Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Խրախճանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

feast, banquet, entertainment, festivity;
rejoicings, public joy.

NBHL (3)

ἐστίασις, εὑωχία convivium opiparum πανδαισία mensa sumtuosa οἰ ξενίοι hospitalitas ἁγάπη agape. Խրախճանք. խրախունք. խնջոյք. կոչունք. խրախութիւն. ուրախութիւն եւ վայելք կոչնոց. սեղան մեծահաց՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր. ագապ.

Զո ընդունի ի խրախճանութիւն իւրոց պապոցն. (Նիւս. երգ.։)

Փառաւորէ յաստուածեղէն խրախճանութիւնս։ Խրախճանութեամբ արեանն քրիստոսի։ Զայսպիսի առաջի դնէ՝ որք գեղեցկապէսն քաղցնուն, զխրախճանութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Ածազգ. ՟Ե։ Ածաբ. մկրտ.։)


Խրախճանք

See full entry →

s.

cf. Խրախճանութիւն.

NBHL (1)

Զխրախճանս հացի օրհնեսցեն շրթունք. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 25։)


Խրախոյս, խուսի

See full entry →

s. adj.

shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.

NBHL (1)

Առ վհատելոյս տէրունի պաշտելի բանին։ Ընդ վհատութեանն զխրախոյսն. (Նար. լ. ՟Ժ. ՟Ծ՟Գ։)


Խրախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Խրախճանութիւն;
առնել ումեք —, to give a banquet to.

NBHL (1)

δοχή, πότος convivium, epulae. որ եւ ԽՐԱԽՈՒՆՔ. Խրախճանութիւն. խրախճանք. կոչունք. ընդունելութիւն. գիներբուք. սեղան մեծահաց.


Խրախուսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.

NBHL (2)

Խրախուսեալք յաստուած։ Որք խրախուսէք յանուն քաղաքին սրբոյ. (Ես. ՟Ծ. 10. եւ ՟Խ՟Ը. 2։)

Բարձրացեալ աջոյ կարողին, առ որ քաջութեամբ խրախուսեալն արժան է ամենեցուն։ Լուայք զտեառն անսուտ ձեզ խոստմունս. խրախուսեցէ՛ք առ այս բարբառոյ. (Լմբ. ատեն.։)


Խրամ, ոց, ից

See full entry →

s.

trench, hollow way, ditch;
mine or sap;
breach, rupture, rent;
division, separation;
— հատանել, to cut a trench;
to make a gap;
to open a breach;
յորդիս իմ եղեւ, there was a gap among my sons.

NBHL (1)

Յորժամ ցանկ խրամատիցի, հարկ է ամենեցուն ընդ նոյն գնալ. եւ վասն այնորիկ խրամ կոչի։ Վասն քո հատաւ խրամ, եւ երեւ անց եղբօր քում () փարեսի. (Կիւրղ. ծն.։)


Խրամակարկատ, ից

See full entry →

adj.

that repairs a breach;
— առնել, to repair a breach, to patch.

NBHL (1)

Խոյս ետուն յանապատն, եւ խրամակարկատ արարին զնա, եւ ամրացուցին. յն. շինել զաւերակս. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 62։)


Խրասախ, ից

See full entry →

s.

league.

NBHL (1)

Ըստանձնեալ.. տասն խրասախ բերէր ըստ անձին. (Բուզ. ՟Ե. 37։) (Հերոդոտոս համարի զփարսանգն նշանակել ըստ պարսից՝ երեսուն ասպարէզ. գուցէ կա՛մ զասպարէզն այլազգ իմանալով, կամ զփափագն։)


Խրատատու, աց

See full entry →

adj. s.

advising;
admonisher, adviser, instructor.

NBHL (1)

Աքիտոբէլ խրատատուն չարեաց։ Խցան բերանք չար խրատատուացն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Եղիշ. ՟Գ։)


Խրատտու, աց

See full entry →

cf. Խրատուկ.

NBHL (1)

Ըստ առաջին խրոհրդական խրատտուացն։ Պատգամ ի ներքս յղէին զնոյն խրատուն իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Խրատտուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

admonition, warning.

NBHL (1)

Խրատտուութեամբ վարդապետի։ Աստուածաշունչ գրոց խրատտուութեամբ։ Ի խրատտուութենէ խնամոցն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Խրթնի

See full entry →

cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).

NBHL (1)

Ծածկէ յայլագունակ խրթնի եկամտից. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Խրխնջեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Խխնջեմ.

NBHL (1)

Ձի ի խրխնջելոյ ունի զանուն. (Վեցօր. ՟Դ։)


Խրխնջիւն

See full entry →

cf. Խխնջիւն.

NBHL (1)

Լուաւ նա զահագին խըրխընջիւն (նոր ձ. խըրխընջմունսն), եւ ասէ. զի՞նչ է ձայնս այսշ խըրխխընջի՞ւն ձիոյ է, եթէ գոչիւն առիւծու. (Պտմ. աղեքս.։)


Խրճիթ, ճթաց

See full entry →

s.

cell;
hut, cabin.

NBHL (1)

Հանին զմարմինս նոցա յիւրաքանչիւր խրճթոցն. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Դ.։)


Խաւարծիլ

See full entry →

s. bot.

rhubarb plant;
the tendrils of the vine.

NBHL (1)

Այլ Լեհ. իմանայ վարունգ վայրի։


Խաւարումն, ման

See full entry →

s. ast.

darkening, offusca-tion;
tenebrse;
eclipse;
— արեգական՝ լուսնի, solar, lunar -;
— բոլորական, մասնական, մանեկաձեւ, total, partial, annular -.

NBHL (1)

Արգելեալ զլոյսն՝ խաւարումն գործէր երիս ժամուն. (Շ. բարձր.։)


Խաւարչուտ, չտի

See full entry →

cf. Խաւարուտ.

NBHL (1)

Իբրեւ զլունակայ երեւէր տիւն, եւ ոչ ամենեւին խաւարչուտ գոլ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Խաւարչտին

See full entry →

cf. Խաւարուտ.

NBHL (1)

Ի ներքնատուն մի գէճ խաւարչտին գոլով եւ սառնային բնութեամբ. (Արիստ. աշխ.։ Չարն է անկարգ, եւ խաւարչտին. Դիոն. ածայ.։)


Խաւարտ, ից

See full entry →

s.

greens, pot-herbs, vegetables, garden-stuff;
salad.

NBHL (1)

λάχανον (յորմէ թ. լահանայ) olus (լծ. ոլոռն). Բանջար ուտելի մարդկան. կանաջեփէն. ... Իսկ Լեհ. իմանայ վարունգ.


Խափան, աց

See full entry →

s. adj.

hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.

NBHL (2)

Ոչ եթէ խափան ինչ ոչ կամիմ զիրաց արքունի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)

Զհաւորսութիւն առ խափան լերինս (կամ լերունս) ոչ ոք արգելուցու. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Խափանածոյ, ի

See full entry →

cf. Խափանած.

NBHL (1)

Առանց խափանածուի զվարդապետութիւնն ամենեցուն պատմեսցէ։ Հարկ է եւ այսմ լինել առանց խափանածուի. (Երզն. մտթ.։)


Խափանածու

See full entry →

cf. Խափանած.

NBHL (1)

Առանց խափանածուի զվարդապետութիւնն ամենեցուն պատմեսցէ։ Հարկ է եւ այսմ լինել առանց խափանածուի. (Երզն. մտթ.։)


Խափանեմ, եցի

See full entry →

va.

to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.

NBHL (1)

Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։


Խափանիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

hindering, obstructive.

NBHL (1)

Զի մի՛ խափանեցուցիչ առ ծալմունսն գոլով՝ դժուարաբերք գործիցին մարմինքն. (Պղատ. տիմ.։)


Խափանումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խափանուած.

NBHL (2)

Խափանումն հարկացն արքունի, կամ գործոյն, սովորութեանց, խաբէութեանց. (Խոր.։ Եղիշ.։ Յհ. իմ. Յճխ.։)

Զանգիտութեան ծնունդ է առ մեզ՝ խափանումն, եւ ծուլութիւն՝ խափանման եւ փափկութեան ծնունդ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)


Խեթ, ից, աց

See full entry →

adj.

squinting;
short-sighted;
dim-eyed or blear-eyed;
խեթի հայել, to look askance at, to look surlily, to scowl upon, to look at with aversion or dislike.

NBHL (1)

Ունի ի մօտոյ կորուսանել յանդունդս դժոխոց զխեթն զայն, առ որ յուսացեալ գնայք։ Ամենայն իրօք ջանայ պիղծն եւ գարշելի խեթն կեղծաւորիլ. (Պիտառ.։)


Խեթկեմ, եցի

See full entry →

va.

to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.

NBHL (1)

Տուաւ ինձ խայթ մարմինս, զի խեթ կէ զմիտսն։ ներէ խեթկելոցն ի նեղչացն։ Այս բանք զիմաստունս խեթկեն որպէս խթանք։ Խեթկելովն զարթուցանէր. անմիտք՝ տակաւին ո՞չ գիտէք։ Ասէ, մի՛ խղճմտէք ի չար գործելն՝ խեթկեալք ի ձերոց օրինացն։ Զճանճն եւ զմժիխն մերձեցոյց ինոսա որպէս զաստուածս. իսկ նոքա խեթկեալ ի թիւնից աստուածոց. եւ այլն. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. ժղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. իմ.։)


Խելամուտ

See full entry →

adj.

intelligent, well-informed, skilful, learned;
— առնել՝ կացուցանել, to initiate, to instruct, to inform;
— լինել, to be well-informed, to have profound knowledge, to be well versed in, to understand thoroughly, to know perfectly;
— լինել ապագայից, to penetrate the future;
— լինել ի մէջ բարւոյ եւ չարի, to distinguish, to know good from evil;
— լինել յամենայն ճանապարհս իւր, to be have prudently or wisely;
— լինել ի սրտի իւրում, to revolve, to turn over in one's mind, to reflect, to consider, to mediate, to ruminate, to ponder;
— լինել ոգւոյ նորա, to seize the meaning, to enter into the spirit of;
— ամենայն իմաստութեան, learned in all knowledge.

NBHL (3)

Եւ իբր Խելամտական, հասուն.

συνετός intelligens ἕμπειρος expertus եւ այլն. Խելօք մտեալ ի խորս բանին. հմուտ. ներհուն. իրագէտ. հասու. տեղեկ. փորձ. Հանճարեղ. իմաստուն

Խելամուտ էի դաւիթ քան զամենայն ծառայսն սաւուղայ։ Էր դաւիթ խելամուտ յամենայն ճանապարհս իւր։ Մանկունս խելամուտս ամենայն իմաստութեան։ Եւ դու տեղեակ խելամուտ տաղեացն։ Խելամուտ առնեմ զքեզ ուղիղ շաւղաց.եւ այլն։


Խելապատակ, աց

See full entry →

s. anat.

cerebellum, coats of the brains, meninges.

NBHL (4)

Խելապատակն, կամ խելապատակքն. քանզ այսպէս անուանեն զպարունական խելացն զպարուտակ. (Նիւս. կազմ.։)

Վերին կողմն (ուղղոյն) առ նոյն ինքն պարուտակսն, որ կան զխելապատակաւն՝ պարունակի. (Նիւս. երգ.։)

Արտօսրն հնդիպի, յորժամ խորագոյն խելապատկին՝ որ ի տրտմութենէ գոլորշիքն են, լնցուն. (Բրս. գոհ.։)

Ո՛վ բաբելացի կոյր՝ ունելով խելապատակ ցնդեալ. (Արծր.։)


Խելացի

See full entry →

adj.

intelligent, clever, sensible, judicious, steady, prudent, wise.

NBHL (1)

Նոյն եւ ռմկ. Ունակ խելաց՝ ամբողջ ուղղոյ կամ մտաց. մտացի. հանճարեղ. իմաստուն.


Խեղաբարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perversity, caprice;
insolence, impertinence.

NBHL (1)

Խեղություն կամ թիւրութիւն բարուց եւ վարուց։ (Կանոն.։)


Խեղդամահ

See full entry →

adj.

strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.

NBHL (1)

Զերկոցունց նոցա սատակումն միով օրինակաւ նիւթեաց խեղդամահ լինելովն. (Լմբ. սղ.։)


Խեղդելիք

See full entry →

cf. Խեղդան.

NBHL (1)

Յայնմ ժամանակի դատաւորք ո՛չհուր ունէին, եւ ոչ սուր, ո՛չ վիրապ, եւ ոչ խեղդելիս, եւ ոչ կապանս. (ՃՃ.։)


Խեղդումն, ման

See full entry →

s.

strangulation;
suffocation.

NBHL (1)

Զխեղդմունս հոգւոյն։ Փրկեա՛ ի խեղդմանէս։ Հատո՛ (այսինքն հա՛տ) զչարաչար հեծութիւն կորստականս խեղդման։ Խզումն խեղդմանց. (Նար.։)


Խեղկատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

buffoneryy, scurrility, lampoon, bantering, jeering, mockery, raillery, jocularity, waggery.

NBHL (1)

Խեղկատակութիւն ճանապարհ է մեղաց. եւ եթէ անունն խեղ է, ինքն որպիսի՞ ինչ։ Խառնխօսութեամբ, խեղկատակութեամբ. (Ոսկ. կողոս.։)


*Խեղճ

See full entry →

cf. Թշուառ.

NBHL (1)

Խեղճ ունել ոչ այլում լծակից լինել յաղագս ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Խենեշանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.

NBHL (2)

θρύπτω inepte facio τρυφάω in deliciis vivo μαλακίζομαι mollesco, effeminor. Խենեշաբար վարիլ. թուլամորթ գտանիլ. մեղկանալ (յն. մալագի՛զօմէ). գրգիլ. փափկանալ. ցոփանալ. զեղխիլ. շըլըխտի՝ թոյլ կեանք ունենալ.

Որ քաջութեան անուն չառեալ, այլ զորովայնն մեծարեալ. մինչ ի վախճան խենեշացեալ, եւ նախատինք նախնեացն եղեալ. (Շ. վիպ.։)


Խենէշ, ից, աց

See full entry →

adj.

effeminate, luxurious;
lascivious, debauched, wanton, dissolute.

NBHL (1)

Զօրէն յոռւոյ եւ խենեշի կառաւարի զյարձակմունսնոչ կարացեալ արգելուլ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 183։)


Խեչափառ

See full entry →

s.

crab;
cray-fish.

NBHL (1)

Արջ եւ խեչեփար անխտիր ունեն. (Ոսկիփոր.։)


Խեչեփար

See full entry →

cf. Խեչափառ.

NBHL (1)

Արջ եւ խեչեփար անխտիր ունեն. (Ոսկիփոր.։)


Խեռ, ից

See full entry →

adj. s.

froward, wilful, stubborn, perverse, rebellious, refractory;
currish, surly, bitter;
rancour, hatred, spite, envy;
— հայել, to look surlily;
—իւ լինել, to be enraged or furious with.

NBHL (1)

Այլ թէ եւ մարտիրոսեսցէ, եւ ի սիրտն խեռ եւ նախանձ ունիցի, ի հուր այրիսցի. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)


Խեցբեկագոյն

See full entry →

adj.

very barbarous, unpolished, very corrupt, very rude, very harsh.

NBHL (1)

Վասն խեցբեկագոյն եւ խոշորագոյնլեզուին։ Խեցեբեկագունին այնորիկ դարդարացւոց լեզուին. (Կորիւն.։ Խոր. ՟Գ. 54։)


Խեցգետի, տւոյ, տեաց

See full entry →

s. ast.

lobster;
cancer, crab.

NBHL (1)

որպէս անուն կենդանակարպի, յոր մտանէ արեգակն ի ՟իբ յունիսի. տե՛ս ի վեր, Առ որս. ՟զ։


Խեցգետին, տնի

See full entry →

cf. Խեցգետի.

NBHL (1)

որպէս անուն կենդանակարպի, յոր մտանէ արեգակն ի ՟իբ յունիսի. տե՛ս ի վեր, Առ որս. ՟զ։


Խեցեգործ, աց

See full entry →

s.

earthen-ware manufacturer;
potter;
brick-maker or tile-maker;
գործատուն —աց, earthen-ware manufactury.


Խեցեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj.

made of brick or baked earth;
—ք, —անօթք, crockery, earthen-ware, delft-ware.

NBHL (1)

Ոստրէոսն իբրեւ խեցեղէն պատեանս ունի. (Վեցօր. ՟Է։)


Խեցեմորթ, ից

See full entry →

s.

shell-fish;
shell, conch;
tortoise-shell;
nut-shell.

NBHL (2)

Զխեցեմորթսն զեռունս որպէս զգայուն ծառս կազմեաց։ Բազումք ի խեցեմորթիցն, որք կոչին փորոտիք երկրի. (Նիւս. բն.։)

Զոմն ի խեցեմորթիցաի տուն իւր կոչէր. (Մխ. առակ.։)


Խեցի, եցւոյ, եցեաց

See full entry →

s. adj.

brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.

NBHL (2)

Զխեցեմորթս զեռունս որպէս զգայուն ծառս կազմաց. եւ իբրեւ զփայտ եդ զխեցին շուրջ զնոքոք։ Ոչ էած շուրջ զմեօք թեփ, որպէս օձից եւ ձկանց. եւ ոչ խեցի, որպէս կայից եւ գաղտակրայց. (Նիւս. բն.։)

Զմիւռնիայն ոմն ի խեցեմորթիցն ի տուն իւր կոչէր, սակաւ ինչ յիւրմէ զխեցին թողացուցեալ՝ ձգէ գազանն քար ի պատեանն, եւ ըմբռնեալ ուտէ. (Մխ. առակ.։)


Խեցխեղեփ, ից, աց

See full entry →

s.

accent, point.

NBHL (1)

Զանուանսն անգամ զդրոյն չհամարձակի արկրորդել, որ ուսուցանելն կամիցի, այլ խեցեղեփօք կիսանուն եւ բեկբեկելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)