aiding, helping, assisting, auxiliary, subsidiary;
confer derate, allied;
— — բայ, auxiliary verb.
(լծ. Օգն. օճան) Օգնական. սատարիչ. նպաստամատոյց. ձեռնտու. այցելու. գործակից.
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Օժանդակեսցէ՛ մեզ հոգին սուրբ։ Զրկելոցն օժանդակէր։ Հոգւոյս օժանդակես՝ ընդ հրեղէն փառաբանիչսն փառաբանել։ Օժանդակեա՛ թեւոցդ աղօթիւք՝ եւ ելիցն իմ յերկրէս հովտէ։ Պատսպարեալ օժանդակեսցես։ Ո՛չ թէ փրկեալ ինեւ հեթանոսք՝ ի փրկագործութեանն վաստակ օժանդակեցին. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Խոսր.։ Նար. ձ. ՟Ղ՟Գ։ Լմբ. համբ.։)
aid, succour, assistance, support, protection.
Օժանդակութեմբն աստուծոյ՝ մատչելի է ի սկիզբն աստուածաւանդն գործոյ։ Քոյով օժանդակութեամբ թեթեւ թռուցեալ վերաբերեր։ Լքելոյս օժանդակութիւն։ Ո՛չ է աւազան կատարեալ առանց օծման օժանդակութեան։ Ունիս այլովք լնուլ զպէտս այնոցիկ՝ օժանդակութեամբ այնմ, որ ունի բանալ եւ լնուլ զպէտս հայցողին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։ Իգն.։)
Գլուխն միայն առանց բոլոր անձին անդամոց օժանդակութեան՝ ո՛չ է կարօղ ներգործութիւնս ինչ կատարել. (Շ. թղթ.։)
cf. Օժանդակ;
courier, runner.
Երրորդ մասն ի դրան զկնի օժընդակացն։ Յարեան օժընդակքն՝ այր եւ գործի իւր ի ձեռին իւրում. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 6. 11։)
cf. Օծելութիւն;
anointing, consecration;
վերջին օծումն, extreme unction.
χρίσις unctio χρίσμα unguentum, chrisma. Օծանելն եւ իլն. ներգործութիւն օծանելոյն. եւ Իւղ օծանելոյ, կամ դրոշմի. մեռոն, եւ այլն. եւ Իշխանութիւն օծեալ գոլոյ. օծեալն.
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Մի՛ օձտեսցուք զանդամս մեր, որ է գործ մոլեաց։ Օցտելն եւ ճեղքել։ Եւ ոչ մի ի նշանացն այնչափ օձտէր զնոսա՝ իբրեւ զղազարուն։ Չէ՛ հնար դիւի զդեւ հանել. Զի ժողովել սովոր է զիւրսն, եւ ո՛չ օցտել. (Ոսկ. յհ.։)
cf. Ոճիր.
syrup, sherbet.
Արբուցից ձեզ ի գինւոյ իւղագործաց, յօշարակէ նռնենեաց իմոց. (Երգ. ՟Ը. 2։ Նար. անդ։ եւ Խոսրովիկ.։ Բժշկարան.։ ստէպ։)
starch;
գործարան —ի, — manufactory.
cf. Օտարատեսուչ.
Զհերձուածողըն հաւասար դնէ չարագործացն՝ օտարագէտ անուանել. (Շ. ՟ա. պ. ՟Կ՟Թ։)
heterogeneous, dissimilar;
cf. Օտարազգի.
Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Օտարասեռ.
Մերասեռաց, եւ օտարասեռից։ Ի մէջ օտարասեռ ազանց։ Ի մեր չար գործոցս՝ հայհոյի յօտարասեռից լեզուաց. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)
meddling with anothers things, bearing envy, envious.
Իբրեւ զչարագործ, կամ իբրեւ զօտարատեսուչ. (՟Ա. Պետ. ՟Դ. 15։) ( Սարգիս իմանայ զկախարդս եւ զվհուկս. Իսկ ի Հին բռ. դնի որպէս աղանդաւոր եպիսկոպոս։)
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
Զնոր կտակարանս օտարոտի համարի ի հնոյն։ Խլեալ զօտարոտի բոյսս։ Ճանաչել զօտարոտի խառնուածն. (Եզնիկ. ։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Յհ. իմ. երեւ.։) ասի եւ Օտարոտի կարծիք, տեղիք, գործք. սէր, աչք, եւ այլն։
skilled in the law;
legist, jurisconsult, lawyer, civilian;
doctor in Law;
— առնել, to initiate in the laws, to indoctrinate in jurisprudence.
Որպէս օրէնսգէտի միոջ հրաման ետ նմա գործել. (Եփր. ծն.։)
cf. Օրէնսդիր.
Ըստ աստուածագործ սրբութեան օրինադիր կրօնից. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 25։)
fulfilling, observing or keeping the law.
Պարտ է մեզ օրինագրել, եւ միանգամայն փորձ առնել գործել եւ պահել զսոսա օրինագիրք իսկ՝ եւ օրինապահք, ըստ որում հնար է. (անդ. ՟Զ։)
legal, legitimate, lawful, permitted, conformable to the law or to custom;
legal, juridical, canonical;
valid, efficacious, in due form;
legist, doctor in law;
— ցուցանել, կացուցանել, to legitimate, to authorize, to sanction.
Քան զամենայն լօրինաւոր քահաայագործութիւնն պայծառագոյն. (Ածաբ. մակաբ.։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
ՕՐՀՆԵԼ. εὑλογέω benedico. Յեկեղեցական իրս վարի ստէպ եւ իբր Սրբագործել. սրբել, նուիրել աստուծոյ, ձեռնադրել եւ այլ զոր օրինակ.
Առեալ զհացն՝ օրհնեաց. եւ օրհնելն՝ զհոգին սուրբ ալ ի նմա, զի զհացին միուիւն յորդին աստուծոյ հրաշագործեսցէ (հոգին՝ որպէս յարգանդի կուսին). (Խոսր. պտրգ.։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
ՕՐՀՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Քահանայագործութիւն, նուիրագործութիւն, հաղորդութիւն. եւ այլն, առեալի (՟Ա. Կոր. ՟Ժ. 16.)
cf. ԱԽՈՆԴԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԵԱՆՔ, cf. ԱԽՈՆԴԻՔ. θώραχ, στόμαχος. thorax, stomachus, orificium ventriculi superius Ներքին մասունք կենդանւոյ. ներքսակողմն լանջաց. փորոտիք վերին, կամ բերան փորոտեաց. խախացոց. ստամոքս. կուրծքին կամ փորին միջի գործարանքը. կէօնիւս իչի, պաղր, միտէ.
Զակն տուընջեանն գործելով՝ զայս արեգակն։ Դարձաւ ակն տուընջեան։ Տեսանե՞ս զակն տուընջեան՝ ունել նմա ջերմութիւն, ճառագայթ, եւ լոյս. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. մանուչ. եւ Մագ. թղթ. Ե։)
Զամենակազմ զպատշաճական զգեղեցկազարդ զգործս ձեռաց իմոց ոչ տաց դիւաց. (Ոսկ. ես.։)
good sense, wisdom, prudence.
Աստուածապաշտութիւն. քաջախորհրդութիւն. այն որ յամենայնի կենացն մասանց ընդ խորհրդոց եւ գործոց եւ բանից։ Բարեկամ քաջախորհրդութեամբ վարեսցի։ Իմաստութիւն եւ գիտութիւն եւ քաջախորհրդութիւն. (Փիլ.։)
very clever, ingenious, witty;
— լինել, to task one's ingenuity, to set one's wits to, to exert or strain oneself.
ՔԱՋԱՀՆԱՐ ԼԻՆԵԼ. Հնարիւք գուն գործել. ցամենայն փոյթ եւ զճիգն ի մէջ առնուլ.
skilful in playing (music).
Որոյ մատունքն են աջողակ ի գործ, կամ ի հարկանել զնուադարան. եւ Եղալն աջողակութեամբ մատանց.
endowed with strength, vigorous, strong, robust.
Զբազումս տեսանեմք ի չարագործաց պնդակազմ եւ քաջամարմին։ Լերինք զանասուն պաճարս բազմացուցանեն՝ մեծահասակս, քաջամարմինս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։ Խոր. ՟Գ. 5։)
very shrewd;
— լինել, to penetrate.
մ. Որ քաջ մխի ի խորս, կամ ի գործս.
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Ի քակտել տան զքաջապինդ ի գործս առաքելալականս։ Ընդ քաջապինդ արշաւանաց երիվարին. (ՃՃ.։)
abounding in good water, irriguous.
Զերաշտացեալ տեղիսն՝ բազմաջուրս իսկ, եւ քաջաջուրս գործիցեն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
well nurtured or brought up.
Արմատացեալ այգին (որթն այգւոյ) քաջասնունդ եւ հեշտալի զպտուղն գործէ։ Որ այնպէս քաջասնունդ եւ հեշտալի զպտուղն գործէ. (Նիւս. երգ.։)
industrious, ingenious, clever, skilful.
Ընդ քաջարուեստն Աստուած զարմանամք, եւ փառաւորեմք։ Քաջարուեստն (աստուած) գործեաց։ Քաջարուեստ կազմիչն ամենից. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։ Բրս.։ հայեա՛ց։ Սկեւռ. լմբ.։)
very diligent, active, very quick.
Քաջափոյթ ձեռնարկութեամբ զգործն ի կատարումն աւարտեաց. (Խոր. ՟Գ. 58։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
ἁνδρεία, εὑανδρεία, ἁνδραγαθία fortitudo, virtus, virilitas. Քաջ գոլն, եւ գործ քաջի, ըստ ամենայն առման. որպէս արիութիւն. զօրութիւն. աներկիւղ համարձակութիւն. կտրճութիւն.
ՔԱՋՈՒԹԻՒՆ. ἁρετή, εὑψυχία, προτέρημα, εὑσέβεια virtus (moralis), pietas եւ այլն. Լաւութիւն. բարելաւութիւն. գործ գովելի. առաքինութիւն. աղեկութիւն.
four-lipped, four-pointed, four-ended.
Իսկ զդիմաց դրանդեացն գիրս՝ սքանչելի քանդակագործեալ քառաշուրթն զարմանազան, եւ այլն. (Նար. խչ.։)
four;
fourth.
չ գործեցին ըզքոյն կրկին, քառեակ՝ զերկուս, տասն ըզհնգին։ Ո՛վ քառեակ մանեկաւ նշուլափայլ մաքուր ուլանցն յեռմամբ. (Յիսուս որդի.։ Նար. կուս.։)
made or built of stone;
stone-cutter, stone-mason;
sculptor, carver.
Արծաթագործն եւ պղնձագործ, եւ քարակոփ, բրուտ։ Ոչ էր կափարիչն արուեսիւ քարակոփաց մածեալ ի վերայ գրգզմանին Եզնիկ.։ Սկեւռ. յար. յորմէ եւ Երզն. մտթ.
stone-cutter;
paviour's beetle or rammer.
Ի քարահատաց եւ ի փայտահարաց Որպէս զմիճաւորս քարահատաց։ Արուեստիւ՝ գործօղ քարի, եւ քարահատ. (Փիլ. տեսական.։ Զենոբ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
troubled with the stone or gravel, nephritic.
cross-shaped distaff.
throwing, flinging or casting stones;
ballista, catapult;
— բարբառ, biting words;
իբրեւ — մի, a stone's cast or throw;
— առնել, to precipitate;
— լինել, to throw stones;
to fling at one.
to stone, to lapidate, to kill by stoning.
Քարկոծ առնեն զմեզ։ Քարկոծ արասցեն զնա քարամբք։ Ամենայն ժողովուրդն քարկոծ զմեզ։ Քարկոծ առնէին զստեփաննոս։ Վասն որո՞յ գործոյ ի նոցանէ քարկոծ առնէք զիս։ Վասն բարւոյ գործոյ ո՛չ առնեմք զքեզ քարկոծ։ Յուլն քարկոծ լիցի։ Միանգամ քարկոծ եղէ.եւ այլն։
stone-cutter.
cf. Քարակոփ.
Զքարկոփ եկեղեցին ... ընդ բեմաւն դարանս գործեալ քարկոփս ... Տեսին ի ներքոյ եկեղեցի քարկոփ չքնաղաշէն. (Ուռպ.։)
ՔԱՐԿՈՓ (իբր ն) գ. ՔԱՐԿՈՓԻՉ փչի, չաց. Քարակոփ. քարագործ. գաղատոս. եւ Ակնագործ.
stone-cutter's or quarry-man's pick.
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
Բանւք եւ գործովք քարշէին զնա։ Բիւրս ինչ ամբաստանեն զնոսա՝ քարշելով զծախսն ընդ վայր, եւ զնանիր ցաւակցութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
Կաց մնաց նա, զի գործն իւր եղիցի նմա քարոզ. (Եփր. համաբ.։)
caduceus, wand;
Aaron's rod.
Ոչ եթէ անդէտ եմ ընկուզոյգ անուան՝ ըստ քարոզակին ասացեալ. քանզի խեցեմորթն նորա բնաւորեցաւ հնչումն եւ կայթումն գործել. (Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)
fellowpreacher.
Կցորդ, ընկեր՝ գործակից ի քարոզութեան աւետարանի.
cf. Քարուականք.
ՔԱՐՈՒԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՔԱՐՈՒԱԿԱՆՔ. ἁσχημοσύνη dedecus, turpitudo . Ամօեւալի գործ. յոռութիւն. տձեւութիւն. անպատեհ՝ եւ անարժան կամ անվայել իրք որ բրեն զամօթ. խաղքութիւն, խաղք բան, տգեղ կամ գեշ գործք.
Մի՛ զայլսն ի քարուականսն կոչիցես։ Ըզմատնիչն այսպիսի քարուականք (բամբասանք) արին ի խեղդն կախաղանի։ Զգործ շնացողացն ծածկել կամէին, եւ չախորժէին ձազել զայլոց քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 23։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)