general in chief;
troop from which the generals were elected;
փուշտիպան —, general commanding the Guards.
(ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «զօրավար, ղօրապետ» Փարպ. Եղիշ. դ. էջ 74. Լաստ. որից սաղարութիւն Կանոն. 76. սաղարանի «զօրավարներ» Ա-սող. ասւում է նաև սալար Խոր. Գ. 17. Պտմ.
քաջապէս սաղարքն ասին, եւ այլն. (Լաստ. ՟Գ։)
Ատրներսէհ փուշտիպանացն սաղար։ Հրամանատու եւ աւագ զօրուն՝ փուշտիպան սաղար էր. (Փարպ.։)
Ո՞ ոք ի նոցանէ սաղարք լինիցին.. (Եղիշ. ՟Դ.)
Զոր ընդ գունգս սաղարտնացն տարեալ էր զնոսա թագաւորն. (Ասող. ՟Գ. 21։)
large-leafed, or branched.
Լայն սաղարթիւք.
լայնասաղարթ տերեւօք. (Տօնակ.։)
Այն ծառոյն տերեւ լայնասաղարթ՝ պարտեաց պատճառ։ Ծառայըդ կենաց ծաղկեցար՝ լայնասաղարթ տերեւեալ. (Տաղ.։)
densely leaved, leafy.
Որոյ թանձր եւ խիտ են սաղարթք, այսինքն տերեւք. խտասաղարթ։ (Վանակ. յոբ.։)
leafless, dead.
Որ ոչ բերէ սաղարթս. չորացեալ. անդալար. չոր.
Յանսաղարթաբեր արմատ փայտին. (Շար.։)
green leaved.
Կանաչացեալ սաղարթիւք. դալար ոստովք եւ տերեւովք. դալարագեղ. զուարդ.
Զկանաչասաղարթ ոստոցն զտարածումն. (Անան. եկեղ։)
Նորոգի երկիր կանաչասաղարթ վայելչութեամբ. (Ճ. ՟Բ.։)
whose leaves tremble gently.
Որոյ սաղարթքն հեզիկ շարժին ի հանդարտ հողմոյ.
Զնախակապուտ բոյսն հեզասաղարթ. (Նար. խչ.։)
aiophyllous, evergreen;
unfading.
Որոյ սաղարթք՝ տերեւք եւ ոստք են միշտ դալար եւ անպակաս. մշտազուարճ.
Որպէս մշտասաղարթ՝ կենսաբուխ եւ մաքուր. (Լմբ. յայտն.։)
Մշտասաղարթ արմատ գոլով, ոչ յետ պտղոյն թօթափելով (ի տերեւոց). (Տաղ.։)
gold-leaved;
gold-foil.
Ունօղ սաղարթս հանգոյն ոսկւոյ. ոսկետերեւ.
Տունկ ոսկեսաղարթ՝ լի աստուածայորդոր սիրով. (Արծր. ՟Ե. 11։)
adorned with leafy branches.
Ուր իցեն ոստք եւ սաղարթք, կամ սաղարթաւոր ոստք.
Տօն տաղաւարահարաց՝ ոստասաղարթ եւ ծաղկազուարճ տօնախմբելի իսրայէլի. (Խոր. վրդվռ.։)
the generals.
cf. Սաղարթ.
leaf, leafy branch;
long hair.
(ի, ի-ա, ու հլ. գրուած նաև սա-ղարդ) «կանաչ տերև, տերևալից ճիւղ» Խոր. Պղատ. օրին. Լմբ. «փխբ. երկար թողած մազ, վարս» Նար. որից սաղարթանալ «ծաղ-կիլ, կանաչիլ, ուռճանալ» Ոսկ. յհ. ա. 31. սաղարթաթափ Պիտ. փիլ. սաղարթախիտ Թէոդ. խչ. ոսկեսաղարթ, հեզասաղարթ, բա-րեսաղարթ, գեղասաղարթ, զուարթասա-ղարթ, թանձրասաղարթ, լայնասաղարթ, լու-սասաղարթ, խուռնասաղարթ ևն, բոլորն էլ յետին։
պսակն սաղարթի ի սակս յաղթութեան. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Զյաղթողն երկիցս եւ երիցս պսակել սաղարթաւ. (անդ։)
Սաղարթիւք ծառոց վարսաւորաց զանազանեալք ի պտուղս եւ ի տերեւս։ Ձօնեալ էր ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն, եւ այլն. (Խոր. ՟Ա. 15. 19։)
Յատելոյ եւ սրբելոյ զնա ի սաղարթիցն աւելորդաց։ Սաղարթ եմք քո միածնիդ. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
Նա որ անսկիզբն՝ ի քէն փթթի մարմնով, սաղարթ տարածէ ընդ տիեզերս երկրի. (Շ. տաղ.։)
Է գունեղ թագաւորել ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. լինի սեռ. եւ գործ. կամ ուղղ. ածական, իբր ունակ սաղարթից։
Սաղարթօք վարսից պաճուճեալ (տունկ)։ Որ զսաղարթ սեւութեան վարսից ի ձեան կերպարան զարմանագործես. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Թ. եւ Նար. մծբ.։)
bearing or producing eaves, frondiferous.
Որ բերէ եւ ունի յինքեան սաղարթս. գալարազուարճ.
Ես որթ արմատաւոր, եւ դուք ուռ սաղարթաբեր (կամ սաղարթաւոր). (Նար. մծբ.։)
Ի զիբանան ծառ ծաղկեաւ՝ վարդափթիթ սաղարթաբեր, զէմմանուէլն պտղաբերաց՝ քաղցրաճաշակ առիթ կենաց. (Տաղ.։)
adored with leaves, leafy;
— որթ, vine adorned with leafy branches.
Եւ զծառս ի սաղարթագեղ պտղածնութիւն շարժել. (Պիտ.։)
Որպէս ծաղիկ բողբոջիցիք, սաղարթագեղ պաճուճիք. (Շ. եդես.։)
cf. Սաղարթազուարճ.
cf. Սաղարթազուարճ.
leafy, verdant, green, covered with leaves.
զուարճացեալ՝ ուռճացեալ՝ զուարթացեալ սաղարթիւք, գալարազուարճ, սաղարթագեղ. տերեւազգեաց. ոստասաղարթ.
Բարձեալ ունելով զոստս եւ զուռս եւ սաղարթազուարճս։ Սաղարթազուարճ դրախտ։ Սաղարթազուարճ տերեւօք. (Խոր. վրդվռ.։ Մաշտ.։ Անան. ի յովնան.։)
Սեռըն սիրով փեսայն կապեաց ըզձեզ յինքեան, սաղարթազուարճ զարդուք պճնեաց գործովք իւրովք. (Տաղ.։)
stripped of leaves, leafless.
որոյ սաղարթն է թափեալ. տերեւաթափ.
full of leaves, leafy.
Լի սաղարթիւք. տերեւալից. գալարազգեաց.
Զսաղարթալի տունն պտղաւէտ. (Երզն. լուս.։)
Թէպէտ երեւին կանաչ եւ սաղարթալի, այլ ոչ ունին պտուղ. (Ի գիրս առաքին.։)
of a thick foliage, leafy.
Ոստախիտ. տերեւախիտ. սաղարթագեղ.
covered with leaves and loaded with flowers.
Աստուածային տունկ, սաղարթածաղիկ, եւ կենդանատեսակ զօրութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Սաղարթազուարճ.
(ի ճերմակ բառէ) Սաղարթազգեաց. սաղարթազուարճ. դալարազգեաց,
Ծառ սաղարթաճեմ։ Սաղարթաճեմ ոստօք։ Բուրաստան ծաղկազարդ եւ սաղարթաճեմ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Սաղարթախիտ.
Ճոխացեալ սաղարթիւք. սաղարթախիտ. սաղարթալի.
Ծառն բոլորազարդ սաղարթաճոխ ոստօքն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.
ՍԱՂԱՐԹԱՆԱՄ որ եւ ՍԱՂԱՐԹԻԼ. θάλλω, θαλλέω vireo, floreo, pullulo φυλλυάω frondesco. Սաղարթաւորիլ. զարդարիլ սաղարթիւք. բողբոջիլ եւ տերեւս արձակել. ուռճանալ. դալարազգեաց լինել.
Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
Սաղարթասցին եւ ծաղկեսցին եւ պտղաբերեսցին։ Սաղարթանայր բոլորն իւածին զարմիւ։ Ընդ քո հովանաւ սաղարթանալ եւ ծաղկել։ Սաղարթացեալ բուրաստանօք։ Քրիստոսական կրօնիւք, եւ կուսական բրաբիոնիւ սաղարթացեալ. (Մագ. ստէպ։)
Դրախտ քաջազուարդ սաղարթացեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
covered with leaves.
Ի խանձարուրս պատի, զի զսաղարթապատ եւ զմաշկեղենն հանդերձ պատառեսցէ։ Սաղարթապատ լինին ի մեջ անտառախիտ ծառոց դրախտին. (Զքր. կթ.։)
Զկարմիրն զգենու զքղամիթ, զի սաղարթապատ պատառեսցէ զպատմուճանն. (Ժող. շիրակ.։)
Ոչ ունելով ոստ տերեւալից, եւ ոչ ուռս սաղարթապատս. (Շ. բարձր.։)
green tree.
տունկ սաղարթաւոր.
Արմաւենիք ծաղկեալք ի յերկրէ, սաղարթատունկք ի լիբանանէ. (Գանձ.։)
leaved, leafy.
Ունօղ զսաղարթս. սաղարթալի. վարսաւոր.
Ես որթ արմատաւոր, եւ դուք ուռ սաղարթաւոր (կամ սաղարթագեղ). (Նար. մծբ.։)
ծառք սաղարթաւորք. (Նանայ.։ Վրդն. ծն.։)
Զբաղամիտ տնկոցն յարադալար սաղարթաւորաց։ Սաղարթաւոր եւ բազմոստեան արքայական անկոյն պտուղ քաղցրաճաշակԶտունկս սաղարթաւորս ի պաշտօն կռօցն՝դիւաց ձօնէին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
ընձիւղեցաւ ծաղիկ զուարթ եւ սաղարթաւոր. (ՃՃ.։)
cf. Սաղարթանամ.
Բազմուք ի ծառոց նախ քան զթզենին ծաղկին եւ սաղարթաւորին, որպէս նշին. (Տօնակ.։)
Յոքունք նախ քան զթզենին սաղարթաւորեալք. (Կիւրղ. ղկ.։)
Քառահոլով վտակօքն արբուցանէ զտիեզերս սաղարթաւորեալ։ Թզենի սաղարթաւորեալ. (Տօնակ.։)
sprouting, budding.
Որոյ սաղարթք են փթթեալ՝ ցցուեալ եւ բացեալ.
Յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք անօրէնութեան սաղարթափթիթ. (Սկեւռ. աղ.։)
cf. Սաղարթանամ.
Ոստք չորացեալ արմատոյն ոչ պտղաբերին, եւ ոչ սաղարթին. (Ի գիրս առաքին.։)
Բուրաստան ամենածաղիկ սաղարթեալ։ Ծառովք պտղաբերովք սաղարթեալ։ Տեսանիցէք զթզենին սաղարթեալ. (Ճ. ՟Գ.։ Արծր. ՟Է. 6։ Տօնակ.։)
Անահտական դից մատուցեալ՝ ըզդափնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
Արմատ կենդանի ծառին սաղարթեալ, արեամբ անեղին կողին բողբոջեալ (ստեփանոս). (Գանձ.։)
Նոր են ծաղկեալ նռնենիք, նոր սաղարթեալ թզենիք։ Կանաչաբոյս սաղարթեալ բողբոջախիտ վարդաթուփ. (Տաղ.։)
shooting forth branches and leaves.
Զտնկոց աճումն, կամ զբուսոց սաղարթումն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Սաղարթալի.
generalship.
Որ եպիսկոպոս կամի լինել ... եւ սաղարթեան ցանկանայցէ, կամ գաւառաց կամ գեղից. (Կանոն.։)
well adorned with leaves.
Սաղարթացեալ ըստ տնկոյ. բուսեալ եւ աճեցուն իբրեւ զտունկ սաղարթագեղ.
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։) (իբր ծառ կենաց, որոյ պտուղն է աստուած՝ հանդերձ սաղարթիւք մարմնոյ իւրոյ)։
cf. Վարսաւոր.
Սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ. (Նար. խչ.։)
cf. Սաղար.
տե՛ս Սաղար։
Մեր ցասուցեալ սալարի (կամ սաղարի) նոցա՝ ցլու արբուցաք արիւն։ Ըստ անուանց նոցա սալարս եւ հէջիպս անուանէին. (Խոր. ՟Գ. 17։ Մեսր. երէց.։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
plane-tree, platane;
white poplar.
«պայծառ գոյնով». անստոյգ բառ, որի համար ՆՀԲ տալիս է հետևեալ վկայու-թիւնները. «Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կա-նաչ և կապոյտ, սև և դեղին, սօս և սպի-տակ» Ճառընտ. «Անտառից սաղարթ սօս երփինից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարդարին» Շնորհ. տաղ։ ՋԲ մեկ-նում է «է անուն անծանոթ գունոյ ևամ պայծառ». չունի ԱԲ։
Փունջ սօսին սաղարթ (կամ սօսինսաղարթ) ստեղնաշիտակ տնկոյն. (Նար. տաղ։)
Անտառից սաղարթ սօս երփնից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարրարին. (Շ. տաղ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
«պայծառ գոյնով». անստոյգ բառ, որի համար ՆՀԲ տալիս է հետևեալ վկայու-թիւնները. «Եւ այս ինչ է նշան հողոյն. կա-նաչ և կապոյտ, սև և դեղին, սօս և սպի-տակ» Ճառընտ. «Անտառից սաղարթ սօս երփինից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարդարին» Շնորհ. տաղ։ ՋԲ մեկ-նում է «է անուն անծանոթ գունոյ ևամ պայծառ». չունի ԱԲ։
Փունջ սօսին սաղարթ (կամ սօսինսաղարթ) ստեղնաշիտակ տնկոյն. (Նար. տաղ։)
Անտառից սաղարթ սօս երփնից (կամ սօսերփնից), բարձր ի ծագ ծառոց զարրարին. (Շ. տաղ։)
hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.
, ի հլ. (գործածւում է մանաւանդ յոգնակի) «երկար մազեր, ծամ» ՍԳր. փխբ. «աստղի ճաճանչ» Յոբ. լը. 32. Նար. յովէդ. Մաղաք. աբեղ. «ծառի սաղարթ» Պիտ. որից վարսաւոր «մազերը շատ» Ոսկ. ա. կոր. և ես. «ռիսաւոր աստղ» Փիլ. Ղևոնդ. Բրս. ծն, «սաղարթախիտ» ՍԳր. Ագաթ. վարսակալ Բուռ. վարսամ «գիսաւոր աստղ» Դամասկ. վարսամնահար «լուսնոտ, քնաշրջիկ» Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 130. վարսավիրայ Եզեկ. ե. 1. Դատ. ժո. 19. Ոսկ. մ. ա. 4. վարսաւորիլ Սե-բեր. բարձրավարս Պիտ. Նիւս. երգ. թաղ-կավարս Մագ. ծաղկավարս Ճառընտ. սպի-տակավարս Պիտ.։
ՎԱՐՍ, վարսք. Նմանութեամբ՝ Ճաճանչ աստեղաց. սաղարթ անկոց.
casque, helm, helmet, head-piece, morion;
Armenian mitre.
ՆՀԲ լծ. լտ. galea «սաղաւարտ» և հյ. աւարտ կամ վերտ, իբր սաղարի գլխարկ։ Böttich. Rudim. 48, 173, Lag. Urgesch. 34 (302), Ges. Abhd. 72, Aeitr. bktr. Lex. 46 ասոր. sanvart և
ՍԱՂԱՒԱՐՏ περικεφαλαία, κόρυς galea. իտ. elmo, celata. գրի եւ ՍԱՂԱՎԱՐՏ. (լծ. լտ. կա՛լէա. եւ հյ. աւարտ կամ վերտ. իբր սաղարի գլխարկ). Գլխանոց զօրականաց՝ երկաթի կամ պղնձի. եւս եւ խոյր արքունի պաշտօնէից, եւ քահանայից.
knot;
knob;
զ—ն կապանաց արձակել, to untie or loosen a knot.
ՆՀԲ պրս. պարագ, վարագ, թրք. եաբրագ «տերև, սաղարթ, ծղօտ»։ Տէրվ. Նախալ. 48, 107 հնխ. varg արմատից, իբր լտ. vergere «հակիլ, ծռիլ», valgus «կոր», սանս. vrjana «կոր»։ Հիւնք. վարկել հանում է վարգիլ բայից, իսկ վարակել՝ պարանոց բառից։ Karst, Յու-շարձան 403 տումեր. bar «կապ» և հյ, պարան, պարաւանդ։ Թիրեաքեան, Ա-րիահայ բռ. 345 պրս. [arabic word] bark, [arabic word] vark «տերև» բառից։ Scheftelowitz KZ 53 (1925), 255 սանս. urvári «շորից հանած թել, խծուծ», հսլ. vrùyī, լիթ. wirwè։ Պատահական նմանութիւն ունի վրաց. ვარი վարի «վարակ, aapaa»։
Ոստ՝ գնդակ՝ ծունր՝ բուսոց եւ տնկոց. կապ. ոլորք. ... (որպէս եւ պ. պարագ, վարագ. թ. եաբրագ. տերեւ, սաղարթ, ծղօտ).
to take root, to take hold, to grow.
Ե՛կ ծառ սաղարթաճեմ արմատացի՛ր ի բուրաստանս. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
that has high branches;
covered with many leaves, leafy.
ὐψήκομος alte comatus Ասի զվարսաւոր ծառոյ. որպէս բարձրոստեան, բարձրասաղարթ.
roundness, rotundity, circle, orb.
Զբոլորակութեանցն սաղարթացեալ բրաբիոն. (Մագ. ՟Կ՟Բ։)
shoot, sprout, scion;
bud, germ.
Ի սաղարթիցն բողբոջից։ Բոյսք, եւ բողբոջք, եւ արմատք. (Լմբ. իմ.։)
blood-colour.
Է՞ գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր, սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր, հարսն ազնիւ դու արեամբ քօղաւոր. (Շ. տաղ.։)
small plant;
herb, plant, vegetable.
Բուսուկ. բոյս. տունկ. ծառ. ոստ եւ սաղարթ.
very thick;
very frequented (way);
very difficult;
very abundant.
Ի թաւ անտառս ի բազմախիտ սաղարթիցն ծածկեալ. (Փիլ. լիւս.։)
strong, tough;
thick;
bushy;
woody.
Եւ ἁλσώδης, nemorosus, sylvestris, δασύς, densus. եւ այլն. Տերեւախիտ. թաւ. վարսաւոր. հոծեալ. եւ Հոծութիւն ոստոց կամ սաղարթուց.
condensity, density, thickness, consistence.
Զխտութիւն պտղոցն, եւ զբազմութիւն սաղարթիցն։ Ողկուզօրէն խտութեամբ կախեալս ունելով զյոլովութիւն պտղոցն. (Պիտ.։)
fruitful, fertile, productive, teeming.
Դրախտ խաջազուարթ՝ սաղարթացեալ ծառովք լիապտղովք. յն. պտղաբերօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
girded with leaves of the fig-tree.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
Տնկասաղարթ մարմնոյ աստուածութեանն խառնարան. (Նար. կուս.։)
to lose ones head, to rave, to talk nonsense;
to surpass, to go to extremes.
Յաւէտափթիթ ամենեցուն գոլ, եւ ոչ երբէք առանցանելով սաղարթաթափ լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
young, blithe, lively, gay, brisk.
Ծառ առոյգ, սաղարթացեալ, գեղեցկուղէշ. (Մագ. եւ Եըզն. քեր։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. ἁναθάλλω, ἁνατέλλω, εὑθαλέω, ἁνθέω vireo, refloresco Ուռճանալ. դալարանալ, կանաչանալ, սաղարթանալ, ընձիւղիլ, ծաղկաւետանալ.
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
Սկսաւ սաղարթ օրինացն Քրիստոսի թառամել. (Լմբ. ատ.։)
cf. Թառամիմ.
Թարշամեալ որպէս ի կարկտէ սաղարթ տերեւոց. (Լմբ. իմ.։)
blooming divinely, or by the power of God, celestial, divine.
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսասաղարթ ոստովք. (Խոր. վրդվռ.։)
to do admirably;
to perform miracles or wonders.
Զսաղարթ սեւութեան վարսից ի ձեան կերպարան զարմանագործես։ Ի զարդ պաճուճանաց զարմանագործես. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)
leaf;
petal;
sheet of paper;
lamina, foil, spangle, plate, sheet, leaf;
մի — խաւարտ, a leaf of salad;
մի — թուղթ, a sheet of paper;
ութածալ — (գրոց), in octavo.
πέταλον lamina, fodium expansum, bracter Տերեւ, սաղարթ. ծալք տերեւոյ. եւ որ ինչ նման է նոցին յամենայն նիւթոց, որպէս Թիթեղն, Թուղթ, եւ Պարզուած կամ բացուած ծալելի իրաց.
of fine colour, fine, graceful.
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
cf. Գունեայ
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
cf. Գունեայ
Է գունեղ թաթաւեալ ի բոսոր՝ սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)
of laurel.
Անահտական դից մատուցեալ ըզդաբնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
to become green, verdant, to sprout.
βλαστάνω germino Կանաչանալ. բողբոջել, սաղարթանալ. ուռճանալ, եւ զուարճանալ. կանանչնալ, ծնիլ
to make green;
to renew, to restore.
ἁναθάλλω florere facio, viride reddo ԴԱԼԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԴԱԼԱՐԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Տալ դալարանալ. կանաչացուցանել. սաղարթացուցանել. նորոգել. կանանչցընել, բուսցընել.
to fail, to infringe, to contravene.
Ոչ գազանաբար զտկարն դրժել։ Զոր ոչ կարէ հակառակամարտին դրժել թշնամութիւն։ Ոչ յարեգակնէ, եւ ո՛չ ի հողմոց սաղարթ վարուց քոց դրժեսցի։ Յամենայն իրաց դրժիմք. (Լմբ. սղ.։)
that brings spring;
that is produced in spring.
Գարնանաբեր ժամանակ, կամ հնչումն հարաւային հողմոյ, կամ ծաղկանոց, սաղարթ, հեղեղատ. (Լաստ. ՟Գ։ Շար.։ Լաստ. ՟Ժ։ Սկեւռ. լմբ.։ Շ. եդես.։)
cf. Գեղեցկաստեղն.
Ծառ առոյգ, սաղարթացեալ, գեղեցկուղէշ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
edge of a river, hank, shore;
beach;
quay.
Սովորութիւն է միշտ ի գետափն սաղարթել ուռեաց. (Լմբ. սղ.։)
cf. Գինեբեր.
Այգի տաշտաւոր եւ ողկուզաբեր՝ գինէբուղխ, եւ սաղարթաճեմ բարունակեալ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
triple;
trebly, threetimes.
Եռապատիկ սաղարթացեալ. (Մագ. ՟Կ՟Ը։)
garden;
orchard.
recompense, prize, laurel, palm;
Tuberose.
Կուսական բրաբիոնաւ ... Բրաբիոնիւ։ Եռապատիկ սաղարթացեալ բրաբիոն. (Մագ. ՟Խ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ը։)
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
painted green, of a fine green colour;
greenish.
Գեղեցկացեալ կանաչութեամբ. դալար. սաղարթագեղ.
clothed with verdure, covered with leaves or grass, verdant, green.
green, green colour;
verdure.
Կանաչ գոլն, կանաչ գոյն. մանաւանդ Դալարութիւն. կանաչասաղարթութիւն.
red rose.
Դաշտ կարմրավարդից վառեալ՝ կանաչ սաղարթից թերթից. (Տաղ.։)
rather red.
Է գունէղ թաթաւեալ ի բոսոր, սաղարթուն կարմրորակ իբր խնձոր. (Շ. տաղ.։)