vast erudition, great knowledge;
— դպրութեանց, baccalaureate of sciences.
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
fertility, fruitfulness, abundance.
well, very well, properly, as it ought to be.
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Տարաւ եւ զգազաւոն՝ կասկածեալ յառնն քաջութենէ։ Յերիտասարդական քաջութիւն հասեալսն.
great learning, vast erudition, well grounded knowledge;
fondness for science, learning well.
cf. Քառաթեւ.
four.
cf. Քառակուսի.
Այս իւղ զդրօշեալն քառակուսեան յանուն քո Յիսուս՝ նշանի բարձրելոյդ հաւասար հաստէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Այս իւղ զդրօշեալն քառակուսեան յանուն քո Յիսուս՝ նշանի բարձրելոյդ հաւասար հաստէ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
having four angles, quadrangular.
all the forty.
ՔԱՌԱՍՆԵՔԵԱՆ կամ ՔԱՌԱՍՆԵՔԻՆ. Քառասունքն առ հասարակ եւ մի առ մի. քառսուննալ.
cf. Քառասնեքեան.
ՔԱՌԱՍՆԵՔԵԱՆ կամ ՔԱՌԱՍՆԵՔԻՆ. Քառասունքն առ հասարակ եւ մի առ մի. քառսուննալ.
cf. Քասքնիմ.
ՔԱՍՔՆԵՄ կամ ՔԱՍՔՆԻՄ. δάκνομαι mordeor (որ են խածանիլ, կծանիլ) գրի եւ ՔԱՍՔԱՆԵԼ. Քստմնիլ, իբրեւ ի խածուածոյ կամ ի կծանելոյ. Խորշիլ. խրտչիլ. հարթչիլ. սարտնուլ. փշաքաղիլ, քաշուիլ, թթուիլ.
cf. Վիմագիր.
Եւ ոչ զի իբրեւ սարդից բարակ անկեալ է քարագիր խշտիքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քարաթոթոշ.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն).
stallion, newt.
ՔԱՐԱԹՈՇ կամ ՔԱՐԱԹՈԹՈՇ. ռմկ. եւս՝ քարթօշ, քարթօշիկ, քարթաթօշիկ. ἁσκαλαβότης, γαλεώτης, κωλώτης stellio, araneus mus. իտ. tarantula. Ազգ մողէղի. կովադիաց փոքր՝ մկնաձեւ՝ սեւագոյն. սիվրի սըլան. (որ ի լտ. ասի սարդ մուկն. որպէս եւ սարդն՝ ռմկ. մամուկ ասի). պ. քէարթէն. յորմէ թ. քէրթէն քէլեր (զի քէլէր է կովադիաց, իսկ մուշ է մուկն)
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
Թագաւորեալք յԱստուածոյ նահատակին՝ յամօթ եւ ի քարընկէց յերեսս բանսարկութիւն. (Ժմ.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
herald, crier;
promulgator;
reacher;
missionary, missioner.
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
ՔԱՐՈԶՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քարոզ ժամերգութեան. բան սարկաւագի.
cf. Քարուականք.
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
cf. Քարտէս.
cf. Քարտէս.
cf. Քարտէս.
card, paper, parchment;
cartoon, pasteboard;
letter;
book.
not, no, never, not at all;
away with! go along ! fye! for shame!
without, besides, except;
— յինէն, far be it from me, God save me!
— լիցի ինձ ի տեառնէ, God preserve me!
— քեզ, — լիցի, — մի լիցի, no! God forbid !
— լիցի քեզ, tar be such thoughts from thee;
— լիցի մեզ, we will not, we don't like;
— ի մէնջ, God preserve us, God save us;
օն անդր, — լիցի, oh! never fye! fye upon it!.
Քա՛ւ յօրէ եւ ի ժամէն յայնմանէ։ (Արիոս ասէր) հաւասար է ընդ նմա, քա՛ւ յամենակալ ելոյ. (Աթան.։)
magic;
astrology.
cf. Քեզոյն.
of or by thyself;
thou alone.
nephew.
act of scraping, scratching or rubbing off;
abrasion;
cf. Քերիչ.
revenge, vengeance.
perspiration, sweat;
fatigue, labour, hard work, toil, hardship;
— մահու, death-sweat, perspiration preceding death;
առատ, կծու, գարշահոտ, թթու —, copious, acrid, fetid, sour or unpleasant perspiration;
ընդ — մտանել or հարկանել ի քրտան լինել, to sweat, to perspire, to transpire, to be all in a perspiration;
ի քրտունս համակիլ, ողողիլ յաւի, քրտան, to be all over in a sweat, to be bathed in perspiration;
քրտամբք երեսաց հայթայթել զկեանս, to earn one's bread or livelihood by the sweat of one's brow;
հարայ ընդ — ցուրտ, I fell into a cold sweat;
— ցուրտ ընդ անդամսն իջանէր, a cold sweat ran from all his members;
cf. Ապաժոյժ;
cf. Թաթաւիմ.
to sleep together.
ՔՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի քուն լինել առ հասարակ.
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
Ջնար. կիթառ. տաւիղ. սաղմոսարան. փանդիռն. բարբուտ. նուագարան բախողական՝ աղեօք կամ լարիւք եւ թիլիւք կազմեալ յայլեւայլ ձեւս. սանթուռ, քեմանչէ, թամպուռա, պէրպուտ, հարբա. եբր. քիննօռ, նէպէլ. յն. քինի՛ռա, քիթա՛ռա, նա՛վլի. լտ. ջինիռա, ջիթա՛ռա. լիռա. նապլա . κινύρα ginyra κιθάρα λύρα lyra νάβλα, ναύλη nabla βάρβιτον, -ος barbiton ὅργανον organum.
cf. Քնէած.
examination;
ի — առնուլ, to examine, to consider, to ponder;
to argue, to discuss;
ի — գալ, to be examined, criticized;
ի — արկանել, մտանել, լինել, to examine, to study, to criticize.
to be examined, to undergo an examen.
examination;
research, discussion;
inquiry, inquest, inquisition;
control;
thorough investigation;
— խղճի, self-examination;
ի — մտանիլ, to examine;
ընդ քննութեամբ անցանել, to pass the censorship;
ընդ քննութեամբ արկանել, to examine, to control;
to criticize, to censure.
Ահա համարք կան ի վերայ, եւ պատիժք, եւ ճշդիւ քննութիւն (յատենին Աստուածոյ)։ Ի հասարակաց քննութեան. (Մանդ. ՟Գ։ Իգն.։)
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
Զոմն ի սարկաւագաց, յորոց զքշոցն ունէին. (ՃՃ. վրք. բրս.) (որպէս եւ ի հին պատկերս սրբոյն բարսզի ի պատարագելն նորա նկարին սարկաւագունք քշոց ի ձեռս։)
Տեսանէր զսարկաւագն բորոտեալ. առնեալ ի նմանէ զքշոցն, ետ այլում սարկաւագի. (Ոսկիփոր.։)
veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.
Նոքին են ատուածայնոյ նուիրացն եւ պատարագին սպասաւորք, եւ քողաձիգ, այինքն սարկաւագունք. (Լմբ. պտրգ.։)
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
ՔՈՒԵԱՅ կամ ՔՈՒԷ որ եւ ՔՈՒԱՅ. նոյն է ե ԿԻՎՈՍ. յն. քի՛վօս . կամ քի՛ւվօս. լտ. քուպուս. արաբ. քէպ, քէապ. κύβος cubus. Խորհուրդ ձեւ յամենայն կողմանց հաւասար. զար, զարի ձեւ. որպէս եւ ի թիւս նախկին խորանարդ է ութ. զի երիցս երկու՝ են չորք, եւ երկիցս չորք են ութ.
Ջերկոնս իբրեւ զկամար, եւ իբրեւ զքուայ հաստատեաց. (Ճ. ՟Գ.) (իբր միաչափ կիվոս՝ ընդ ամենայն կողմն հաւասար տարածեալ)։
cf. Քսանեքին.
ՔՍԱՆԵՔԵԱՆ ՔՍԱՆԵՔԻՆ. Քսանն առ հասարակ եւ մի ըստ միոջէ. քսաննալ (յն. լտ. քսան ասի լոկ)
all the twenty.
ՔՍԱՆԵՔԵԱՆ ՔՍԱՆԵՔԻՆ. Քսանն առ հասարակ եւ մի ըստ միոջէ. քսաննալ (յն. լտ. քսան ասի լոկ)
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
ՔՍԵՄ կամ ՔՍՍԵՄ. διαβάλλω calumnior, defero, criminor. Քսու լինելով խօսել. քսութիւն առնել. բանսարկել. բամբասել. չարախօսել դաղտ. նատնել՝ փասքուս լինելով. բան խառնել, մուր քսել.
cf. Քսու.
ՔՍԻՉ կամ ՔՍՍԻՉ. Որ քսէ. քսու. բանսարկու.
Բանսարկուք եւ քսսիչք. (Արծր. ՟Գ. 2։)