fold, plait;
wrinkle;
in folds, in plaits;
— առնուլ, to flow gently, to ripple, to undulate;
— ի — առնուլ, to flow loosely, to curl, to float, to wave.
Ի վարդագոյն ի սուրբ արեանցն (մանկանց բեթղեհեմի՝) ծով ծալ առնոյր ի մէջ ծնողացն. (Տաղ.։)
folding;
— ծովու, rippling, undulation;
ծալմունք ամպոց, gathering cloudiness.
Պատառեալ զշարունակ ծալմունս ամպոյն. (Արիստ. աշխ.։)
outlay, expenditure;
cost;
expense;
consumption;
waste, damage;
sale;
մանր —ք, trifling expenses;
տարապարտ՝ աւելորդ —ք, useless, superflous, exhorbitant expenses;
առանց ծախուց, gratis;
սակաւ ծախիւք, at a slight cost, cheap;
—իւք իմովք, ազգին, բարեկամին, at my, at the nation, at his friends cost or expense;
ծախս առնել, առնել —ս մեծամեծս, to expend;
to make great expenses, to spend a great deal;
to live in great stile.
Ծախ համարոյն յարքունուստ եղիցի։ Համարեցի զծախսն։ Այս էր յաւուր ծախքն իմ։ Ի պէտս ծախիցն։ Տացեն զծախս արանցն.եւ այլն։
Ծախիւք մեծագունիւք։ ծախովք ընչից։ Առանց ծախոց։ Ծախոյն. (Պիտ.։)
Զծախ իւղոյն յարդէ (տէրն)։ Կորիւն.։
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
Ոչ եթէ օթեւանք ինչ պիտոյ էին ծախել միածնի որդւոյն աստուծոյ յելս բարձրութեան երկնից. (Ագաթ.։)
Զծախ իւղոյն յարգէ, եւ զծախելեացն յիշատակարան պատմեն ամենայն ուրեք. (Կորիւն.) (այսնքն ծախողաց, կամ մարիամու)։
that sees secrets.
Ցրուեա՛ ծածկատես։ Հզօր ծածկատես։ Ծածկատեսիդ զսոյն պաղատել. (Նար.։)
to cover;
to hide, to conceal;
to dissimulate, to mask, to cloak, to veil.
Ծածկել ընդ աւազով, յագարակի, ի ներքոյ բեւեկնոյն։ Զպատուիրանս իմ ծածկեա՛ յանձին քում։ Ծածկել զբան, զխորհուրդ։ Ծածկելով ծածկեալ իցէ յառնէն։ Ոչ աչաց իմոց։ Հեծութիւն իմ ի քէն ոչ ծածկեցաւ.եւ այլն։
Ջուրն ծածկէր զամենայն լերինս բարձունս։ Խորք ծածկեցին զնոսա։ Ծածկեաց ամպն զլեառն. կամ զխորանն։ Ծածկեաց բորոտութիւնն զամենայն մորթ մարմնոյն։ Ծածկեաց զնա հանդերձիւ։ ծածկել զառականս, զմեղս, զգլուխ, զմարմինս, զարիւն, զերեսս։ Ծածկեսցէ հողով։ Մինչ նաւին ծածկել յալեաց անտի։ Ծածկել ընդ հովանեաւ ձեռին, կամ ի հովանի թեւոց. եւ այլն։
that which conceals or hides;
cover, lid.
Զտաշտսն, եւ զծածկիչսն, եւ զամենայն սպաս սեղանոյն. (Թուոց. ՟Դ. 14։)
hiding, concealment, secret;
cover, covering;
dress;
եր զխաւար ի —իւր, he made darkness his secret place;
— թաղման, shroud;
— անկողմոյ, counterpane;
— կահուց, cover;
— կառաց, hammer-cloth;
— ձիոց, horse-cloth;
housing;
— նաւուց, awning.
Զգլխոյն եւ խօտիցն զօրութիւն ոչ ապականել օտարոտի ծածկութիցն զգեցմամբ։ (Պղատ.)
Փորձի ի սատանայէ ի ձեռն ծածկութիս, այսինքն է մարմնոյն. (Ղեւոնդ.։)
hidden, secret, occult;
stealthy, clandestine, underhand, furtive;
—, ի —, in secret, privately, secretly, by stealth, clandestinely;
—ք, hiding-place;
the secrets;
the private parts;
—ք սրտի, bottom, the inmost recess of the heart;
— հրամանք վերին Տեսչութեան, the inscrutable ways of Divine Providence.
Ընթերցաւ զօրաւարն զծածուկս ազատանոյն. (Արծր. ՟Գ. 2։)
Թաքուն եւ ծածուկ ջանայ զնոյն գործել. (Բրսղ. մրկ.։)
to fill with holes, to bore, to pierce.
Ծակոտէր զբազմամթեր աման խորհրդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)
floriform, flower-shaped;
ընդ — ալիս ընդխառնիլ, to sail on placid waters.
Ծաղկաձեւ վարդագոյն արիւն, կամ ցօղ արեան. (Խոր. հռիփս.։ եւ Տօնակ.։)
Ծով մանրագոյն ալեօք ծաղկաձեւ զդէմս իւր անցաւորացն ցուցանէ. (որ եւ զկնի Ծիծաղական ասի. Սարգ. յկ. ՟Բ։)
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
Այլեւ յոլովից զպայծառագոյնսն ծաղկաքաղ առնելով զշնորհաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
Պահողի պարկեշտ գոյն, ո՛չ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)
party-coloured;
embroidered with flowers.
մ. Ունօղ զերանգ ծաղկան. ի գոյն ծաղկի. ծաղկաներկ.
Երփնագոյն ծաղկերանգք։ Բազմագերան մայրանման ծաղկերանգօք. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. ամբակ.։)
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
Ծաղր՝ անբան շնչոյն ընդարձակութիւն է ի մեջ, ջղօք եւ մկամբք կատարեալ. (Պիտառ.։)
ԾԱՂՐ ԴՆԵԼ, ՀԵՂՈՒԼ. Նոյն ընդ վ.
tortuous, winding, anfractuous;
շաւիզ —, zigzag.
(լծ. եւ նոյն ընդ Կամաւոր, իբր կամարակոր) Ծուռ. կոր. թիւր. խեղաթիւր. ոլորեալ, գալարեալ իբրեւ զծամ. Ծուռումուռ.
jaw;
cheek.
κρόταφος, γνάθον pars cpitis tenuior παρειά mala, maxilla, gena. Քունք եւ ծնօտ մինչեւ ի կզակս, որ է միջոց կամ գործի ծամելոյ կենդանւոյն զկերակուրս. վերի ու վարի լէնեէնէրը.
topful, well filled, very full;
complete, fulfilled, perfect;
— պարապմամբ, in detail, exactly, minutely, in every particular.
գրի եւ ԾԱՅՐԱԼԻՑ. Ծայր ի ծայր լի. ծայրագոյնս առլցեալ.
red at the extremities;
— արեգակն, rising sun.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (յն. ըստ իմաստից եւեթ) (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
to excel, to surpass, to arrive at the highest degree of;
ծայրացեալ, extreme, utmost, furthest.
Ծայրացեալ սաստկանայ ստաբանութեամբ։ Ծայրացեալ ի բարձրագոյնսն. (Պիտ.։)
leaf buds.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
cf. Ծայրապտուկք.
ԾԱՅՐԱՊՏՈՒԿՔ ԾԱՅՐԱՊՏՈՒՂՔ. ἁκρέμων ramus major, vel quivis. Պտուկք կամ պտղունք ծայրագոյնք, որ ի ծայրս ոստոց. ընձիւղ ի ծագս ճիւղոց. ոստ բարձր։ cf. ծԱՅՐԱՏՈՒՆԿՔ. ծարը կամ բարձր եղած ճուղը ՝
cf. Ծայրակտուր առնեմ.
Մարդիկ մեռեալք, եւ կենդանիք ծայրատեալք մարմնոյն մասամբք. (Ածաբ. աղքատ.։)
acropolis, citadel.
Քաղաքին պարտ է շինել ... Երկոտասան տունս դնելով յառաջագոյն արամազդայ եւ աթենայ տաճար, ծայրաքաղաք անուանելով. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to warm, to notify, to make known, to signify, to relate, to communicate, to reveal;
to declare, to denounce;
to divulge, to publish;
to manifest, to intimate, to mark, to denote;
կանխաւ —, to forewarn;
ելէք առ մեզ եւ ծանուսցուք ձեզ բանս, come & you shall prove the temper of our steel.
յոլովագոյն ծանուցաւ, թէ հինն ամենայն օրինակ էր. (Շ. բարձր.։)
Մերայնովս զքոյնսն ծանուցանօղ հրաշապէս. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
Ծանր է քար։ Որպէս բեռն ծանր։ Բեռինս ծանունս։ Ծանր ամբոխիւ։ Զօրու ծանու։ Ծանր անուր, կամ վնաս, գիշեր, գործ, բան, բարբառ։ Պատուիրանք կամ թուղթք ծանունք։ Ծանր է քեզ բանդ այդ։ Ծանր է յաչս ամոնի առնել ինչ նմա։ Ծանր թուեցաւ նմա։ Մի՛ ինչ ծանր թուեսցի քեզ։ Զծանր ծանր օրինացն. այսինքն զծանրագոյն իրս, եւ այլն։
Ի վերայ արկանեմք զկարծրագոյն զդեղն, եւ ծանր ըմպելին. (Ճ. ՟Ա.։)
Ըստ փարիսեցւոյն՝ ծանուն (կամ ծանոյն) այնորիկ եւ հպարտացելոյն. (Բրս. արբեց.։)
oppressed, sinking.
Ի ծանրութենէ հասկոյն գլխարկեալ գտանիցի ծանրաբեկ ի յերկիր անկեալ. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Ծանրագնաց.
Եթէ պարանոց երկայն ունէր փիղն, ծանրագնաց եւ ծանրախաղաց առ ի պէտս իւրոյ դարմանոյն լինէր. (Վեցօր. ՟Թ.) յն. δυσμεταχείριστος , դժուարաձեռնարկելի։
rather deaf, hard of hearing;
grating, insupportable.
Ի ծանրալուր ականջս բազում անգամ զնոյն հնչեցուցանել բան. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Ասող. ՟Գ. 21։)
to be angry;
to be obstinate.
Ծանրամտեալ ամաչեաց, եւ սկսաւ յամօթոյն փախչել. (Վրք. հց. ՟Զ։)
stupidity;
peevishness, obstinacy;
cowardice.
Ի վերայ այնքան ծանրամտութեան եւ տրտնջման ապերախտիցն։ Մերժումս ոչ ըստ աստուծոյ անտես առնելոյն, այլ ըստ մեր ծանրամտութեանն. (Լմբ. սղ.։)
hard-hearted, flinty-hearted, obdurate, callous, unfeeling, insensible.
Նման փարիսեցւոյն այն ծանրասրտի. (Մաշկ.։)
to increase in weight, to enhance, to weigh down, to load, to render heavy, onerous or grievous, to overload, to oppress, to aggrieve, to aggravate;
— զունկն, զականջս, to blunt the hearing, to stop the ears;
— զանձն կերակրովք, to stuff, to cram, to gorge oneself.
βαρύνω gravo, aggravo. Ծանր կամ ծանրագոյն առնել. սաստկացուցանել. խստացուցանել. պնդել. ի վայր հակել. ճնշել.
knowing, known, manifest;
recognizable;
connoisseur, good judge of;
acquaintance;
friend;
indication, token, sign;
disciple, scholar;
—ս տալ, to make known, manifest, to disclose, to reveal;
to make acquaintance with;
—ս տալ զանձնէ, to make oneself known, to manifest or reveal oneself;
ի —ս գալ, to be known, manifest or revealed;
— լինել, to know, to be acquainted with;
—ք մեր, our acquaintances, friends, the people of our acquaintance.
Յովանէս ծանօթ էր տնօրինաբար գալոյն ի մկրտութիւն. (Շ. մտթ.։)
cf. Ծանօթ.
Նոյն ընդ Ծանօթ՝ ըստ ամենայն առման. γνώριμος եւ այլն. իբր. Ընտանի. ծանուցանել. յայտնի. գիտելի. եւ Գիտակ. գիտակական.
to take or acquire knowledge of, to inform oneself, to know;
to be acquainted, to become or get acquainted with, to make the acquaintance of.
Կամի՞ս ծանօթանալ պտղոյն, չորիւք առ հմտութիւն իրին վերաձգեալ ածցիս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to cause to know or to become acquainted with;
— զանձն, to make oneself known.
Զեկուցանելով յապա եկելոցն ծանօթացուսցիք սորին աջողագոյն տեսութեանց. (Պիտ.։)
Որոց զնոյն ծանօթացոյց. (Սարկ. լս.։)
known, evident, manifest.
γνώριμον notum. նոյն ընդ Ծանօթ. ծանօթական, իբր ծանուցեալ. յայտնի.
knowledge;
notion;
information;
acquaintance, familiarity, friendship;
note, annotation, notice, explanation;
—ս առնել յաւելուլ, to annotate, to comment on.
ծանօթութիւն անտի կենաց, կամ գրոց, կամ բարւոյն. կամ զգայական ծանօթութեամբ. (Խոսր.։ Խոր. առ արծր.։ Պիտ.։)
Նշանակեաց զաւազկն. եւ արդ դիտեա՛ եւ զհօտապետին զծանօթութիւն, զինչ նշան իցէ այնպիսւոյն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
Ոչ գտանելով ի նմա ի հնոյն սերմանեցելոյ ծանօթութիւն։ Ոչ ունի զծանօթութիւն յաղագս հոգւոյն սրբոյ, այլ սոսկ ասի վասն հոգւոյ. (Աթ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
servile, vulgar, low, trivial
Ունօղ զբարս ծառայի. որ վարի հանգոյն ծառայի.
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
Ծառայականք կոչին (բնական առաքինութիւնք), որպէս ի հարկէ հետեւեալք խառնուածոյ մարմնոյն. (Սահմ. ՟Ժ։)
humble, like a servant.
Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
σύνδουλος conservus. Կցորդ եւ ընկեր այլում ի ծառայութեան նոյն տեառն, որպէս եւ աստուծոյ. պաշտօնակից. Տե՛ս (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 9. 17. 23։ ՟Ե. 3։ ՟Զ. 6։ Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28 = 33։ ՟Ի՟Գ. 49։ Կող. ՟Ա. 7։ ՟Դ. 7։ Յայտ. ՟Զ. 11։ ՟Ժ՟Դ. 10։)
cf. Ծառայաբար.
Ազատաբար ի նոյն բերի, եւ ո՛չ եթէ ծառայապէս. (Լմբ. սղ.։)
Նոյն ինքն հրամայելով տիրաբար, եւ կատարելով ծառայապէս. (Գանձ.։)
to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.
Երեցն կրտսերոյն ծառայեսցէ։ Ծառայել եգիպտացւոց։ Ծառայեցէք տեառն երկիւղիւ, կամ ուրախութեամբ։ Ծառայեցին կռոց.եւ այլն։
Ի մէջ ծառայելոյն աստուծոյ, եւ ի մէջ չծառ այելոյն. (Մաղաք. ՟Գ. 8.) իմա՛, ծառայողին, կամ այնր՝ որ ծառայեալ իցէ, որ եւ ասի՝ Ծառայեցելոցն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
enslaving, subjecting.
Ծառայեցուցանել զծառայեցուցիչն հրամայեաց ծառայեցելոյն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
place or streets planted with trees, boulevard;
cf. Ծառաստան.
Արմատախիլ զծառատունկս թշնամւոյն կոտորեսցուք. (Եղիշ. միանձն.։)
mastication.
Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չանես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր.։)
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
Ծախեալ ծարաւի սրով, ըամ ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
to dilate, to expand, to propagate, to spread;
to extend, to stretch.
Այն ինչ վարդագոյն ծայրակարմիր արեգակն ընդ երկիր ծաւալել կամէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 28։)
Բոց հրոյն ծաւալէր շուրջ զերանելեաւն. (Ճ. ՟Ա.։)