earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.
· Calfa
βιοτικός, κοσμικός hujus vitae, saecularis, mundanus, civilis. Սեպհական կենցաղոյս. աշխարհական. երկրաւոր. անցաւոր. եւ Կենցաղօգուտ.
prevaricator, apostate, renegade.
· Calfa
Զպիղծն Յուլիանոս պառավատոս, որ թարգմանի յանցաւոր. (Վրք. ածաբ.։)
Յանցաւորն Յուլիանոս՝ կոչեցեալն պառաւատոս ... Անուանեալն պառաբատոս. (Ճ. ՟Բ.։)
ՊԱՌԱՎԱՏՈՍ գրի եւ ՊԱՌԱՒԱՏՈՍ ՊԱՌԱԲԱՏՈՍ եւ ԲԱՌԱՊԱԴ. Բառ յն. բառավա՛դիս. παραβάτης praevaricator, apostata. Օրինազանց. ուխտադրուժ. ուրացօղ, յանցաւոր.
receiving the sacrifice (God).
· Calfa
Պատարագ մատուցանել ոչ յանցաւորացն եւ անարգելոցն է, այլ այնոցիկ՝ որ համարձակութիւն ունիցին առ պատարագընկալն. (Գէ. ես.։)
to be a messenger, ambassador or deputy, to go or to come as ambassador, to negotiate, to go in mission;
to treat by diplomacy, to be a diplomatist.
· Calfa
Որք վասն անցաւոր կենացս պատգամաւորեն ի հողեղինէ եւ մահկանացուէ առ նմանսն, հոգան եւ զգուշանան՝ զի մի՜ ամօթ եւ երկիւղ հասցէ նոցա ի պատգամաւորելն. (Խոսր.։)
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
· Calfa
κατάδικος, καταδεδικασμένος, ὐπεύθηνος, ἕνοχος reus, sons, obnoxius, supplicio afficiendus. Պարտական պատժոյ. յանցաւոր՝ արժանի պատժոյ.
culpability;
condemnation.
· Calfa
Պատժապարտն գոլ. յանցաւորութիւն. դատապարտութիւն.
condemned, punished, chastised;
guilty, culpable, delinquent, villainous;
cf. Պատժական.
· Calfa
Նորին իսկ պատժաւորին է վնասն, որ սպանանէ զինքն (վասն յանցաւորութեանն). (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
pain, punishment, chastisement, correction, penitence;
— մահու, condemnation, sentence;
առանց պատժոց or պատժի, with impunity;
անկանել ընդ պատժով, to incur, to deserve punishment;
— տալ, to order punishment or penance;
դնել — ի վերայ, to inflict punishment or chastisement;
զանիրաւութեան —ս արկանել զնովաւ, to punish his injustice.
· Calfa
Ընկալաւ զպատիժ մահուն։ Ի նմին օրինաց ընկալցին յանցաւորք զպատիժս դատապարտութեան. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.
· Calfa
Ի յանցաւորաց անտի խորշեսցէ մտօք եւ բանիւ, եւ ամօթով, եւ տեսութեամբ պատկառ. (Յհ. կթ.։)
caused, occasioned;
created, done, made;
guilty, culpable.
· Calfa
ՊԱՏՃԱՌԱՒՈՐ. αἵτιος reus. Տուօղ պատճառս կամ զառիթ. վնասաւոր. յանցաւոր.
transgressor, infringer, prevaricator;
sinner.
· Calfa
παραβάτης praevaricator, transgressor, violator legis. Որ զանցանէ զպատուիրանաւ. օրինազաց. յանցաւոր.
transgression, infraction, prevarication;
disobedience, sinning.
· Calfa
παράβασις praevaricatio, transgressio. որ եւ ՊԱՏՈՒԻՐԱՀԱՏՈՒԹԻՒՆ. Զանցումն զպատուիրանաւ. յանցաւորութիւն ընդդէմ պատուիրանի. հրամանը անցնիլը՝ կոտրելը.
to punish, to chastise, to correct;
to avenge;
to scold, to chide, to reproach, to reprimand;
to threaten.
· Calfa
Ոչ ուժգնագոյնս զնոսա պատուհասեաց։ Պատուհասելով զնոսա ասէր՝ թէ յիւրսն եկն, եւ իւրքն զնա ոչ ընկալան։ Չպատուհասել զյանցաւորն՝ մեծ վնաս է վարդապետին եւ աշակերտին. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
inactivity, idleness, disoccupation;
occupation, application, exercise, study;
leisure, opportunity, ease.
· Calfa
Կամէի, եթէ էր ձեր պարապութիւն ամենեցունցդ, բերել ի մեջ ձեր զգիրս միոյ փիլիսոփայի։ Զժամանակն խնդրեա՛ եւ զպարապութիւն եւ զտեղի։ ՈՒնել զհանդարտութիւն յաղօթսն, եւ կազմել անձանց բազում պարապություն։ Մի մատն լիցուք մեզ պարապութեան անցաւոր կենցաղոյս. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. մտթ. եւ այլն։)
prickly artichoke;
hawthorn, may.
· Calfa
ԿԱՌՆ կամ ԿԱՌ, ի. Փուշ՝ որ կառչի եւ կռուի ընդ անցաւորս. բոյս փշաւոր, որ տայ սերմն թաղիացեալ աղուամազիւք, որք իբրեւ անիւ հոլովին այսր անդր յերեսաց հողմոյ. որպէս եւ պ. խառ ՝ է փուշ։ Իսկ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց ԿԱՌ կոչի փուշ հաստ բնով, զոր կեղեւեալ ուտեն, որպէս եւ զԵրիժնակ կոչեցեալն.
establishment, construction, edifice, erection;
elevation.
· Calfa
Մի՛ կացուցանիջիք զոտս ձեր յանցաւորիս կառուցմամբ իբրեւ յաւիտենականի. (Յհ. կթ.։)
adorned, beautified, set off, decked, elegant;
jewel, trinket;
cf. Պաճուճան.
· Calfa
Ոչ կարաց կուրացուցանել զքեզ սատանայ՝ առ ի տեսանել զպաճոյճսն, եւ ոչ պարզեցար ի տես յանցաւոր կանանց, որով որսաց սատանայ զորդիսն Ադամայ ի պաճոյճսն դստերս Կայենի, զարդարելով զնոսա համօրէն մեղօք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
· Calfa
ՊԱՆԴՈԿ մանաւանդ ՊԱՆԴՈԿԻ. πανδοχεῖον, πανδοκεῖον diversorium publicum, taberna, stabulum, cauponium. իտ. l'osteria, albergo, locanda. (գրի եւ ՊԱՆՏՈԿ. ԲԱՆԴՈԿ. ար. եւ պ. ֆունտուգ ). Բառ յն. բանտօգի՛օն, որպէս թէ Ամենից ընդունարան. այն է Իջեւան ի վերայ ճանապարհի. օթեւան անցաւորաց. վան. խան, գօնագ, լօստարիա, լօքանտա.
cf. Պանդոկ.
· Calfa
ՊԱՆԴՈԿ մանաւանդ ՊԱՆԴՈԿԻ. πανδοχεῖον, πανδοκεῖον diversorium publicum, taberna, stabulum, cauponium. իտ. l'osteria, albergo, locanda. (գրի եւ ՊԱՆՏՈԿ. ԲԱՆԴՈԿ. ար. եւ պ. ֆունտուգ ). Բառ յն. բանտօգի՛օն, որպէս թէ Ամենից ընդունարան. այն է Իջեւան ի վերայ ճանապարհի. օթեւան անցաւորաց. վան. խան, գօնագ, լօստարիա, լօքանտա.
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
· Calfa
Չտեսանելով զմնացականսն, այլ զսահելիս եւ զանցաւորս. (Բրսղ. մրկ.։)
obligation.
· Calfa
Պարտական գոլն. պարտաւորութիւն. յանցաւորութիւն
debtor;
culprit;
obliged;
culpable;
condemned.
· Calfa
ἕνοχος reus, sons, crimini obnoxius. Պարտական՝ որպէս մեղապարտ. յանցաւոր. դատապարտ.
shivering, cold chill, chilliness, trembling, terror;
— առնուլ or ունել զոք, to quake with fear, terror or horror.
· Calfa
Զամենայն մարդ սարսուռ եւ սոսկումն ունէր (յերեսաց հալածանաց)։ Զի եւ ընդ բանս իսկ սարսուռն առնու։ Ահագին տագնապ եւ սարսուռ յանցաւորաց. (Եւս. պտմ. ՟Ղ. 41։ Սեբեր. ՟Դ։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
· Calfa
instrument of torture, rack.
· Calfa
որ եւ Պրկանոց. Գործի պրկելոյ. մեքենայ կամ փայտ՝ յորոյ վերայ պրկին յանցաւորք առ ի տանջել. եւս եւ պրկումն. պրկանք.
cf. Ստունգանումն.
· Calfa
Ամենայն յանցաւորութիւն եւ ստունգանումն ընկալաւ պատիժ պատուհասի։ Ի ձեռն ստունգանմանն միոյ մարդոյ մեղաւորք բազումք եղեն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
contempt, disobedience, indocility.
· Calfa
Ամենայն յանցաւորութիւն եւ ստունգանումն ընկալաւ պատիժ պատուհասի։ Ի ձեռն ստունգանմանն միոյ մարդոյ մեղաւորք բազումք եղեն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
· Calfa
Ստրջացի՛ր գոնէ անագան ի չարեացդ։ Զայլ յանցաւորս գովէ, որք ստրջացան ի վերայ մեղացն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. տնտես.։)
broken-hearted, discouraged, dejected, despondent;
astonished, frightened;
— առնել, to dishearten, to discourage, to deject, to take away a person's courage, to disconcert;
to dismay, to frighten, to strike with astonishment;
— լինել, to be broken-hearted, disheartened, down cast, dispirited, desponding, to lose or want courage;
to be frightened, dismayed.
· Calfa
Որք յանցաւորքն իցեն, սրտաբեկ լինին։ Միդաւ եւ մառախղաւ սրտաբեկ լինէր նինուէ. (Սեբեր. ՟Զ։ Եփր. նին.։)
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
· Calfa
Մի՛ պարծիր ի վաղիւն. վաղ անուանէ զանցաւոր կեանս մեր, որ այսօր է, եւ վաղիւ ոչ է։ Վաղ եւ առաւօտ զաշխարհավար զկեանս ասէ. (Համամ առակ.։)
prematureness, precocity.
· Calfa
Ողկոյզն անցաւոր ցանկալի է վասն վաղահասութեան. (Եփր. ի ստեփ.։)
hurtful, pernicious, injurious, disadvantageous, detrimental, prejudicial;
bad, wicked;
guilty.
· Calfa
βλαβερός noxius, damnosus ἕνοχος reus ἅδικος , ἁδικῶν, -κήσας injurius, iniquus եւ այլն. Որ կարէ վնասել (անձն կամ իր). վնասարար. զրկօղ. անիրաւ. մեղանչական. ապիրատ. չարեացապարտ. յանցաւոր. վատթար. զէն տուօղ, գէշ.
guilty, criminal.
· Calfa
ἀμαρτωλός peccator. Պարտական վնասուց. չարեացապարտ. վնասակար. յանցաւոր.
guiltiness, guilt, culpability.
· Calfa
Վնասապարտն գոլ կամ գտանիլ. յանցաւորութիւն.
compassionately, sympathizingly.
· Calfa
Վա՛յ տայ անձին մարգարէս վշտակցաբար, զի գիտէ պատուհասն՝ որ պատահելոց է նոցա։ Զպատիժ պատուհասից դատաւորքն ոչ ածէին վշտակցաբար ի վերայ յանցաւորացն. (Լմբ. միք. եւ Լմբ. ամովս.։)
guilty, worthy of being punished.
· Calfa
ἕνοχος reus. Չարեացապարտ. վնասապարտ. յանցաւոր. պատժապարտ. արժանի վրիժուց.
guiltiness, wickedness.
· Calfa
Պատժապարտութիւն. յանցաւորութիւն. պարտաւորութիւն.
cf. Սեղանակապուտ.
· Calfa
Ո՛վ յանցաւոր եւ տաճարակապուտ։ Արեանն պարտք արեամբ վճարի, եւ դատ զսեղանազերծիցն եւ զտաճարակապտիցն տայ. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. մտթ.։)
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
· Calfa
liable to error, fallible, frail.
· Calfa
Սխալ. սխալակ. սխալոտ, վրիպական. պակասաւոր. մեղանչաան. Գթոտ. զաղփաղփուն. դիւրագայթ. յանցաւոր. անկարգ.
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
· Calfa
Ո՛վ անմիտ վաճառական, զանմահ եւ զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր։ Զվաճառականն եւ զվաճառն ի միասին թշնամանեն. (Եղիշ. է։ Փարպ.։)
woe, cry of pain or grief, lament, wail, moans;
disaster, calamity, misfortune;
— զ—իւ աղաղակել or ճիչել, to cry bitterly, to wail, to lament aloud, to deplore, to complain;
— կարդալ անձին, to create misfortunes for oneself;
արդարեւ —ի են արժանի, they are truly unhappy.
· Calfa
Եւ անցաւորք ճանապարհի՝ վա՛յ ի վերայ ասեն վայի. (Շ. եդես.։)
woe ! alas ! oh ! ah !
— քեզ, woe to you!
— ինձ, — զիս, — զինեւ, woe is me ! how unhappy I am !
— — քաղաքդ մեծ ! woe ! woe to the great city !.
· Calfa
Եւ անցաւորք ճանապարհի՝ վա՛յ ի վերայ ասեն վայի. (Շ. եդես.։)
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
· Calfa
Երջանիկք գտցին ամենեքին, որ միանգամ զհոգեւոր շահսն առաւել համարեցան քան զվաստակ անցաւոր իրաց աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Գ։)
torturing, setting on the rack;
tormentor, torturer, executioner.
· Calfa
Ահագին տանջիչ յանցաւորացն։ Այնուհետեւ զգուշացաւ նոցա տանջիչն։ Զմերն տանջեաց տանջիչս բանն աստուած։ Հազարապետ տանջիչ ընկերաց իւրոց։ Զնոսա համարիմք մեզ տանջիչս, որք զմարմին հալածեն. (Ոսկ. եբր.։ Եզնիկ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. սղ.։)
cf. Տանջանք.
· Calfa
Սուրբն ստեփանոս լռեցոյց զբողոք տանջման իւրոյ։ Յանցաւորացն հրամայէր տանջմունս գանից եւ տանջանաց զանազանելոց։ Որոց ոչ տանջմունք գանից երեն որպէս մանկանց։ Ընդ բազմահնար տանջման նոցին՝ տանջանք հոգւոյս բժշկեսցին. (Ագաթ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։)
condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.
· Calfa
παρέδικος, κατάκριτος, ὐπεύθυνος obnoxius, condemnatus Պարտաւորեալն ի դատի. պատժապարտ. պարտաւոր. վնասապարտ. յանցաւոր.
to condemn, to damn, to censure, to reprobate;
to sentence, to execute.
· Calfa
κατακρίνω, καταδικάζω dmno, condemno Դատաստանաւ պարտաւոր առնել. պատժապարտ կամ մահապարտ վճռել. յանցաւոր ցուցանել կամ համարել. պարտաւորել. դատապրտել, վճիռ տալ՝ որ պատիճը գտնայ.