to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
Զի մի՛ ներկեալ այսպիսի բանիւք, գտանիցի անզեղջ». այսինքն պղտորեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Ներկանեմ;
տալ ի ներկել, to give out to be dyed.
Չարացուցին զկամսն, եւ բանիւք բանսարկուին ներկեցին զխորհուրդսն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներկուռ բանի. (Յիսուս որդի.։)
cf. Հակառակ.
Զիա՞րդ ներհակք միաբանեսցին՝ բայց ի տարերց. (Սարկ. հանգ.։)
Է՛ նոցա առ ամենայն բան զներհակն մերձ դնել. (Իգն.։)
cf. Ներկուռ.
Զի հրահանգից վարժարանի՝ չեմ տակաւին ներհուն (կամ ներկուռ) բանի։ Միայն ինքեանց ներհուն եղեալ որ յայն ազգէ գոլով սերեալ. (Շ. վիպ.։)
cf. Մարդանամ.
ՆԵՐՄԱՐԴԱՆԱԼ. ἑνανθρωπέω, ἑνανθρωπίζω humanam naturam induo, incarnor, incarnatus. Իսկապէս մարդանալն քրիստոսի. մարդ եղանիլ բանին. մարմնանալ. (որ ի յետնոց ասի եւ Ներմարդնանալ)
Ներմարդացեալ բանիդ աստուծոյ։ Որդին աստուծոյ՝ հրաշափառ ներմարդացեալ։ Ներմարդացեալ յանարատ եւ ի սուրբ կուսէն մարիամայ աստուածածնէ. (Շար.։ Զքր. կթ.։ Մաշտ.։ եւ Ճշ.։)
cf. Ներմարմնութիւն.
ἑνανθρώπησις, ἑνανθρωπότης assumptio humanae natrae, incarnatio. Մարդեղութիւն կամ մարդանալն բանին աստուծոյ. մարդկութիւն քրիստոսի.
Զմարմնաւորութիւնն եւ զներմարդութիւնն ընկալեալ համագոյ մեր։ Ըստ այնմ իմասցիս եւ զաստուած բանն ի ներմարդութիւնս։ Անորիշ ի ներմարդութենէն։ Ճշմարիտ ներմարդութեամբն մանուկ էմմանուէլ։ Զներմարդութեան տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Գ.։ Բրս. ղկ.։ Թէոդոր. խչ.։ Զքր. կթ.։ Գր. հր.։)
spiritual.
Անձն անմահ՝ պատճառ էին՝ նախդիր մտաց. միտք՝ ներշնչականիս. ներշնչականն՝ կենդանականիս, կենդանականն՝ մարդոյս։ Ի բանականէ՝ ի ներշնչականէ՝ ի չորից տարերց՝ մարմին առ. (Քեր. քերթ.։)
cf. Ներշրջանական.
զայն՝ որ մինչ ի բանսն է խրատ հանճարոյ, զոր ի ներշրջականաց խրատուց ոմանք ստանան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 203։)
cf. Ներումն.
Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
cf. Ներտրամադրեալ.
ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԱԿԱՆ ՆԵՐՏՐԱՄԱԴՐԵԱԼ. ἑνδιάθετος internum (verbum, ut ratio). Ի ներքս անդ տրամադրեալ, բնաւորեալ, ներքին (բան՝ ծնունդ մտաց).
Ի ներքոյ ներտրամադրական բան, եւ արտաքոյ արտաբերական. (Դամասկ.։)
Ներտրամադրական բանն աներեւոյթ ի մեզ եւ անմարմին. ի վերայ քարտի աներեւոյթն երեւի. եւ է մի՝ ներտրամադրականին եւ յառաջաբերականին. (Քեր. քերթ.։)
Եւ է ներտրամադրեալ բանն՝ շարժումն անձին, որ ի խորհեցողականին եղեալ առանց իրիք արտաձայնութեան. (Պիտառ.։)
Զներտրամադրեալ բնութիւն բանիս հոգւով քո խառնեա՛. զարտաբերեալս յօգուտ լսողաց շնորհօք քո ներկեա՛. (Մխ. աղօթ.։)
natural disposition;
conception, thought.
Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)
fictitious.
զռասպելս եւ զբարբաջմունս սնոտիս ներտրամախոհական բանիւ պաճուճեն, եւ մանուածով բառիցն պատեն. (Շ. ՟բ. պետ. ՟Ժ։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Ներքին բանտ։ Սրահն ներքին։ Ներքին կողմն վարագուրին։ Ի մէջ տանն ներքնոյ։ Ներքինն եւ արտաքինն բաժակին։ Որ զարտաքինն արար, եւ զներքինն նոյն արար։ Ներքին մարդս մեր։ Ըստ ներքին մարդոյն։ Դուք զներքինսն դատիցիք, եւ զարտաքինսն աստուած դատիցի.եւ այլն։
subdivision;
— առնել, to subdivide.
Իբր Ստորաբաժանեալ. մասն գլխոց բանին կրկին եւս բաժանեալ.
under, nether, lower;
—, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.
առաւել քան բանիցն քարոզութեամբ՝ պարտ էր անձամբ ի հաւանութիւն զներքոյ կացեալսն ածել. (Սարկ. քհ.։)
cf. Նզով.
Լոյտք եւ նզովանք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to anathematize, to excommunicate;
to curse, to condemn;
to execrate, to imprecate.
she, her.
դերանուն Դերանուն անսովոր՝ հելլենաբանութեամբ, որպէս իգական՝ Նա, նորա. յարմարեալ ըստ յն. ἑκείνη, αὑτή illa, ipsa. cf. ՍԷ, սերա.
sitting posture;
position, situation;
seat, residence, abode;
property, possession;
sitting, session, meeting;
— արքունական, seat of Government, capital city;
— բանակի, encampment;
ի — լինել, to sit up, to sit down, to be seated;
ի — ննջել, to sleep in a sitting posture;
— առնուլ, to be tranquillized, allayed, lulled into security;
ի — գումարիլ, to hold a sitting;
ի նստի անդ, during the sitting, forthwith, before separating;
երեք նստիւ նկարել զկենդանագիր, to paint a portrait in three sittings.
cf. Նիրհ.
Գլխածանրեալս, եւ ցնորիւք թմբրութեանն բանդագուշեալս, լքանելով յանվայելուչ նիրհումն. (Պիտ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
Նիւթաւորք գոն, որպէս փայտ, քար, եւ այլք ամենայն ի տեսանելեաց։ Ոչ գոյ կարողութիւն նիւթաւո՛ր իմանալ զհոգի։ Ուսումնականն նիւթաւոր է որպէս բնաբանականն, եւ աննիւթ որպէս աստուածաբանականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
materially;
sensually.
Եւ ոչ զբազմացն ասեմ կթարծիս զբանաստեղծից՝ նիւթեղինապէս եւ ախտաւորաբար մնալն, եւ զարարածս՝ եւ ոչ զարարիչն՝ պաշտելն. (Դիոն. թղթ.։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Նկատօղ բարձանց, խորոց բանալի. (Շար.։)
cf. Նկատումն.
Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
observation, contemplation;
regard, consideration.
Ոչ զմարմնոյ ինչ յօդուածոց յայտ առնէ, այլ զմտաց բանիցն նկատութիւն. (Սեբեր. ՟Է։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Այսպէս վայելչացուցանէ նկարագրաւ զգարնանային ժամանակս բանս. (Նիւս. երգ.։)
Այսոքիկ ըստ նկարագրին. (բայց թուի թէ առ մարդեղութիւն փրկչին առակաւոր բանս մեզ հայի. Գէ. ես.։)
Ըստ նկարագրիս բանի։ Ըստ նկարագրի ճառիս. (Բրսղ. մրկ.։)
representative;
descriptive;
picturesque;
characteristic;
literal;
— իմաստիւք, literally.
Պատկերաց եւ դրօշելոց, եւ այլոց ձեռաստեղծից, որոց ստեղծական եւ նկարագրական արարչութիւն՝ բազում ինչ վնասակար կենաց մարդկան լցեալ աշխարհ։ Ի ձեռն տեսաւորութեանն հեշտ ցանկութիւնքն լինին բազմապատիկք, նկարագրականք, արուեստականք արարածք. իբր կենդանագրական, գծագրական. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
to paint, to represent;
to portray, to depict, to paint, to describe, to give a description of;
to characterize.
Գիրն սպանանէ, եւ հոգին կեցուցանէ. արդ բանն գրով լինի նկարագրեալ, իսկ միտքն որ ի նմա՝ հոգի ասի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Նկարագրեն բանիւ զբովանդակ խորհուրդն ի սաղմոսին՝ յարութեամբն հանդերձ. (Արշ.։)
painting;
embroidery.
ποικιλτικόν, ποικιλτόν variegatum, opus phrygium. իտ. ricamo, ricamatura. որ է ըստ եբր. ռաքամ. Արհեստ եւ գործ նկարակերտաց. անկուած. կիտուած. ասղնեգործութիւն. եւ Նկար. գոյնզգոյն բանուածք, քաշուածք.
literal history;
text.
Նախատիպ գրուած. բնագիր. Թէպէտեւ նկարատիպ բանիցն այլափոխ իցեն, սակայն զօրութիւն համաձայն է մտացն. (Վանակ. հց.։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Նկարեաց յակոբ զգաւազանսն ըստ բանի տեառն. (Եփր. աւետար.։)
painted, coloured, variegated, varied with many colours;
embellished with imagery;
— պաստառք հնդկաց, printed calico, chintz, cotton.
ποικίλος varius, variegatus. Ինչ մի նկարեալ ի բնէ կամ արհեստիւ. նկարակերպ. ծաղկենկար. կիտեալ. խայտախարիւ. պիսակ. պէսպէս. խատուտիկ, գունզգուն, բանած, նախշուն.
painting;
— իւղաթուրմ, oil-painting;
— ջրազանգ, water-colour painting.
Պատկերք, եւ դրօշեալք, եւ միանգամայն կուռք. (որոց գրական նկարչութիւն եւ ստեղծական՝ վնասակար արարիչք են. Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Ի վեր՝ վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ ըստ ոգւոցս իմն աստուածարելոց։ Յօժարութեամբ ամենայն սրտմտութեամբ նկրտէին, ձգտեցուցանէին զինքեանս առ ի յընթացս փութոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)
like, similar, resembling, approaching;
equal, conformable, analogous;
— է, it suits, it is proper, fit or becoming;
it seems, it appears;
ամենեւին — է նմա, he is as like him as can be;
— զ—ն սիրէ, like loves like;
similarly, in the same manner, alike, such.
Նմանիւն զնմանն հաստատեալ։ Ոչ է անպատուելի մեզ զնմանին աստուածաբանութիւն։ Գոլոյ նմանիցն՝ աստուած լինի պատճառ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Վասն զի բանական իմն եկնդանի է մարդն, նման եւ զոյգ պարտ է պիտոյից բանին կազմել զմարմնոցն գործի. (Նիւս. կազմ.։)
Նման եւ ճշմարիտ է բանս։ Թուի թէ ի դարձին գրեաց զթուղթս զայս. եւ նման իսկ է։ Վասն աստուծոյ խօսել զայս բան, ինձ ոչ էր անկ եւ ո՛չ նման։ Ձեռնարկեն ի գործ եւ ի բան, որ չէ իւրեանց նման պատշաճ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։ Շ. խոստ.։ Ոսկիփոր.։)
Նմա՛ն է այս, եթէ անդ բժշկեաց նա զՄարիամ Մագդաղինացի։ Եւ այս չէ՛ ինչ նման, թէ ի ցասումն ածէր զնոսա բանն. (Եփր. համաբ.։)
likewise.
Նմանակի սմա եւ այլ սուրբ հարքն զիւրեանցն արձանացուցին խոստովանական բան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Զվարս եւ զբանս սրբոց հարցն ընթեռնուն, իսկ զխոնարհութիւն նոցա, եւ զայլ ճգնութիւնս ոչ նմանեն. (Վրք. հց. ՟Բ. այսիքնն ոչ հետեւին. (տպ. ոչ նմանեցուցանեն նոցա)։)
cf. Նման;
—ք, likeness, image, statue.
Իսկ ըստ նմանեաց ապա եւ որ ինչ ի բանից արանց իմաստնոց. (Խոր. ՟Ա. 18։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
Բերել զնմանութիւն երկնային հրեշտակացն՝ փառաբանիչս տեառն աստուծոյ ամենեցուն եւ մեզ լինել. (Ժմ.։)
cf. Նմանօրէն.
Սերմանել ի մեզ (տեառն) զբանն հաւատոյ, եւ նմանօրէն կրօնիցն խաչակցութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Նմանօրէն.
Սերմանել ի մեզ (տեառն) զբանն հաւատոյ, եւ նմանօրէն կրօնիցն խաչակցութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Սերմանել ի մեզ (տեառն) զբանն հաւատոյ, եւ նմանօրէն կրօնիցն խաչակցութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
Սատակեաց զբանակս ննջեցելոցն (ասորեստանեայց). (Ճ. ՟Գ.։)
almond-oil.
Նռան ջրով, զոր նշաձիթով զուգած լինի՝ ի բանի պահէ՛. (Մխ. բժիշկ.։)
sign, mark;
sign, signal, character, symbol;
trace, vestige;
sign, proof, token;
omen;
miracle, prodigy, wonder;
ensign, colours, flag, standard, banner;
the Holy Cross;
betrothal, affiancing;
seal, mark;
central point, centre;
aim, butt;
point;
— կռուոյ, arms;
— յաղթութեան, trophy, triumph, victory;
— or —ս տալ, to give a sign, to beckon;
to signify, to indicate;
to affiance;
— առնուլ, to take aim at, to level at;
ոչ եւս տալ — կենաց, to give no signs of life;
— անձրեւի է, we shall have rain.
ՆՇԱՆ. τάγμα vexillum, signum σημασία tessera σύμβολον symbolum. Դրօշ արքունի՝ որոշիչ տէրութեան. եւ Ինչ մի բաշխեալ զինուորաց ի նշանակ գոլոյ ի բանակէ կամ ի գնդէ անտի.
Անզատն՝ կարգեալ դասի ըստ նշանի միայն. իսկ զատականն՝ որ երկու նշանօք յանգեցեալ է, գիծ է։ Սկզբնատիպ սոցա՝ թիւք են. ազատ նշանին՝ մի. եւ գծին՝ երկու. եւ վեր ի վերոյ երեւմանն՝ երեք. եւ հաստատնոյն՝ չորք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Ուսանել, թէ զի՛նչ են նշանագիրք սկզբան բանիցն աստուծոյ. (Եբր. ՟Ե. 12։)
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Սրբազանիւք նշանակօք։ Յայտնիք են նշանակացն բանք՝ աստուածայնոցն նուիրակատարաց. (Դիոն. եկեղ.։)
symbolically, allegorically, mystically.
συμβολικῶς symbolice. Նշանակաւ. գաղտնի նշանակութեամբ. խորհրդաբար. առ ի միտս. այլբանութեամբ. նմանութեամբ.
Նաշնակաբար ցօղն բանն է աստուածային։ Եգիպտոսի թագաւորն, որ է նշանակաբար միտք մարմնական։ Զտեսակն մտաց՝ զոր նշանակաբար երկին կոչեաց, եւ զտեսակն զգայութեան՝ զոր նշանակաբար երկիր անուանեաց. (Փիլ. ստէպ։)
cf. Նշանակաբար.
Նշանակապէս՝ այսինքն այլաբանաբար զտեսիլ մարգարէիս առնու ի խրատ միայնակեցաց. (Լծ. եւագր.։)
Նշանակաւ եւ վերածապէս երեւեալս, ի նշանակաւ աստուածաբանութեան ցուցանի. (Դիոն. երկն.։)