական, ի, աց

adj.

ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմացեալ են այսօր ծառայք գնացականք իւրաքանչիւր յերեսաց տեառն իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 10։)


Գնդակ, աց

s.

globule, globe, bowl, spherical or round body;
pincushion;
apple;
— խաղու or խաղալիկ, ball, bowl;
ball (at tennis);
— մեղուաց, swarm of bees;
— հրացանից, ball;
bullet, large ball;
— ձեռնածուաց, juggler's cork-ball;
— որթոյ, bud, button.

· Calfa

NBHL (1)

ԳՆԴԱԿ. χορός chorus Գունդ փոքրիկ. պար մեղուաց. եւ Հաւաքումն այլոց իրաց.


Գնդաձեւ

adj.

round, spherical, orbicular, spheroidal.

· Calfa

NBHL (1)

Բովանդակութիւնս կոչեաց զնա, եւ ո՛չ վախճա, վասն գնդաձեւ գոլոյն շարժութեան։ Գնդաձեւ գնացք, որպէս օձիցն։ Զգալեացս երիս գոլ ասաց շարժութիւնս. ի շրջագայականն, եւ ի գնդաձեւն, եւ յուղիղն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Գոլախառն

adj.

burning, ardent.

· Calfa

NBHL (1)

Տօթագին միգամած. գոլով պահած, ամպգոլ, տաք գոլոշտիքով խառն.


Գոհութիւն, ութեան

s.

cf. Գոհացողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Գանձ արժանի պարծանաց, եւ գոհութեան զտեառնէ (առաքինութիւնն է). (Սարկ. քհ.։)


Գողանամ, ացայ

va.

to rob, to steal, to take clandestinely, to take away, to purloin;
to pillage, to filch;
to embezzle, to misapply;
գաղտ —, to juggle;
հնարիւք —, to cheat;
զմիտս, զսիրտ, to captivate, to entice.

· Calfa

NBHL (3)

Մի՛ գողանայցես։ Զիա՞րդ գողանայաք ի տանէ տեառն քոյ արծաթ կամ ոսկի։ Գողանայցի ի տանէ առնն։ Գողութեամբ գողանայցէ ի նմանէ.եւ այլն։

Գողանան զբանս իմ՝ իւրաքանչիւր յընկերէ իւրմէ. (կամ՝ Ես. ՟Ե. 23.)

Ասնե, թէ (առիւծն) կամելով զինքն գողանալ յորսորդացն՝ ձետովն ծածկէ զշաւիղս իւր, զի մի՛ գիտասցեն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Գոմ, գոս, գոյ, գոյր, գուցէ, գոլ, գոլով

vd.

to be, to exist, to subsist.

· Calfa

NBHL (2)

Բացականացն գոս բաղձալի. Ընդ Քրիստոսի դոյք փառաւորեալ. (Նար. Թ. եւ Նար. առաք.։)

Որ ետուր մխիթարիչ առաքելոց քոց սրբոց զհոգիդ քո տիրակից գոլով. (Շար.։ ԳՈԼՈՎ. իբր Գոլ.)


Գոյակից, կցի, կցաց

adj.

of the same nature;
consubstantial, coexistent.

· Calfa

NBHL (1)

Որդի աստուծոյ, որ առաքեցեր զհոգիդ սուրբ զգոյակից քո զհանգիտապատիւ. (Սարկ. աղ.։)


Գոյանամ, ացայ

vn.

to be created, to exist, to be;
to be formed, produced.

· Calfa

NBHL (1)

Գոյացաւ անայլայլապէս. վասն զի մնաց աստուած. եւ գոյացաւ ըստ մեզ ի մէնջ բոլորովիմբ. այսինքն մարմին եւ հոգի բանական ըստ ճշմարտութեան ունելով. (Մաքս.։)


Գոյացութիւն, ութեան

s.

substance;
reality;
essence, being, creature.

· Calfa

NBHL (2)

Որչափ ի գոյացութենէ առաքինութեան սխալեալք հանդիպեցին բազումք. այսինքն ի բուն իսկութենէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)

Գոյացութեամբ ի նմա, իսկ զօրութեամբ արտաքոյ։ Այժմ ի մարմինս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է. իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)


Գոյացուցանեմ, ուցի

va.

to create, to give existence;
to produce.

· Calfa

NBHL (1)

Ծնաւ յինքենէ զորդի, եւ ոչ արտաքուստ ( ի չգոյէ) գոյացոյց. (Կիւրղ. գանձ.։)


Գոյացուցիչ, չի, չաց

s.

creator, that gives existence or being.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծ է առաքինութիւն հաւատոցն եւ ակեւոր, եւ գոյացուցիչ անյայտից իրաց. իբր յանդիման կացուցիչ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)


Գոնեայ

conj.

at least, above all things, however;
only, yet.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ որպէս Թերեւս. ապաքէն. իսկ. անգամ. պէլքի, հէլէ, պիլէ եւ այլն. (որպէս եւ ի յն. կայ հոմաձայնութիւն).

Գոնեա դու փախուցեր զնոսա ի քաղաքէս. (Ճ. ՟Բ.)

Գոնեայ մեք արժանի ըստ մեղացն մերոց՝ զոր գործեցաքն, ընդունիմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Գոնջանամ, ացայ

vn.

to have the scurf.

· Calfa

NBHL (1)

Զգոնջացեալսն եւ զկաղսն հաւաքէր առ ինքն. (Ասող. ՟Գ. 8։)


Գոռամ, ացայ, ացի

vn.

to make a great noise, to be violently angry;
to assault, to attack;
to insult.

· Calfa

NBHL (1)

ἑχθρεύω, φιλονικέω, ἑγκαλέω contendo, altercor եւ այլն. Իբր Մռնչելով գրգռիլ ի մարտ. գոռոզանալ. խրոխտալ. խիզախել ի կռիւ. մարտնչիլ. մաքառել. ջանալ յաղթահարել, մեծաբանել. գոչել կենդանեաց եւ տարերաց.


Գով

s.

praise, eulogy.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն գովք առաքինութեան յոյժ արհամարհեալ էին ի նմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)


Գովասանութիւն, ութեան

s.

praise, eulogy.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծ է խլել յանձնէ զգովասանութիւն մարդկան. (Կլիմաք.։)


Գովեստ, ից

s.

praise, eulogy, panegyric;
incense;
glory.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքրագունիցն գովեստ աղտեղագունիցն նախատինք լինի. (Նիւս. սքանչ.։)


Գործակալութիւն, ութեան

s.

place, office;
agency, business of an agent;
procuration.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանք որ իցեն յիւրաքանչիւր գործակալութեանց. (Ագաթ.։)


Գործական, ի, աց

adj.

practical, active.

· Calfa

NBHL (3)

Քաջ կենացն գործականին եւ տեսականին։ Ոմանք յարուեստիցն տեսականք են, այլ ոչ գործականք. առաքինութիւն եւ՛ տեսական է, եւ՛ գործական. (Փիլ.։)

Գործական առաքինութիւն. (Լմբ. սղ.։)

Գործական, իբրեւ զուարակ. (Նար. առաք.։)


Գործակցութիւն, ութեան

s.

cooperation, concurrence, coadjuvancy.

· Calfa

NBHL (1)

Պանծացեալ յաստուծոյ գործակցութիւն։ Փառաւոր արար զայաջածանօթս ինքեան աստուած առաքելական գործակցութեամբն. (Սարկ. քհ.։)


Գործասիրութիւն, ութեան

s.

activity, love of work or labour.

· Calfa

NBHL (1)

Հնազանդութիւն, գործասիրութիւն։ Փոյթ յառաքինութեան գործասիրութիւն։ Անգործութեան՝ զգործասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Բ։)


Գործարան, աց

s.

manufactory;
instrument;
organ

· Calfa

NBHL (2)

Եթէ ոք առ այն՝ որ զանուշահոտ խունկս կազմէ, անաշխատ մերձ նստի նորա ի գործարանն, ակամայ լցեալ լինի անուշահոտութեամբ։ Ի ձիընթացսն ամենայն քաղաքն ընթանայր, եւ ի գործարանացն արգելուին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։ եւ Ոսկ. անոմ. ՟Գ։)

Ընթացից ձերոց գործարանք (ստք). (Նար. առաք.։)


Գործաւոր, աց

s. adj. maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.

· Calfa

NBHL (1)

Բնակիչքն հրէաստանի ամենայն քաղաքօքն իւրեանց եւ գործաւորօքն՝ յղփասցին հօտիւքն. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 24։)


Գործաւորութիւն, ութեան

s.

work;
labour.

· Calfa

NBHL (1)

Կրկնակ է ի գործւոջն (զգայարանաց) գործաւորութիւն. է՛ որ առ գործաւորութիւն շնչոյն, եւ է՛ որ առ ընդունելութիւն յարտաքուստն իմանալեաց։ Կայ մնայ ի գործաւորութեան, յորում կարգեցաւ ի բնութենէն։ Գործաւորութիւն իմն կենդանական։ Զգայական գործաւորութեամբ. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)


Գործելի, լւոյ, լեաց

adj. s.

feasible;
maker;
coal.

· Calfa

NBHL (2)

Գործելեացն իմոց ընդ քեզ երաքտեաց։ Ի սուգ մեղաց գործելեաց. (Նար. երգ.։)

Լուսացուցիչ ակն են ամենայն խորհրդոց հաւատաք, եւ գործելի ամենայն իմաստութեան. (Կոչ. ՟Ե։)


Գործեմ, եցի

va.

to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.

· Calfa

NBHL (1)

Նոցա՝ որ մօտ առ ծովուն կայցեն, ոչ կարէ ակն բաց ի ցամաք գործել. Եզնիկ.։()


Գործի, ծւոյ, ծեաց

s.

instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.

· Calfa

NBHL (1)

Գործիս երկաքանչիւրոց փոքունց կազմել։ Որս հեղգ արանց՝ գործեօք եւ որոգայթիւք. (Պղատ. օրին. ՟Ա. եւ է։)


Գործիական, ի, աց

adj.

instrumental.

· Calfa

NBHL (4)

Ո՞ տայր ինձ թեւս որպէս զաղաւնոյ՝ թռչել ի գործիականն, եւ հանգչել ի տեսողականութիւն խոնարհութեամբ. (Կլիմաք.։)

Գործիական է առաքինութիւն. ներգործէ եւ աճէ օրըստօրէ։ Գործիական կամք, կամ ձեռք։ Գործիական եղեւ (ահիւն աստուծոյ). (Շ. ՟ա. յհ. եւ Շ. ՟բ. յհ.։)

Տեսողականին պայծառանալն, եւ գործիականին պակասելն։ Գործիական առաքինի, առաքինութիւն, վարք։ Առատանալ գործիականաւն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)

Մտաց զսպասաւորական կարգ բաշխեալ իւրաքանչիւր գործիականացն մասանց. (Սարկ. քհ.։)


Գործնական, ի, աց

cf. Գործական.

· Calfa

NBHL (1)

Գործնական եւ տեսական քննութիւն. (Կլիմաք.։)


Գործունեայ

s. adj. workman, maker;
minister;
active, busy;
efficacious.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարտութեան է գործօնեայ։ Գործօնեայ եւ պահապան առաքինութեանց. (Փիլ.։)