condescending, compliant;
gentle, easy, commodious.
εὑήκοος facile audiens, obsequiosus (իբր ներգ) Դիւրաւ լսօղ. դիւրանսաց. հլու. հեշտ մտիկ ընօղ, անկաճ դնօղ.
ԴԻՒՐԱԼՈՒՐ εὑήκοος qui facile auditur, εὑπαράδεκτος acceptabiis (իբր կր) Դիւրաւ լսելի. ախորժալուր. հաճոյական. ընդունելի լսելեաց. դիւրիմաց. մտիկ դնելու, ուզածը, պարզ, յստակ.
that agrees easily with his enemies.
Դիւրահաշտ թշնամի (մարմինն ընդ հոգւոյն). (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
that happens quickly;
easy, conceivable, that can be easily understood.
Հեշտընկալ եւ դիւրահաս տխմարագունիցն լիցին. (Ագաթ.։)
that causes easily to comprehend.
Հեշտընկալք եւ դիւրահասոյցք ախմարագունիցն լինիցին. (Կորիւն.։)
flowing, that flows easily.
Որպէս դիւրահոս գետ ընթանայ. (Վրդն. սղ.։)
accostable, accessible.
Հաւատացելոց դիւրամատոյց եւ ընդել. (Բրս. գորդ.։)
ebullition, hubbling;
three;
boiling;
third.
Իբրեւ արմատ ձայնիցս Երեք, եւ Երրորդ, նոյն է ընդ նոսա.
furnished with three couches or seats.
Ուր իցեն երրեակ ըմպանոցք կամ նստարանք ուտելոյ եւ ըմպելոյ. ըստ յն. եռընկողմանոց. τρίκλινος, -ον tribus lectis instructus, triclinium
cf. Եռահիւսակ.
Զեռահիւսեակըն նուագեալ, զմի տէրութիւնդ երգաբանեալ. (Շար.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
Իբրեւ զջուր կաթսայից ի հրոյ եռացեալ։ Իբր ի քրայս ընտրութեան փութոյ քոյ սիրոյ հանապազ եռամ, եւ ոչ երբէք պարզիմ. (Նար.։)
Աշխատեցէ՛ք մանկունք, եռացէ՛ք յընթացս արթնութեամբ. (Կլիմաք.։)
Եռացին որդունք ընդ աչս նորա. (Եղիշ. ՟Է։ Եռաց յերկիր նոցա գորտ. Սղ. ՟Ճ՟Դ. 30։)
supreme, very great;
trismegistus.
Եռամեծին դաւթի. (Երզն. քեր.։) Յետինք եւ յետնոց ընծայեցին. զոր օրինակ.
triangle.
Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)
triangular.
Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)
trisyllabical;
triphthong.
Փոխանակ երկավանգի եռավանգ լիցի (աբրամն՝ աբրաամ)։ Եռավանգ աբրաամ թարգմանեալ է հայր ընտրեալ հնչման. (Փիլ. լին.։)
boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.
Որ հողատեսակքն են, ի միասին շարժելով եւ վերանալով՝ եռացումն մակակոչութիւն ընկալուլ։ Զպէսպէս ի վեր առաքէ բնութեան եռացմունս. (Պղատ. տիմ.։)
I;
ես ինքն, myself;
յինէն կողմանէ, as for me, for my part;
ըստ իս, in my opinion;
ահաւասիկ ես, here I am, here am I;
ես եմ, it is I;
ոչ եմ ինձ եւ յիս, I am beside myself, distracted, I am not master of my self-possession, I am driven mad.
Ուխտեցի ես ընդ իս եւ ընդ ձեզ։ Յիս դա՛րձ տէր, եւ ո՛ւնկն դիր ինձ։ Յի՛ս տէր. տո՛ւք նմա զմանուկն կենդանի։ Ամենայն պակասութիւնդ քո զինեւ։ Ունիմ ընդ ինեւ զինուորս։ Եղիցի յինէն կողմանէ՝ այոն այո՛, եւ ոչն ո՛չ. եւ այլն։
lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.
ԵՏ ԸՆԴ ԵՏ. παραυτίκα illico, statim Հետ ընդ հետ, նոյն հետայն. իսկ եւ իսկ. իսկոյն զկնի. մեկէն ետեւէն, նոյն ատէն.
Թող, անդէն ետ ընդ ետ լինէր նմա որդի։ Ետ ընդ ետ իսկ ընդէ՞ր ոչ յղեաց. (Եզնիկ.։)
Ետ ընդ ետ վերտարեալ։ Ետ ընդ ետ արտասանեալն. (Թէոդոր. խչ.։)
Նուազագոյն յառաջնումն ցուցեալ, ետ զետէ գործոյն կատարելութեամբն ընդ նմա պայծառութեամբ ծագեալ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
quick, nimble, prompt, rapid, swift, current;
— երագ or երագս, quickly, currently;
very soon.
ὁξύς velox κοῦφος, ἑλαφρός celer, levis γοργός acer Արագ. փոյթ. շոյտ. թեթեւ. սո՛ւր. սրընթաց. շուտ, չուստ.
Երագ երիվար, կամ ոտք, ընթացք, սլացումն, եւ հրեշտակք, կամ թեւք, կամ Ի թռիչս երագունք. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 2. ՟Լ. 16։ Եզեկ. ՟Ա. 7։ Հռ. ՟Գ. 15։ Նար. եւ այլն։)
ԵՐԱԳ, ԵՐԱԳՍ, ԵՐԱԳՈՒՆՍ. ԵՐԱԳ ԵՐԱԳ. մ. εὑθέως cito, citius, celeriter եւ այլն. Արագապէս. փութով. ճեպով. հետզհետէ անընդհատ. ի կարճոյ. շուտ մը, շուտով, չո՛ւստ չո՛ւստ, շո՛ւտ շո՛ւտ.
Երագ ընթացար. (Նար. կուս.։)
Երագս ընթանային. (Եզեկ. ՟Ա. 14։)
Երագունս ընթացեալ։ Երագ երագն քան զվաղվաղակին ե՛ւս հեզագոյն է ի փոյթ ինչ գործոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
that goes, that walks quick, rapid, prompt.
ὁξύς velox Արագընթաց. շուտ վազօղ.
Երագագնաց ընթացք մերոյ գիտութեանս յոյժ կաղագոյն գտանին. (Վեցօր. ՟Ա։)
cf. Արագախաղաց.
Որ արագ յառաջ խաղայ յընթացս. արագախաղաց.
that points, that begins to appear soon.
Որ ընդ ծագելն՝ իսկոյն հասանէ.
Չի՛ք այլ երագութիւն. թէ ծագեսցի ընդ երագածագ ծագումն (լուսոյ). (Վեցօր. ՟Բ։)
that fails, soon or easily mistaken.
Որ փոյթ ընդ փոյթ սխալէ. դիւրասխալ. բազմավրէպ.
cf. Արագաքայլ.
Որ արագ քայլէ. արագոտն. երագընթաց. սրաթռիչ.
to make haste, to hasten;
to double the pace, to go quicker, to run, to trot;
to accelerate, to hasten, to press.
Ոչ կարաց երագել ընդ փախստեայսն։ Զերագելն միայն խոկացի. (Խոր. ՟Գ. 37. եւ 65։)
Ի հաջել շան՝ յետս ընկրկեցան երագեալք. (Կլիմաք.։)
Դու մի՛ երագես զձեռնադրելն։ Մի՛ երագեր զօծումն ընտանւոյն։ Եւ ապա ինքն երագէ զձեռնտուութիւնն։ Երագեալ զյարութիւնն մխիթարեցի զնոսա. (Լմբ.։)
quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.
Արագութիւն. արագաշարժ կամ երագընթացն գոլ. եւ Աջողակութիւն.
velocity, swiftness;
haste, hurry;
acceleration.
Երագելն. փութալն. սրընթացութիւն.
Անհաս երագմամբ։ Ի դիմումն երագման ընթացից։ Ձիընթաց երագմամբ։ Առ մտացն երագումն. (Նար.։)
dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.
Երազ է՝ մտաց շարժումն ի յանշարժ մարմինս. Որ ոք երազոց հաւատայ, նման է այնոցիկ՝ որք ըստ ստուերս անձանց իւրեանց ընթանան, եւզնոյնն կամին ըմբռնել. (Կլիմաք.։)
cf. Յերազանամ.
Իբրու ընդ քուն, եւ կամ անուրջ յարթնութեան երազանալով՝ դիւթեաց զսա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
that shows, that explains dreams.
Եւ որ երազմոյն տեղին ... երազացոյց երազընդհան պաշտաման. (Ագաթ.։)
music;
— առնել, to play -;
ձայսական՝ գործիական —, vocal, instrumental -.
Զանճահ երաժշտութիւն հաւասար դնեն խօսելոյ ընդ օրէնսն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
state of a catechumen.
κατήχησις, κατήκησις catechesis, instituito Հրահանգութիւն ի պէտս մկրտութեան. որ ասի ի մեզ եւ Կոչումն ընծայութեան. որպէս է տեսանել ի գիրս կիւրղի երուսաղէմացւոյ.
to eat by companies.
Երախանս ժողովել ասացաւ, ամենեքին՝ յորժամ ի զինուորութեան իցեն, յայնժամ հարկ է առ ի նորին իցէ իսակս պահպանութեանց իւրեանց երախանիլ ընդ այնմիկ ժամանակի. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
favoured, that has received a favour, a kindness, a benefit.
that recompenses, grateful;
— լինել, to be thankful;
—ք, thankfulness, cf. Շնորհակալութիւն.
Ախորժեմք (գտանիլ) ընդ շնորհապարտսն եւ ընդ երախտահատոյցսն. (Տօնակ.։)
thankful;
benefactor, beneficent, obliging.
εὑεργέτης benefactor, benemeritus Երախտագործ. բարերար. աղէկութիւն ընօղ.
favour, kindness, benefit, service, pleasure;
— առնել, to oblige, to please, to do an act of kindness, to deserve well, to favour.
Շահ եւ ոչ մի ինչ անտի գտանեն, եւ ոչ երախտիս ինչ յաստուածակոյս կողմանէ ընչդունին»։
vein;
string, filament, fibre;
metallic vein;
slender thread;
pulse;
պնգել զ—ս, զննել զթնդիւնս —ի, to feel the pulse of;
զարկ, թնդիւն —ի, beating, throbbing;
— առնուլ, հատանել, to breathe a vein, to bleed, to let blood;
զննել զ—, to sound.
Գետ՝ որ բազումս եւ մեծամեծս ոռոգանի երակս. զի նոքա յառնելով առաքեսցեն յայլ ընդունիչ երակս. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։)
Ծովն ընդունի զուխսն, եւ առաքէ վերստին ընդ երակս երկրի. (Լմբ. ժղ.։)
bleeder;
lancet.
Ասի կարեւոր՝ եւ որ վասն իւր փախչելի է, բայց վասն այլոյ ընտրելի, որպէս երակահատն. քանզի նշարակն եւ այլն. (Անյաղթ պորփ.։)
herd, flock, cattle;
— ձիոց, stud;
— այծից, ոչխարաց, flock of goats, of sheep;
— խողից, herd of swine.
Բազում երամակս փղաց յղէր ընդ նմա. (Եղիշ. ՟Գ.)
of the same flock, or company.
Գիշակերք ի թռչնոց ո՛չ ունին համբոյրս ընկերութեան ընդ երամակիցս. (Վեցօր. ՟Ը։)
to assemble in troops, to flock, to go in company.
Նաեւ ո՛չ աղաւնիք ընդ ագռաւս երամանան. (Նանայ.։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
to declare happy, to felicitate.
Եթէ ընդ առիւծս արգելցին, ի մէնջ պարտ է երանիլ. (Բրս. գոհ.։)
happy!
cf. Երանութիւն;
— թէ, if it please God! would to Heaven! — նմա որ, happy he who;
— քեզ ! how happy you are! lucky fellow! fortunate man ! — տալ, —ս կարդալ ումեք, to deem or consider some one happy.
Երանի՛ (այնմ) որ խորհի զաղքատն։ Երանի՛ (այնոցիկ) ոյք քննեն։ Երանի՛ (այնոցիկ) զորս ընտրեցեր. եւ այլն։
Երանի՛ տամ նմա, եւ երկրին ընդ որ անցանիցէ։ Յոյնք երանի ետուն վասն նորա աշխարհիս հայոց. (Եղիշ. ՟Ը։)
felicity, happiness, beatitude;
—ք աշխարհի, fortune, wealth;
—ք Տեառն, the beatitudes of J.-C.;
— քո, ձեր, իւր, thy, your, his blessedness, your holiness;
Your Grace.
Քումդ երանութեան բանագովութեան։ Հանդիպել եւ անդանօր ընծայի բանից քումդ երանութեան. (Նար. կուս.։)
groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
μηρίον, μηρία ilia, ilium, femur ὁσφύς lumbus Երեւելի մասն ի մարմնի կից ընդ համանուն մասունսդ Երի, Երիկամունք, Երաստան, եւ Առականք, հանդերձ զստիւ եւ ազդերբ. այսինքն սկսեալ ի կողից եւ ի միջաց եւ ի վայր մինչեւ զբարձս. վարի կողերը ու մէջքը, նստուկը, աճուկը, պուտը.
Դի՛ր զձեռն քո ընդ երանօք իմովք. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 2 եւ 9։)
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
Եդեալ էր զաջ ձեռն նորա ընդ երանօք իւրովք, զի ի մերձաւորէ մարմնոյ նորա ածցէ կին որդւոյ նորա. (Եփր. ծն.։)
cf. Երաշխ.
Զտուժն պահանջել, եւ երաշխիս գոլ տիրագոյն նախ իսկ զհօրն, երկրորդ զհաւուն, եւ երրորդ զհամարացն։ Եթէ ընդ երաշխեօք անկեալ իրն կենդանի իցէ, յաղթելն յաղագս սորա՝ հատուսցէ զկերակուրն սորա։ Երաշխիս՝ զոր ինչ եւ երաշխեօք յայտնապէս երաշխաւորիցէ նախավաճառողն. (Պղատ. օրին. Զ. ԺԱ. ԺԲ։)
pledge, guarantee, surety, answerable, responsible;
assurer, certifier;
— լինել՝ կալ, to be, to become surety or guarantee;
cf. Երաշխաւորեմ.
to guaranty, to bail, to promise, to become answerable, to assure.
Երաշխաւորեալ (նորա) բնակչացն՝ այլ մի՛ եւս անցանել գետոյն ընդ սահմանն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
guarantee, gage, bail, assurance, protestation, promise, surety;
տալ զանձն or անկանիլ յ—, cf. Երաշխաւորեմ.
Ստուգիւ տուժեցից ի քէն զերաշխաւորութիւն դորա։ Ո՞չ գնաս լնուս զերաշխաւորութիւն քո։ Բերկրեցայ ընդ զերծանելն իմ յերաշխաւորութենէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)