Entries' title containing եմ : 4433 Results

Շչեմ, եցի

See full entry →

vn. fig.

to hiss, to whistle;
to hoot.

NBHL (1)

զարմասցի, եւ շըչեսցէ, եւ ասասցէ. ընդէ՞ր արար տէր այսպէս երկրիս այսմիկ։ Շչեսցէ, եւ շարժեսցէ զգլուխ իւր։ Տրտմեսցի, եւ շչեսցէ ի վերայ ամենայն հարուածոց նորա։ Շչէին, շարժէին զգլուխս։ Շչէին, եւ կըրճտէին զատամունս իւրեանց։ Վաճառականք ազգաց շչեցին ի վերայ քո. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 8։ Սոփ. ՟Բ. 15։ Երեմ. ՟Ժ՟Թ. 8։ ՟Խ՟Թ. 17։ ՟Ծ. 13։ Ողբ ՟Բ. 15. 16։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 36։)


Շպեմ

See full entry →

va.

to alum, to steep in alum-water.


Շտապեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Շտապեցուցանեմ.


Շտապեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to hasten, to press, to urge, to hurry, to precipitate.


Շտեմարան, աց

See full entry →

s. fig.

magazine, storehouse;
butler's pantry;
larder, buttery, pantry, store-room, cellar;
secret chamber;
treasury;
bottom;
heart, the secrets of the heart, the affections;
— ցորենոյ, granary, loft;
— գինւոյ, wine-cellar, wine-vault;
— փայտից, wood-house.

Etymologies (2)

, ի-ա հլ. «ամբարանոց, մթե-րանոց» ՍԳր. Ագաթ. Մծբ. որից շտեմարա-նալիզ Մծբ. Ագաթ. շտեմարանել Պիտ. Պր-ղատ. օրին. շտեմարանապետ Ճառընտ. Պոատ. օրին. Նիւս. շտեմարանատան իռեն 70. որ և գրուած է շտէմարան Իրեն. 15, 16 64. լխշտեմարանն Ոսկ. եբր. 537, լիշտեմա-րանս. Եփր. համաբ. 81, ըշտեմարան (ինչ-պէս հնչւում է)։

«մէջ»։ ՆՀԲ շտե-=յն. σῖτος «ցորեն»+ մառան» Lag. Btrg baktr. Lex. 4 փորձում է սրանով մեկնել զնդ. xštami անստուր բառը։ Հիւնք. ստամոքս բա-ռին է կցում։ Կուրտիկեան, Արևելք 1899, յուլ. 22 -արան մասնիկով *շտեմ բառից, որ է զնդ. վէշթէմունիթէն «ու-տել, խմել», արմատը վէշթէմ։ Սագրզ-եան ՀԱ 1909, 336 և Karst, Յուշարձան 4ՈՉ սումեռ. zid «ցորեն» բառից. առա-ջինը իբր շտ-ե-մարան, իսկ երկրորդը՝ իբր հյ. *շիտ-եամ «ցորեան»+արան։

NBHL (9)

ἁποθήκη (իբր գրարան). repositorium, reconditorium, promptuarium ταμεῖον , ταμιεῖον, ταμία (որ եւ սենեակ). cella penuaria, subterranea եւ այլն. Մառան ստորին՝ ի պահել զցորեան եւ զամենայն պարէնս. (որպէս եւ յն. սի՛դօս լծ. ընդ շտեմ". է ցորեան, պարէն) ամբարանոց. մթերանոց. սենեակ պահեստի ամենայն իրաց ի ներքսագոյն կամ ի խորագոյն վայրս. խորշք. յարկք. ամպար, քիլար, մահզէն ... տե՛ս (Օր. ՟Ի՟Ը. 5. 17։ Երեմ. ՟Ծ. 26։ Եզեկ. ՟Ի՟Ը. 13։ Յոբ. ՟Թ. 9։ Մտթ. ՟Դ. 26։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 3. եւ այլն։ Իսկ Սղ. ՟Ճ՟Գ. 13.) ըստ յն. ὐπερῷον , վերնայարկ։ Եւ (Յովէլ. ՟Ա. 17.) ληνός , հնձան։

Փոխես զմարդիկ իբրեւ զցորեան յշտեմարանս ի ժամանակս իւրեանց։ Յշտեմարանս արքայութեանդ ժողովեա՛ զմեզ ընդ արդարոցն. (Ագաթ.։ Շար.։)

Մո՛ւտ յշտեմարանս քո, եւ կա՛ց յաղօթս առաջի հօր քո ի ծածուկ։ Ոչ յշտեմարանս մտանել, եւ ոչ յանապատ ելանել. (Մծբ. ՟Դ։ Մանդ. ՟Ի՟Զ։)

Կոծել զկուրծս իբրեւ զշտեմարանս չարեաց. զի այս է ձեւ ապաշխարողի։ Բախմամբ կրծից՝ չարեացն շտեմարանաց. (Գէ. ես.։ Տօնակ.։)

Դու տէր սրտագէտ՝ արարիչ շտեմարանաց մերոց (սրտից). (Ճ. ՟Ա.։)

Յիմումս շտեմարանի մտաց. (Յհ. կթ.։)

Ընդարձակել պարտ է զշտեմարանս ականջաց, եւ պատրաստել զաման մտաց. (Իսիւք.։)

Ո՛վ շտեմարան չարութեան՝ արիոս, եւ ամենայն պղծութեան աղբիւր. (Սարկ. հանգ.։)

Զենից զհաւն, եւ առից զոսկին՝ որ ի շտեմարանս նորա (ի փորն). (Ոսկիփոր.։)


Շտեմարանալից

See full entry →

adj.

filling granaries and magazines;
stored in a granary.

NBHL (3)

Լցող զշտեմարան, եւ լցեալն ի շտեմարանս.

Դուք էք մշակք պիտանիք՝ շտեմարանալիցք, եւ արմատաժողովք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Զքաջաբոյսս եւ զատոքս, զվայելելիս եւ զշտեմարանալիցս. (Ագաթ.։)


Շտեմարանապահ

See full entry →

cf. Շտեմարանապետ.

NBHL (4)

ταμίας promus, cellarius, dispensator. Շտեմարանապետ. մառանապետ. մատակարար. եւ հանդերձապետ.

Հրամայեն շտեմարանապահաց իւրեանց զծառայակցացն իւրեանց տալ զկերակուրս. (Խոսր.։)

Առցեն զամենայն պիտոյս ի շտեմարանապահէն. (Լմբ. կան. բենեդ.։)

Շտեմարանապահք երկրագործք ամենապատիկք. (Բրս. ընչեղ.։)


Շտեմարանապետ, աց

See full entry →

s. fig.

warehouse-keeper, store-keeper;
butler;
cellarman;
the Supreme Master.

NBHL (9)

ταμίας questor, promus, condus, arbiter, dispensator եւ այլն. Պետ կամ պահապան շտեմարանաց. տանուտէր. եւ անտես. մատակարար. հազարապետ. գանձապետ. առաւել նմանութեամբ, որպէս Տնօրէն, եւ տէր կենաց եւ մահու. եւ Մատակարար շնորհաց, եւ այլն. ... եւ այլն.

Որ շտեմարանապետն է հոգւոց, ստիպեաց զհոգի իմ առ ինքն։ Եթէ տայցէ ինձ կենաց ժամանակ, որ կենացն է շտեմարանապետ աստուած. (Ճ. ՟Ա.։ Նիւս. երգ.։ Ղեւոնդ.։ Կիր. պտմ.։)

Թոքն՝ մարմնոյն շնչիցն շտեմարանապետն. (Պղատ. տիմ.։)

Իբրու եթէ ինքեանք իցեն տէր եւ շտեմարանապետ վախճանին։ Ինքն է թողութեանն շտեմարանապետ։ Որ շտեմարանապետն է ամենայն բարեաց, եւ զամենեցուն կամի զկեալն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ Իգն.։ Գր. հր.։)

Ինքն (քրիստոս) եւ չարչարանացն էր ինքեամբ շտեմարանապետ. (Ածաբ. մկրտ.։)

Ինքեամբ (քրիստոս) որպէս ամենայն տնօրինականացն՝ եւ այսմ (մկրտութեան) շտեմարանապետ էր. (Լծ. ածաբ.։)

Հեղիաս իբրեւ շտեմարանապետ ոք աստուծոյ պարգեւացն եղեւ։ Որպէս շտեմարանապետ երկնից էր, բանայր եւ փակէր. (Նիւս. կուս.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Բ։)

Շտեմարանապետն շնորհաց հոգւոյն, որ իմաստութեամբ մատակարարէր յընդունօղս զբանն աստուածային. (Պրոկղ. յոսկ.։)

Ոչ գոլով կարկատօղ ցանկի, կամ եթէ շտեմարանապետ կտակարանացն աստուծոյ. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)


Շտեմարանապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

office of a store-keeper.

NBHL (2)

ταμίεια questura, dispensatio. Պաշտօն եւ գործ շտեմարանապետի.

Այլոց հաճութեանց, եւ շտեմարանապետութեանց, եւ մանկանց սինդեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Շտեմարանեմ, եցի

See full entry →

va.

to warehouse, to store up, to house, to cellar;
to treasure up;
to lay or put by, to preserve.

NBHL (13)

ταμιεύω repono, recondo ἁποτίθημι depono διαταμιεύω in penu custodio. Ամփոփել իբրեւ ի շտեմարան. ամբարել. մթերել. ժողովել. պահել. գանձել. թաքուցանել.

Շտեմարանել զսերմանեալն։ Բովանդակն դադարմամբ շտեմարանեսցի։ Շտեմարանեցաք ինչ, եւ զայն եւս այլոց թողաք։ Շտեմարան կոչեաց զարքայութիւնն, ուր շտեմարանելոց է զարդարս. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Նար. երգ.։)

Աւանդեցաք կանանց շտեմարանել իսկ, եւ իշխել ոստայնանկութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

Շտեմարանել յիմումս որդւոջ զբարին. (Յհ. իմ. ատ.։)

Զխոր իմաստս տեսութեանս՝ նոցա շտեմարանեցին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

Ոչ բաւական գոլ ըստ մեկնութեանն բացայայտել՝ կարողաց շտեմարանեցի. (Տօնակ.։)

Յուսով քո շտեմարանեսցէ զիս յարկն այն անձկութեան (գերեզմանն)։ Մի՛ շտեմարանեսցես զատելիսն քո՝ որ են ոխութիւնք եւ ցասմունք, ընդ սիրելիսն քո՝ որ են գթութիւնք եւ ողորմութիւն. (Նար. ՟Կ՟Ե. ՟Հ՟Դ։)

Իբրեւ հարցեալ եղեւ, թէ ո՛վ ես, լռեաց զբնութիւնն, եւ շտեմարանեաց զպատուողականս, եւ քարոզեաց մեզ զչարչարանսն. (Աթ. համբ. յորմէ եւ Վահր. հմբ.։)

Որ ինչ վասն այսպիսեացս բանք իցեն, իւրում տեղւոյ եւ ժամանակի շտեմարանեսցին. (Սարկ. հանգ.։)

Ի մատաղ հասակն մերձ ի փթիթս մուրուաց կուսութեամբ՝ շտեմարանեալ ի ծրարս շնորհաց աստուծոյ. (Վրդն. պտմ.։)

Հարսն քրիստոսի անարատ, գեղեցկութիւն շտեմարանեալ. (Ածաբ. կիպր.։)

Շտեմարանել յինքեան զբանն եւ զլռութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)

առանց շտեմարանելոյ զբարկութիւնսն յանկարծակի վարելով՝ նման իսկ է ակամայութեան. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Շտոգանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Շփոթեմ.


Շրջաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to periphrase, to speak periphrastically.


Շրջագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to circumscribe.


Շրջախոյզ առնեմ

See full entry →

va.

to investigate.


Շրջակտուր առնեմ

See full entry →

va.

to cut out or trench all round;
to prune or lop round.


Շրջահնչեմ

See full entry →

va.

to spread every where.


Շրջանակեմ, եցի

See full entry →

va.

to turn round;
to revolve, to move in a circle;
to frame, to border.

NBHL (1)

Տեսանիցեմք գեղարդունս շողացեալ, կմբեթեայս վահանացն շրջանակեալս. (Ոսկ. եբր. ՟Զ։)


Շրջապատեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to surround, to compass, to encircle;
to envelop;
շրջապատիմ.

NBHL (1)

Ամենեւին յորս մեղադրեմբ ընկերին՝ ի նոյն շրջապատեալ թաւալիմք մեք. (Կլիմաք.։)


Շրջափակեմ, եցի

See full entry →

va.

to shut up all round, to hem round or in, to enclose, to encircle, to surround, to beset.


Շրջափայլեմ

See full entry →

va.

to shine on all round, to cover or surround with light.


Շրջեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to overturn, to upset, to turn over, to capsize, to throw down;
to change, to transmute, to convert;
to turn aside, to pervert, to subvert;
ի բաց —, to avert, to turn away, to divert;
— զմիտս, ի մտաց ի խորհրդոց, to deter, to dissuade, to dehort, to discouncil;
ի փախուստ — զզօրս, to rout, to put to flight, to chase, to pursue hotly;
— զգոյն, to discolour;
— զբանն, to retract, to recant;
cf. Միտ.

NBHL (1)

Շրջեցէք եւ պղծեցէք զանուն իմ. (Երեմ. ՟Լ՟Դ. 16։)


Շրջեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

adj.

to walk, to take or lead about;
to turn, to twirl, to wind.

NBHL (1)

Ի չար ճանապարհս եւ թիւրս շրջեցուցանեմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. (որ հայի եւ ի ա նշ)։)


Շրջշրջեմ, եցի

See full entry →

va.

to turn or whirl round and round;
to change;
to walk;
cf. Թուղթ.


Շրտուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to scare, to startle, to start;
to dazzle, to hallucinate.


Շփեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to rub, to scour;
to impute, to ascribe, to attribute, to accuse of, to charge with;
— ընդ ափ, to rub out in the hand.

NBHL (1)

Առնեմ ինչ, շփելով եւ կամ այրելով ինչ. եւ կրեմ անցս, սափրեալ եւ կամ շփեալ յայլոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Շփշփեմ, եցի

See full entry →

va.

to rub hard or often, to bruise, to clash.


Շփոթեմ, եցի

See full entry →

va.

to confound, to mix, to jumble, to embroil, to complicate;
to trouble, to put in disorder, to disorder, to derange, to harass, to embarrass, to bewilder.

NBHL (1)

Ոչ կամեցաւ շփոթել զտուն հօր իւրոյ, եւ ոչ զթագաւորն մեծամեծօքն։ Եթէ տեսանեմ զեղբայր ոմն՝ զի շփոթի, եւ ես շփոթիմ ընդ նմա։ Շփոթիս ընդ շփոթօղսն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Բ։)


Շքայլեմ, եցի

See full entry →

va.

to hinder, to stop, to prevent.


Շքեղազարդեմ, եցի

See full entry →

va.

to adorn richly, to decorate, to embellish.

NBHL (1)

Իբրեւ զփեսայ շքեղազարդեալ՝ էր տեսանել զճեմեալն յառագաստ իւր քրիստոս. (Լմբ. ատ.։)


Շքեղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to decorate, to adorn, to beautify, to embellish;
to honour, to glorify.


Շքթեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Շքթեցուցանեմ.


Շքթեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to agitate, to stir, to dabble, to paddle.

NBHL (1)

որ գրի Ժքթել. cf. Շքթեմ. (լծ. եւ ժայթքել) Ցայտեցուցանել. ծախել զշիթս կամ զխոնաւութիւն. ցնդել, կամ խառնել զջուրս.


Շօշափեմ, եցի

See full entry →

va.

to feel, to touch, to handle;
to graze.


Ոգեմ, եցի

See full entry →

vn.

to utter, to pronounce, to say;
to sing.

NBHL (1)

Էր վարժեալ կրթութեամբ, զճարտասանացն ոգեմ արհեստ, ի մանկութենէ. (Պիտ.։)


*Ոզրեմ, եցի

See full entry →

va.

to pinch.


Ոլորեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to entwine, to twist, to twine, to wreathe, to braid, to plait;
to plot, to hatch, to frame.


Ոլորտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to circumscribe, to bound, to limit.


Ոխացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to create, to excite rancour, to exasperate, to provoke to enmity.


Ողբերգեմ, եցի

See full entry →

va.

to sing in a plaintive voice, in a lamentable tone, to deplore, to lament;
to compose a dirge, an elegy or a tragedy.

NBHL (1)

Ոչ այնքան զիմ թշուառութիւնս ողբերգեցից, որչափ զծերունոյ հօրն զանմխիթարականն սուգ։ Եւ ոչ գիտեմ, զիա՛րդ ողբերգեցից զպատերազմս զայս։ Ո՛րպիսի ողորմելի բանս ոչ ողբերգեսցէ. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։ Ճ. ՟Գ.։)


Ողողանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ողողեմ.

NBHL (1)

Եղիցին հեղեղատք յողողանել։ Եկեսցէ անձրեւ ողողանել բարկութեամբ իմով. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 2։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 11։)


Ողողեմ, եցի

See full entry →

va.

to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.

NBHL (1)

Հեղեղատք ողողեսցեն զերկիրն լրիւ իւրով։ Եկեսցէ անձրեւ եւ ողողեսցէ։ Գետք ողողեսցեն անխնայ։ Ողողեցին ջուրք զդաշտս թանձրութեան երկրի։ Իբրեւ զբռնութիւն հեղեղաց ջուրց բազմաց, որ ողողէ զերկիր. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 2։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 11։ Իմ. ՟Ե. 23։ Յոբ. ՟Ժ՟Դ. 19։ Ես. ՟Ի՟Ը. 2։)


Ողորկեմ, եցի

See full entry →

va.

to smooth, to level, to plane;
to curry, to polish, to set a gloss upon, to make smooth or polished;
to smoothen;
to iron, to hot-press, to satin;
cf. Շողոմեմ.

NBHL (2)

Սկսանի դարձեալ ողորկել, եւ կակղագոյն հեշտալի իմն զբանն ի լսելիս արկանէ։ Զի ծանրագոյն իմն էր նոցա մեղադրութիւնն, դարձեալ ողորկէ, եւ ասէ, ո՛չ ի դատապարտութիւն ինչ ասեմ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

Հարկանեմք, եւ ողորկեմք նովին ձեռամբ ... նոյն իցէ հարկանելն, եւ ողորկելն. (Սեբեր. ՟Ե։)


Շնչացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to animate, to give a soul to, to cause to breathe, to vivify.


Շնչաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Շնչացուցանեմ.


Շնչեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.

NBHL (2)

Ընդէ՞ր բնաւ եմք եւ գոմք, եւ շնչեմք եւ շրջիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)

Խօթացեալ ինչ ի շնչականացն մասանց, փոքր եւ խիտ շնչեմք. (Նիւս. բն.։)


Շնչեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to blow.


Շշնջեմ, եցի

See full entry →

vn.

to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.

NBHL (1)

Շշնջեցին զխրատ քո, այսինքն խռովեցան վասն խիստ խրատուն քո. (Գէ. ես. յԵփրեմէ.։)


Շոգիացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to vaporize.


Շոգմոգեմ, եցի

See full entry →

vn.

to tell tales, to spread malicious or false reports, to slander, to speak ill of;
to flatter.


Շոհեմ, եցի

See full entry →

va.

to starch, to stiffen with starch.


Definitions containing the research եմ : 6134 Results

Չափաբեր

See full entry →

adj. fig.

of a just measure, symmetrical;
moderate, regulated, of steady habits, temperate, sober.

NBHL (1)

(Զբանսդ) ոչ չափաբեր ընկալայ, այլ անշուշտ եւ ճշմարիտ գիտեմ. (Փիլ. լիւս.։)


Չափաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.

NBHL (1)

μέτρησις, μέτρον mensura, metrum συμμετρία apta proportio, moderatio. Չափ իրաց եւ բանից. չափակցութիւն. համեմատութիւն. յարմարութիւն.


Չափակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

proportion, symmetry, analogy;
commensurability.

NBHL (1)

συμμετρία symmetria, proportio. Զուգաչափութիւն. համեմատութիւն մասին ընդ մասին եւ ընդ բոլորին.


Չափաւոր

See full entry →

adj.

of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.

NBHL (3)

μέτριος, σύμμετρος mediocris, commensuratus, moderatus. Ունօղ եւ պահօղ զչափ. ոչ անցեալ ըստ չափ. ունօղ զչափակցութիւն. համեմատ. յարմար. եւ Միջասահման. միջակ. պարկեշտ. համեստ. զգաստ. եւ Նուաստ. խոնարհ.

Ի չափաւորացն զփոքունսն իսկ զգալով համեմատեմք. (Պղատ. տիմ.։)

Տեսանեմք՝ ոչ միայն ի չափաւոր մարդիկ, այլ եւ որ մեծն է քան զամենայն՝ թագաւոր եւ այլն. (Եղիշ. ՟Բ։)


Չէ, ից

See full entry →

cf. Չգոյ, cf. Չիք;
չէ ինչ, no matter, that is nothing.

NBHL (2)

Եւ ոչ զչէն ինչ ընդ էին համեմատէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)

Եթէ աբրահամ մեռեալ է (իբրեւ չքացեալ), եւ սահակ եւ յակոբ, ապա ուրեմն իցէ աստուած չէոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)


Չէզոք, աց

See full entry →

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

NBHL (2)

Ոմն այլ ինչ իցէ, եւ ոմն այլ, չէզոք ի չէզոքումն երբեմն եղեալ. (Պղատ. տիմ.։)

Զհեշտութիւն ախորժեմք գոլ մեզ, եւ զտրտմութիւն ոչ կամիմք եւ ոչ ախորժեմք, եւ զչէզոքն ի սոցանէ փոխանակ հեշտութեան ոչ ախորժեմք, բայց փոխանակ տրտմութեան ախորժեմք. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)


Չէութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the non-existent, the void;
cf. Չգոյութիւն.

NBHL (1)

Որ ասենն՝ թէ չէր իսկ, եւ ի չէութենէն իսկ եղեւ, զայնպիսիսն նզովեմք. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)


Չժողովուրդ, վրդեան

See full entry →

s.

rabble, mob.

NBHL (1)

Որք երբեմն չժողովուրդ, բայց արդ ժողովուրդ աստուծոյ. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 10։)


Չինչ, չնչի

See full entry →

cf. Ոչինչ.

NBHL (1)

Որ ի չնչէ արար զմեզ աստուած։ Զի ըստ քեզ չքոտւոյգ եւ զչնչէն առակ օրինակաց մատուցանեմք։ Յորպիսի՛ չնչէն յանկերպարան միագոյն իրացս ծնանիմք։ Ի չնչէն եւ ի միագոյն եւ ի տկարէ մարմին զգեցեալ։ Եւ ի չնչէն տկարն այն գայ լինի նաւագործ. եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ը։)


Չմեղադրանք

See full entry →

s.

not blaming, not finding fault with.

NBHL (1)

Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)


Չմեղադրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Չմեղադրանք.

NBHL (1)

Չմեղադրանս յամենեցունց պահանջեմ. (Ճ. ՟Ը.։)


Չնչին, չենոյ, չենոց

See full entry →

adj.

of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.

NBHL (1)

Որոց ոչ կամի՝ չկարեմք յաղթել, ոչ միայն արգաւորացն, այլ եւ չնչենոցն։ Չնչենովքն զմեզ աշխատ առնէ, եւ զմեծամեծսն հնազանդէ մեզ. (Եզնիկ.։)


Չոր, ոց

See full entry →

adj.

dry;
dried, arid, parched, dead;
— հաց, dry bread;
— ճաշակել, to fast on lenten diet.

NBHL (1)

Մի՛ ասիցէ ներքինին թէ ես եմ փայտ չոր։ Զամենայն փայտ դալար, եւ զամենայն փայտ չոր։ Եթէ ընդ փայտ դալար զայս առնեն, ընդ չորն զի՞նչ լինիցի. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 3։ Եզեկ. ՟Ի. 47։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 31։)


Սան, ուց

See full entry →

cf. Սանական.

NBHL (1)

Կաթսայ յեռանդան. լռեցից զսանն տիտանեան. ոչ զանց արարից զմեստրեմեանն սանէ. բայց ե՛կ դու առ աստուածային սանսն օրինաց։ Մեծ քան զսանսն թեսպասդեան, մտկաւասար է եւ սանին ափռոդիտեայ. լռեալ ի սանցին. (Մագ. ՟Լ՟Ը. ՟Հ՟Է։)


Սան, ից

See full entry →

s. chem.

kettle, boiler, caldron, saucepan, stewpanchem. still, cucurbite;
— պապենի, Papin's digestor, athanor, digesting-furnace.

NBHL (1)

Կաթսայ յեռանդան. լռեցից զսանն տիտանեան. ոչ զանց արարից զմեստրեմեանն սանէ. բայց ե՛կ դու առ աստուածային սանսն օրինաց։ Մեծ քան զսանսն թեսպասդեան, մտկաւասար է եւ սանին ափռոդիտեայ. լռեալ ի սանցին. (Մագ. ՟Լ՟Ը. ՟Հ՟Է։)


Սանդարամետ, ից, աց

See full entry →

cf. Սանդարամետք;
cf. Սանդարամետային.

NBHL (1)

Մի՛ ի չար ուղխից սանդարամետին զրահեղեղ սատակմամբ ողողեսջիք։ Հարկեցայ ես խնդրել ելս հրաման թողութեան յոստիկանէն, որպէս ոմն երբեմն ի սանդարամետէն պրոդորիադայ. (Յհ. կթ.։)


Սանդարամետական, ի, աց

See full entry →

cf. Սանդարամետային.

NBHL (1)

Պատկառեմ ասել, թէ եւ ընդ սանդարամետականին կապեցաւ։ Յերկնայնոց եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)


Սանդարամետապետ

See full entry →

cf. Սանդարապետ.

NBHL (1)

Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)


Սանդարապետ

See full entry →

s.

god of Hades, Pluto.

NBHL (1)

Ուստի՞ է այս, զի սանդարապետին (դեմետրայ չաստուածուհւոյ) իբրեւ աստուծոյ երկիրպագանեն. (Կոչ. ՟Զ։)


*Սապղար

See full entry →

cf. Խեղ;
cf. Հաշմ.

NBHL (1)

Ձեռօքն թոյլ, ոտիւքն սապաղ։ Կաղ եմ սապղար, եւ անտէր։ Զաղքատս եւ զսապղարսն (կամ զսաղպղարսն). (Հ. մարտ. ՟Զ.։ Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Բ.։)


Սառնային

See full entry →

adj.

icy, glacial;
crystalline.

NBHL (1)

Հողմ սառնային եւ թանձր, որ եւ զնա եթեր կոչեմք. (Շիր.։)


Սառումն, ման

See full entry →

s.

congelation;
կէտ սառման, freezing point.

NBHL (1)

Եղեմնապատ սառմամբ լինիք, եւ ձիւնաթաղ ամբողջ պահիք. (Շ. եդես.։)


Սաստկագոյն

See full entry →

adv.

cf. Սաստիկ.

NBHL (1)

Ի շարժման ումեմն սաստկագունի. (Ճ. ՟Ա.։)


Սատանայ, ի, իւ

See full entry →

s.

Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.

NBHL (1)

σατανάς satanas. երբեմն է նոյն ընդ Սատան. իբր հակառակ դիմակաց. դիմախօս.


Սատար, աց

See full entry →

s.

workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.


Սարդ, ից

See full entry →

s. zool. bot.

spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling. laurel, baytree.

NBHL (1)

Սարդ կռուեալ ձեռօք յորմ, որ դիւրին է առ որսալ, բնակէ ի յարկս թագաւորաց. անխտիր նշանակէ յայլ լեզուս զթունաւոր եւ զխայտաբղէտ սարդ, եւ զմողէզ կամ զկովադիաց. յն. καλαβώτης . կամ καλαμώτης stellio. բայց ըստ եբր. շեմամիթ ՝ է բուն սարդն։


Սարսափիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to quake with fear, to be horror-struck, seized with consternation, to have one's hair stand on end;
— ոսկերաց, to be terrified, horrified;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold;
սարսափեցան ոսկերք իմ, a cold shiver ran through my whole frame.

NBHL (1)

cf. Սարսափեմ.


Սարսնում

See full entry →

vn.

cf. Սարսեմ.


Սարսչիմ

See full entry →

vn.

cf. Սարսեմ.


Սարսռամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to quake, shake, shiver or tremble;
— ի ցրտոյ, to shiver with cold, to quake all over.


Սարսռիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Սարսռամ.


Սարսռում

See full entry →

vn.

cf. Սարսռամ.


Սաւան, աց

See full entry →

s.

sheet.

NBHL (1)

Երբեմն զսաւանսն կրէր, եւ զայլ եւս սպասաւորութիւնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Սաքրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to hide oneself.


Սգամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.

NBHL (1)

Մի խնդալ ընդ այն, ընդ որ սգալն պարտ է։ Վասն է՞ր իսկ սգոյք զայսմանէ, զորոյ ես սկիզբն անգոսնեմ. (Իսիւք.։)


Սեամք, սեմոց

See full entry →

s.

threshold;
doorpost, jamb.

NBHL (1)

Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։


Սեղանաբոյծ

See full entry →

cf. Պատառաբոյծ.

NBHL (1)

Սեղանաբոյծքն յառատութեան վայելեն, եւ ես փշրանաց ոչ լինեմ արժանի. (Ոսկ. ղկ.։)


Սեղանակապուտ, պտի, պտից

See full entry →

adj. s.

sacrilegious, impious;
profaner, spoiler.

NBHL (1)

Մեք ոչ կարեմք սեղանակապուտ լինել մերոյ փրկութեանն. դուք ձեզէն եղէք սեղանակապտուք աստուածային օրինացն. (Ճ. ՟Բ.։)


Սեղանանենգ

See full entry →

s. fig.

traitor, domestic traitor, betrayer;
one guilty of sacrilege, profaner.

NBHL (1)

Որ նենգէ ընդդեմ սեղանոյ տանուտեառն. դաւաճան ընդդեմ հացին՝ յոր վայելեաց. սեղանակապուտ.


Սեղմանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be contracted, compact, compressed, restricted, to press close, to grow narrower.

NBHL (1)

Եթէ զերկնից ասիցես, կայ հաստատեալ. նոյնպէս եւ զերկիր սեղմացեալ տեսանեմք. (Եզնիկ.։)


Սենեակ, նեկաց

See full entry →

s. fig.

chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.

NBHL (2)

(որպէս թէ քնեակ, քնարան). κοιτών cubiculum παστοφόρον , ταμεῖον, ταμιεῖον, ζάκχων cella, promptuarium ἅντρον antrum γυναικωνίτις mulierum conclave. Օթարան առանձնութեան. խուց. ներքին բնակարան. սրսկապան. որ եւ ՍԵՆԵԱԿ ԱՆԿՈՂՆՈՑ. ԿԱՆԱՆՈՑ. եւ Շտեմարան. մթերք. գանձարան. Տես (Ել. ՟Ը. 3։ Դտ. ՟Գ. 24։ ՟Բ. ՟Թագ. ՟Ժ՟Գ. 10։ եւ Ծն. ՟Խ՟Գ. 3։ Երգ. ՟Ա. 3։ ՟Գ. 4։ Տոբ. ՟Է. 17։ Մտթ. ՟Ղ. 6. եւ այլն։)

զանց արարեալ զյարկօք (արքունեաց), զհրապարակօք, զսենեկօք, զնկարօք, զպատկերօք. (Փիլ. նխ. ՟բ.) (յն. կանանոց. հարեմլիք)։


Սեռ, ից

See full entry →

s. gr.

kind, species, race, generation;
nature, complexion;
*height;
gender;
— եւ տեսակ, the genus and the species;
մարդկային —, mankind;
հայկական —, the Armenian nation.

NBHL (1)

Մարդկային սեռի այսոքիկ պատահին ախտք։ Մարդկային սեռի պատրաստեն հնար քաջողջութեան։ Վեհ քան զբոլորն սեռ իմաստիցն սիրողաց (եփրեմ). (Մագ. ՟Ա. ՟Գ։)


Սեռն, սեռին

See full entry →

s.

axle, axis, pivot.

NBHL (1)

Որ բազում սեռն սիրոյ է նշանակ։ Է սա նշան՝ սեռն եւ անապակ առ մարդիկ սիրոյն։ Սեռն սիրոյ շաղկապ միաւորութեան։ Հայցեմք յիշատակել զմեզ սեռն սիրով ի միաս բարիս. (Ոսկ. գղ.։ Այն. բարձր։ Նար. երգ. եւ Նար. յիշատ.։)


Սեռն

See full entry →

adj.

clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.

NBHL (1)

Որ բազում սեռն սիրոյ է նշանակ։ Է սա նշան՝ սեռն եւ անապակ առ մարդիկ սիրոյն։ Սեռն սիրոյ շաղկապ միաւորութեան։ Հայցեմք յիշատակել զմեզ սեռն սիրով ի միաս բարիս. (Ոսկ. գղ.։ Այն. բարձր։ Նար. երգ. եւ Նար. յիշատ.։)


Սեր, ից

See full entry →

s. gr.

kind, race, species;
sex;
cream;
— գինեմրրոյ, cream of tartar;
gender;
գեղեցիկ —, the fair sex, womankind;
գալ ի ծնունդեւ ի —, to increase and multiply.


Սերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be born of, to draw one's origin from, to descend from, to be procreated, multiplied by generation;
to spring, to issue, to derive, to proceed from.


Ստուարանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to thicken, to grow thick or large, to enlarge;
to become or grow larger, bigger, stouter, fatter;
to increase in size, to grow.

NBHL (1)

Գիրացաւ ստուարացաւ (յն մի բայ)։ Ստուարացան մեծացան (յն. մեծացան հարստացան). (Օր. ՟Լ՟Բ. 15։ Երեմ. ՟Ե. 27։)


Ստուգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truthfulness, veracity;
etymology.

NBHL (1)

Բանս եւ համեմատութիւնս ստուգաբանութեան։ Մտաւոր ստուգաբանութեամբ։ Ընթերցասէրն պտղոմէոս գրեալ եւ յարդարեալ ստուգաբանութեամբ՝ դնէ ի դիւանապահ տունս. (Փիլ.։ Փարպ.։ Արծր. ՟Ա. 8։)


Ստուգապէս

See full entry →

adv.

certainly, truly, verily, in truth, without doubt.

NBHL (1)

Զոր ստուգապէս երկին կոչեմք՝ առ ի սահման վերնոյն զնոյնն գոլով. (Արիստ. աշխ.) իմա՛ ըստ յն. ուռանօ՛ս, իբր օ՛ռօս դօ՛ն ա՛նօ. սահման որոց ենն ի վեր. (լծ. ընդ հյ. Վրան, ի վերայ մեր)։


Ստուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

certainty, verity, assurance, verification.

NBHL (1)

Ասաց զամենայն իրսն ստուգութեամբ։ Ստուգութեամբ ինչ գրել տեառն իմում ոչ ունիմ։ Ստուգութեամբ ասեմ ի քրիստոս, եւ ոչ ստեմ.եւ այլն։