cf. Հողեղէն;
vegetable mould, mould, soil, humus.
Առ բուն անարգս եւ հողանիւթեայս՝ առ մարդս. (Անյաղթ բարձր.։)
Իշխանութեամբ մերկանալ զհողանիւթեայ զգեստ մարմնոյս. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Հողանիւթեայ.
Ազգի հողանիւթաց (լաւ եւս՝ հողանիւթեայց). (Ոսկիփոր.։)
Զսեռ հողանիւթազեռնոց. լինի ընթեռնուլ, հողանիւթ կամ հողանիւթեայ զեռնոց։
cf. Լուսագնաց.
Ճոխաբար հետեւեցան լուսաշաւիղ ընդ պողոտայն։ Լուսաշաւիղ յերկինս ելին հողանիւթեայ սուրբ հրեշտակին. (Շար.։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
Որ գթացաւ առ հողանիւթեայ եւ անարգ բնութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
possible, feasible, that can be made or done;
powerful, potent;
cf. Հնարագէտ.
Ի մտաւորաց եւ ի բանաւորաց, եւ ի հնարաւոր կենդանւոյս, զմարդոյս ասեմ։ Առաւել հնարաւոր երեւեցաւ հողանիւթեայ բնութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։ Խոսր.։)
to purify, to cleanse, to polish;
to embellish.
Ի հողանիւթեայ հաճեցար այսօր տաճարի բազմիլ փառաց մաքրազարդեալ որովայնի. (Շար.։)
of our nature, human.
Որ ինչ է մերմէ նիւթոյ. հողանիւթեայ. մարդկային.
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
Ձա՛յն տիրական ասէ եհաս, առ ի ստորին հողանիւթեայս։ Ձայնէ առ քեզ մանուկ ուշիմ, թէ ականջօք լո՛ւր ըզբանս իմ. (Շ. այբուբ.։)
matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.
ո, ի-ա հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «տարր, բաղկացուցիչ մարմին» ՍԳր. Եզն, Ոսկ. մ. գ. 25. «իր, գոյք, ինչք» Փիլ. Վրք. հց. Լմբ. «առիթ, պատճառ, առարկայ» Երզն, մտթ. գրուած նիութ Վրդ. առ. 123. որից նիւ-թել «մանել, հիւսել» ՍԳր. «չար կամ բարի մի բան հնարել» ՍԳր. «հայթայթել, պատ-րաստել, կազմել» Առակ. ժե. 18. Ոսկ. յհ. ռ. 15. Իւս. ատմ. նիւթիչ Վեցօր. նիւթութիւն Կոչ. 151. հոգենիւթ Յհ. կթ. չարանիւթ Առակ ժբ. 20. բազմանիւթ Յոբ. ե. 15. լուսանիւթ նար. խաւարանիւթ Ճառընտ. կարծրանիւթ Անան. եկեղ. հողանիւթեայ Անյ. բարձը. հրանիւթ Կաղկանտ. հիւթանիւթ Կոչ. 50 Կիւրղ. ծն. նիւթապաշտական (նոր բառ).-սխալ գրուած մի ձև է նիւթծուն «թրծեալ (աղիւս)» Եւս. քր. Ա. 68՝ փոխանակ թրծուն (տե՛ս Վարդանեան, ՀԱ 1922, 652), բայց սա այլուր գոյութիւն ունեցող մի բառ էր (հմմտ. Գաբիկեան ՀԱ 1923, 378)։ նունդ առնել»), Սլմ. նիւթ «կերակրի համը, հիւթը», Ննխ. նիֆթ «գործի էութիւնը»։