Definitions containing the research առաջ : 3936 results

Կակղումն, ման

s.

softening, mollification.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր ոչ կակղումն ինչ նախ քան զբուսանիլ (առաջին) ծառոցն ընկալաւ. (Պրպմ. ձ։ Ճ. ՟Գ.։)


Կահակալ, աց

s.

workman;
labourer.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում խաղաղութիւնս ետ տեղի կահակալաց. (որ ինչ այռուր լինի՝ փոխել տնկել ուր չլինէրն յառաջագոյն. Կիւրղ. ծն.։)


Կաղնի, նւոյ, նեաց

s.

nut-tree or hazel-tree;
oak-tree;
—ք, hazel-grove or oak-grove.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ վասն ընտանի կաղնւոյ, (որ է ֆնտխի ծառ) եւ արքայական կաղնւոյ, որ է ընկզենի կամ նշենի, թերեւս մարթ է յարմարել զառաջիկայ վկայութիւնսդ.


Կամ

conj.

or.

· Calfa

NBHL (3)

Աբրաամ կայր առաջի տեառն։ Մի կայցես յամենայն կողմանս աշխարհիդ. Զի՞ կաս արտաքոյ։ Կայի յեզը գետոյ։ Կային շուրջ զնովաւ։ Ոչ կացին ի հաստատութեան։ Կաց ի կայի քում։ Կացցէ յաւիտեանս։ Ոչ կացին յուխտին իմում։ Որ ոչ կացցէ յամենայն բանս օրինացս այսոցիկ՝ առնել զնոսա։ Կացէք մնացէք դուք ի մերումն բարեկամութեան։ Կալով կացէք ի դաւանութեանն ձերում։ Անձն իմ եկաց ի դողութեան։ Կացցէ աւուրս բազումս. եւ այլն։

որ եւ ասի ԿԱԼ ՄՆԱԼ. (եւ յերրորդ դէմս) առաջի՛ կայ. պահեալ կայ.

ՈՐ ԿԱՆՍ. Որ ինչ իրք կան ի միջի. ներկայքս. առաջիկայ իրք կենցաղոյս.


Կամ, ի, աւ, ով

s.

will, desire;
— է ինձ, I will, I intend;
cf. Կամք;
cf. Կոր.

· Calfa

NBHL (3)

Աբրաամ կայր առաջի տեառն։ Մի կայցես յամենայն կողմանս աշխարհիդ. Զի՞ կաս արտաքոյ։ Կայի յեզը գետոյ։ Կային շուրջ զնովաւ։ Ոչ կացին ի հաստատութեան։ Կաց ի կայի քում։ Կացցէ յաւիտեանս։ Ոչ կացին յուխտին իմում։ Որ ոչ կացցէ յամենայն բանս օրինացս այսոցիկ՝ առնել զնոսա։ Կացէք մնացէք դուք ի մերումն բարեկամութեան։ Կալով կացէք ի դաւանութեանն ձերում։ Անձն իմ եկաց ի դողութեան։ Կացցէ աւուրս բազումս. եւ այլն։

որ եւ ասի ԿԱԼ ՄՆԱԼ. (եւ յերրորդ դէմս) առաջի՛ կայ. պահեալ կայ.

ՈՐ ԿԱՆՍ. Որ ինչ իրք կան ի միջի. ներկայքս. առաջիկայ իրք կենցաղոյս.


Կամածին

adj.

voluntary, spontaneous, free.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կամաց ծնեալ. ի կամաւորութենէ յառաջ եկեալ. Անձնիշխանական. կամակար. կամօք եղած.


Ըմբռնեմ, եցի

va.

to take, to surprise, to hold, to seize;
to entrap, to catch again, to retake, to grapple, to match;
to reach;
to comprehend, to conceive, to undertake;
ձուկն —, to catch fish, to fish;
— զոք բանիւք, to surprise, to convince or confound one in argument;
to address or question with art, insidiously.

· Calfa

NBHL (1)

Զդա՝ զոր ըմբռնեցաքդ, հարցաք։ Եթէ ըմբռնեսցի (գողն), եւ գտցի ի ձեռին նորա գողօնն։ Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Կին մի ըմբռնեալ ի շնութեան։ Որ ըմբռնէ զիմաստունս ի խորագիտութեան իւրեանց։ Զի ըմբռնեսցեն զնա բանիւք։ Եւ ոչ կարացին ըմբռնել զնա բանիւք առաջի ժողովրդեան։ Ըմբռնի բանիւ բերանոյ իւրոյ։ Մի՛ ըմբռնիցիս աչօք քովք։ Զարքայութիւնն սուրբք ըմբռնեցին.եւ այլն։


Ըմպահկեմ, եցի

vn.

to resist, to growproud, ferocious, to rebel;
cf. Ըմպահկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)


Ըմպահկեցուցանեմ, ուցի

va.

to restrain, to bridle, to repress, to tame, to break in.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջին յարձակմունսն ոգւոյն ընդ կրուկն դարձուցանէ՝ ըմպահկեցուցեալ նախախնամութեամբ, զի մի՛ գահավէժ լիցի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 65։)


Ընդ

prep.

to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.

· Calfa

NBHL (10)

Որ ինչ կայ ընդ երեսաց լուսոյն, նա է պատճառ երեւելոյ խաւարին. այսինքն յերեսաց, յառաջոյ կողմանէ. (Վեցօր. ՟Զ։)

Անսովոր են առաջիկայ ոճք, գործիական դնելով փոխանակ տրականի, եւ այլ եւս հոլովոյ.

Աւետարանիչս զառաջին գնալ զօրականացն առ քահանայապետսն եւ զերկրորդս՝ ընդ մի պատմէ. իբր մի, կամ միանգամայն. (Սկեւռ. յար.։)

եւ մ. ԸՆԴ ԱՌԱՋ. Հոլովականն բառիս Առաջ. իբր. նխ. եւ մ. Յառաջս. ի դէմս. ընդդէմ։ Ուստի ԸՆԴ ԱՌԱՋ ԵԼԱՆԵԼ, ԵՐԹԱԼ ուրուք կամ ումեք եւ այլն, է Հանդիպել, պատահել, կանխել պատուով, եւ զդէմ ունել. դիմաւորել.

Ել յայէլ ընդ առաջ նորա։ Ելանիցէ ընդ առաջ իմ։ Որ առաքեացն զքեզ այսօր այսր ընդ առաջ իմ։ Ել Պտղոմէոս ընդ առաջ նորա զօրօք բազմօք։ Յոտն եկաց արքայ ընդ առաջ նորա։ Ուրախ եղեն ընդ առաջ նորա։ Ել արքայ սոդոմացւոց ընդ առաջ նորա։ Ընդ առաջ եղեն նմա հրեշտակք Աստուծոյ։ Ելին նմա քաղաքացիքն ընդ առաջ.եւ այլն։

Ոչ կամեցաւ ընդ առաջ նորա ելանել պատերազմաւ. (Եղիշ. ՟Ա։)

Զյանձնառականն ընդ առաջ տանելով բան, ահաւասիկ եմ ես. (Յհ. իմ. ատ.։)

Զի մի՛ կարծիցի, թէ առ պարծանս ինչ ընդ առաջ երթայցէ սքանչելեօքն. (Երզն. մտթ.։)

Ոչ յայտնի ինչ տուաւ հրամանն, եւ ընդ առաջ գնաց. յն. ի վերայ կամ ի վեր վազեաց։

Վաղվաղակի գնայր ընդ առաջ հրամանին. (Ոսկ. ես.։)


Ընդգճիմ, եցայ

vn.

to fall on one's knees;
to coil one's self up.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդգճեալ ի ծունկս՝ երկիրպագանէր։ Ընդգճեալ առաջի արտօսրաթոր կականմամբ. (Յհ. կթ.։)


Ընդդէմ, դինաց

adj. prep. adv.

contrary, opposed;
opposite, mimical;
unfortunate;
— պատասխանի, an adeguate or prompt reply;
against, on the contrary, the wrong side, outward, the wrong way;
before, in face;
— դառնալ, կալ, գտանիլ, հարկանիլ, to oppose, to resist, to counteract, to make head against, to cope with;
— յառնել, to rise up against;
to combat;
— գանձանակին, opposite the money-box;
վէմ — դնել դրամ, to place a stone against the door;
զդուրս — դնել, to close the doors;
բանիցն — բերել, to reply opportunely, to respond;
— եղեւ նոցա իրն, they succeeded badly in that affair;
յետս — ընթեռնուլ, to cavil, to sophisticate;
instead otherwise, on the contrary;
— հակառակութիւն, cf. Ընդդէմդարձութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

ԸՆԴԴԷՄ. որպէս Յանդիման. ի հանդիպոյ. հանդէպ. առաջի. ի դէմս. ընդառաջ. դէպ ի. դիմացը, դիմացէն, առջեւէն.


Ընդդիմաբանեմ, եցի

vn. va.

to contradiet, to counteract, to contest, to answer;
to object, to oppose.

· Calfa

NBHL (1)

Առ այսպիսի առաջարկութիւնս հերձուածողացն ո՛չ է դժնդակ՝ ընդդիմաբանել։ Ո՞վ ոք համարձակեսցի՝ որոց հոգւովն խօսեցան՝ ընդդիմաբանել. (Կիւրղ. գանձ.։)


Խտիր, խտրոց

s.

difference, variety, distinction, disparity, disproportion;
—ք, prognostic, augury, omen;
առ — մտաց, according fo the judgment;
մի՛ լիցի — ընդ բարին եւ ընդ յոռին, he shall not search whether it be good or bad;
ոչ ինչ է — Տեառն ապրեցուցանել բազմօք կամ սակաւուք, the Lord can give the victory to the smaller or the greater number;
աւուրք խտրոց, superstitious regard for unlueky days;
ի —ս անկանիլ, to fall into vain or superstitious observances.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչինչ է խտիր առաջի երկնաւորին ընդ բազումս եւ ընդ սակաւս։ Ոչինչ է խտիր տեառն ապրեցուցանել բազմօք կամ սակաւուք. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 18։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 6։)


Խտղտեմ, եցի

va. fig.

to tickle, to titillate;
to dazzle, to bedazzle;
to tickle, to please, to gratify, to delight, to flatter.

· Calfa

NBHL (1)

Զհեշտութիւն մարմնոյ առաջի աչաց կերպարանէ, եւ այնու յիշատակաւն զմիտսն խաղտէ։ Խաղտէր խորհրդովն, եւ ծանրանայր տենչանք ցանկութեան աշխարհիս. (Լմբ. սղ.։)


Խտրեմ, եցի

va.

to distinguish, to discern, to make a difference;
to observe rigorously or scrupulously;
— զբարեկամն ի մարդելուզէ, to distinguish a friend from a fawner.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ զանօրէնութիւնս խտրիցես, ո՞ կարէ ժուժկալ լինել առաջի քո. (Սեբեր. ՟Թ։)


Խրախճանութիւն, ութեան

s.

feast, banquet, entertainment, festivity;
rejoicings, public joy.

· Calfa

NBHL (1)

Փառաւորէ յաստուածեղէն խրախճանութիւնս։ Խրախճանութեամբ արեանն քրիստոսի։ Զայսպիսի առաջի դնէ՝ որք գեղեցկապէսն քաղցնուն, զխրախճանութիւնսն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Ածազգ. ՟Ե։ Ածաբ. մկրտ.։)


Խրախոյս, խուսի

s. adj.

shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.

· Calfa

NBHL (1)

ἅλειψις exhortatio incitatio βοή clamor. (որպէս թէ Խրախ յոյս) Ձայն յուսադիր. քաջալերութիւն. յորդորումն. գրգիռ յառաջ խաղալոյ. յորդորանք, սիրտ տալը՝ առնելը.


Խրամատեմ, եցի

va.

to breach;
to break, to defeat, to disperse;
to exterminate;
— զհամբաւ լաւութեան, to diffame, to destroy one's reputation.

· Calfa

NBHL (1)

Խրամատեցաւ վասն քո ցանգ։ Խրամատեցաւ քաղաքն, եւ ամենայն արք պատերազմի ելին արտաքս։ Տէր խրամատեաց զթշամիս իմ առաջի իմ, որպէս խրամատիցին ջուրք։ Խրամատեաց աստուած ձեր ի մեզ։ Խրամատեաց տէր զխրամատութիւն յողոյ. եւ այլն։ Խրամատեցին անձանց իւրեանց ցանգսանկարկատս. (Ագաթ.։)


Խրատական, ի, աց

adj.

admonitory, didactic, moral, instructive.

· Calfa

NBHL (1)

Զխրատականսն առաջի դնէ։ Ընկալարու՛ք եւ զխրատականսն. եւ զի՞նչ են խրատականքն. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)


Խրատտու, աց

cf. Խրատուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ առաջին խրոհրդական խրատտուացն։ Պատգամ ի ներքս յղէին զնոյն խրատուն իւրեանց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Խրեմ, եցի

va.

to thrust in, to plunge;
to stick in the mire, to be mire;
to run aground, to strand.

· Calfa


Զինչ, էն, էին, էումն, ման

s.

nature, substance, state of a thing.

· Calfa

NBHL (2)

Զի՞նչ ոք յառաջ քան զայս էր Անտոն. (Աթ. անտ.)

Արա՛ նմա՝ զի՛նչ հաճոյ է առաջի աչաց քոց։ Պատմեսցի Յակոբայ եւ Իսրայէլի, զի՛նչ կատարելոց իցէ Աստուած։ Զի՛նչ եւ անուանեաց Ադամ, այն անուն է նորա.եւ այլն։


Զիջանեմ, ջի

vn.

to calm one's self, to relent, to grow tranquil, to yield, to cool, to comply;
to acquiesce, to listen, to condescend, to connive;
to become extinct;
— յառաջին զուարթութենէն, to lose one's cheerfulness;
— յաղաչանս, to be moved by entreaties, to acquiesce in, to comply with, to yield to;
զիջանէր տակաւ երթայր ջուրն եւ թուլանայր յերկրէ, the waters returned from off the earth continually;
էջ եւ զիջիր ի խորս երկրի, yet shalt thou be brought down unto the nether parts of the earth.

· Calfa


Զիջանիմ, ջայ

vn.

cf. Զիջանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջին զուարթութենէ անտի զիջեալ տրտմագոյն երեսօք. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 19։)


Զիստ, զստի, իւ, ով, ից

s.

thigh;
haunch;
— կենդանեաց, leg;
— կամրջի, stern;
— նաւու, keel of a ship.

· Calfa

NBHL (1)

μηρός femur ψοιά, ψοά lumbus, ilia τὰ ὁπίσω posteriores partes. (լծ. նիստ). Մսանուտ մասն մարմնոյ ստորին՝ ի նստոյից ցծունկս, յառաջոյ եւ զկնի, ուր են եւ երանք, բարձք, ազդր.


Զլանամ, ացայ

va.

to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.

· Calfa

NBHL (1)

Զառաջին մարդն խաբեցի, եւ յանմահութենէն զլացայ. (Վանակ. յոբ.։)


Զկծիմ, եցայ

vn.

to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ ոք ետես զստրուկն յիւրում մեծութեան, եւ ոչ զկծեցաւ։ Ընդ որս եւ զսորին նմանիս պարծանաց (առաջի եդիր) առ իմս խրախոյս, եւ ոչ զկծեցայ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Դ։)


Զկնի

prep. adv.

after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.

· Calfa

NBHL (4)

Առաջոյ, եւ զկնի։ Առաջի երեսաց եւ զկնի։ Որ առաջին եւ զկնի երթային. (Բ. Թագ. Ժ. 9։ Բ. Մնաց. ԺԹ. 10։ Մտթ. ԻԱ. 9։)

Յառաջ ընթանան, եւ զկնի ծաւալին. (Յճխ. Գ։)

Որում լուան առաջին սուրբքն, եւ որ զկնիս եկին. (Համամ առակ.։)

Ընդունայն խօսի զառաջինսն եւ զկնիսն. (Իսիւք.։)


Զհետ

prep. adv. after, then, since;
with, together;
— առաքել, to send for;
— բերել, to add, to subjoin;
— գալ, to follow, to come after;
to result;
to depend;
գնալ, երթալ —, — շրջիլ, to follow, to go after;
to imitate;
— երթալ դատարկութեան, to love idleness;
— ելանել, ընթանալ, հեծանել, մտանել, յարձակիլ, ունել, պնդիլ, վարիլ, to run after, to pursue, to overtake, to follow, to persecute, to be at the heels, to give chase;
իւրաքանչիւր — միմեանց, one near the other, close to;
— լինել ճանապարհաց ուրուք, to follow tracks;
զհաց ոչ առաք — մեր, we have brought no bread with us;
մի զմիոյ հետ, one after the other, a little at a time, by degrees;
զոյր — ելեալ ես, who is he whom thou pursuest?

· Calfa

NBHL (1)

ԶՀԵՏ ԲԵՐԵԼ. Ի վերայ բերել. յարել յառաջինսն.


Զհետերթանք

s. pl. consequences;
accessories.

· Calfa

NBHL (1)

Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ցինգ, Ցինկ, ցնգի, ցնգոյ

s. bot. meadow-rue, thalictrum.

· Calfa

NBHL (1)

ՑԻնգ առ ամենայն ջրով յեզեր գետոյ՝ յառաջ քան զամենայն խոտ խլեսցի. (Սիրաք. ՟Խ. 16։)


Ցիր, ցրիւ

s. adj.

dispersion;
vast open space;
— or — եւ ցան, dispersed, scattered about, spread;
cf. Ցան;
ցիր ընդ ցիր լինել, to be dispersed, scattered about, spread over;
— եւ ցան մտօք absent-minded, distracted.

· Calfa

NBHL (1)

Որ լոյսն էր՝ ցիր ծագմամբ ... Լոյսն առաջին ցիր բնութիւն ունէր։ Լոյսն ցիր բնութիւն էր. (Վեցօր. ՟Բ։ Շիր.։)


Ցնծալի, լւոյ, լեաց

adj.

joyful, joyous, merry, cheerful, blithe, gay, exhilarated.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր առաջին հիմն ցնծալեացն։ Բերկրեալ՝ ուրախ, եւ ցնծալի։ Լի՛ց եւ այժմ զբերան իմ օրհնութեամբ, տէր, ցնծալի. (Պիտ.։ Շ. եդես.։ Լմբ. սղ.։)


Ցնծամ, ացայ, ացի

vn.

to rejoice, to be joyful, to be transported with happiness, to be full of merriment.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրա՛խ եղիցին երկինք, եւ ցնծասցէ երկիր։ Մի՛ տայք զայդ աւետիս, զի մի՛ ցնծասցեն յամբարտաւանութեան խօսից իւրեանց։ Ցնծացէ՛ք առաջի նորա դողութեամբ։ Ցնծացայց ի քեզ. կամ ի փրկութեան քում։ Ցնծասցեն դստրք յուդայ վասն իրաւանց քոց տէր։ Ցնծասցեն ոսկերք իմ տառապեալք, կամ շրթունք իմ։ Ցնծասցէ լեզու իմ յարդարութեան քում։ Ցնծացայ ես ի բանս քո որպէս այն՝ որ գտանէ աւար բազում։ Սիրտ իմ եւ մարմին իմ ցնծասցեն առ Աստուած կենդանի։ Արդարութեամբ քով ցնծասցեն։ Ցնծացայց ի վերայ Երուսաղէմի։ Ցնծացաւ հոգի իմ յԱստուած փրկիչ իմ։ Ցնծացաւ Յիսուս հոգւովն սրբով։ Սուրբք քո ցնծալով ցնծասցեն։ Ցնծասցեն դաշտք։ Լերինք ցնծացէ՛ք։ Լերինք ցնծացին որպէս խոյք։ Բարձից զձայն խրախճանաց, եւ զձայն ցնծացելոց. եւ այլն։


Ցու

cf. Ցուք.

· Calfa

NBHL (1)

Ելին ի տանիսն, եւ ի ցուոցն կախեցին զնա։ Զոր ի ցուոցն կախեալ իջուցին առաջի նորա. (Ղկ. ՟Է. 19։ Շ. թղթ.։)


Ցուրտ, ցրտոյ

adj. fig. s.

cold;
cold, senseless, silly, stupid, insipid;
vain, frivolous, trifling;
cold, chill;
— մարդ, cold, frigid, unconcerned, indifferent person;
— ցաւ, piercing cold;
— պատճառք, poverty of argument;
— մահահամբոյր, chill of death;
— սաստիկ, a violent or biting cold;
սոսկալի, խիստ, անտանելի, թափանցող —, horrible, bitter, insupportable, piercing cold;
— է, it is cold;
սարսռացեալ դողալ ի ցրտոյ, to tremble all over with cold, to be benumbed with cold;
պատսպարիլ ի ցրտոյ, to provide against the cold;
վարժիլ ցրտոյ, to be inured to cold;
— առնուլ, to take cold, to catch cold;
դի — յերկիր ընկենուլ, to kill on the spot, to strike, a cold corpse, to the ground;
cf. Ընդարմանամ.

· Calfa


Ցուցակ, աց

adj. s. math.

showing, indicating;
indicator, sign, mark, token;
catalogue, index, table, list;
repertory;
Ritual;
hand, index;
coefficient;
— վաճառուց, inventory;
— մեռելոց, table of mortality;
— կերակրոց, bill of fare;
— արգելեալ գրոց, index ex-purgatorius, list of prohibited books.

· Calfa

NBHL (1)

Զցուցակն ասեն ո՛չ ընդունելի, ի մաշտոցէ ումեմնէ ասացեալ եւ եդեալ։ Ամենայն կարգեալքն ի նմա յառաջին հարցն հաստատեալք էին. որպէս եւ են իսկ դրոշմեալ անուանք իւրաքանչիւրոցն ի սկիզբ ցուցակն. (Շ. թղթ.։)


Ցուցականապէս

adv.

ostentatiously, with vain show.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ցանկալ զիւր զբանն ցուցանկանապէս առաջի արկանել. (Բրս. թղթ.։)


Ցուցանեմ, ուցի

va.

to shew, to indicate, to designate, to point out;
to cause to be seen or known, to expose, to declare, to represent;
to demonstrate, to proof;
— զանձն թէ աստուած, to pretend to be a god.

· Calfa


Ցուցիչ, չի, չաց

s. adj.

indicator;
cf. Ցուցական.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս ամենայն օրինակս եւ ցուցիչս եւ ծանուցիչս գեղեցիկս եդեալ են։ Արեգակն՝ որ կոչեցաւ լուսաւոր, ցուցիչ առաջին լուսոյն՝ որ հաստատեցաւն։ Վայրապար ձաղել՝ կարի անտեղի է, եւ չարութեան անձին ցուցիչ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։ Վեցօր. ՟Զ։ Իգն.։)


Ցռկիմ, եցայ

vn.

to jut out, to project, to protrude;
to spout or rush out.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջն ցռկեալ (կամ ցիւռկեալ) յառաջ եկեալ լուսոյն, եւ զօրքն ընդ նմին. (Ագաթ.։)


Ցռուկ, ռկի

s. mar.

snout, muzzle;
rostrum, cut-water, prow;
կապել զ— եղին, to muzzle the ox;
— հարկանել ի ջուրսն, to plunge the nose & mouth under water

· Calfa

NBHL (1)

ῤίν (որ եւ ՌԸՆԳՈՒՆՔ) nasus, nares. եւ կապել զցռուկ. φιμόω capistro, os obturo. Քիթ մեծ. երկայնեալ ունչք. քթառաջք. որպիսի են ցռուց եւ այլոց անբանից. քիթ. քինթ, դունչ, պռկունք.


Ցրուեմ, եցի

va.

to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Վայրավատեալ ցրուին ի բազում կողմանս։ Թերեւս զմիաբանութիւնն քակեսցէ, եւ զուխտն եկեղեցւոյ ցրուեսցէ։ Ցրուէր եւ վատնէր զամենայն խորհումն նենգութեան։ Զխորհուրդն ցրուէր զառաջին հաստատուն երդմունսն. (Եղիշ.։)


Ցրօնք, նից

s.

dispersion,

· Calfa

NBHL (1)

Զանուն տեղւոյն՝ ուր բնակեցաւն, կոչէ ցրօնս. զի անդ զառաջինն սկիզբն եղեւ բաժանելոյ որդւոց նորա. (Խոր. ՟Ա. 5։)


Ցօղարկեմ, եցի

va.

to bedew, to besprinkle;
to refresh.

· Calfa

NBHL (1)

Մարիամ ցօղակեաց զսենեակս իւր առաջի սրբոյն. ելից զտուն իւր սրբութեամբ (ի խօսելն ընդ Գաբրիէլի). (Ճ. ՟Գ.։ Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)


Ւ (ioune)

s.

the thirty fourth letter of the alphabet and the seventh of the vowels;
seven thousand;
seven thousandth;
It is used both as a vowel & as a consonant. As a vowel for example in the words իւրաքանչիւր, ուխտ, etc., and as a consonant in the words հաւատ, սեաւ, հիւանդ, etc.;
It is only used as a medial final letter, sometimes serves for the consonant վ, for instance : օթեւան — օթեվան, երիւար — երիվար, վաւաշ — վավաշ, etc, or for the diphthong u, as, հւսւտ instead of հիւսիւս;
There is no proper word beginning with this letter, but on account of its affinity with the letter հ, it is sometimes substituted for it;
Joined with ի (իւ), it is generally pronounced like the French u as : դիւր, հիւր, դիւթ, & preceding the ո (ու) is pronounced like the English ou. Preceded also by ա (աւ), was anciently pronounced o as : աւրհնեմ — օրհնեմ, աւր — օր;
It is sometimes used instead of the suffixes ի & յ as : ւայդմանէ — յայդմանէ, ւիւրաքանչիւր — յիւրաքանչիւր;
In poetry, it is sometimes used instead of the conjunction եւ or ու.

· Calfa

NBHL (1)

իսկ ի հին քերականութեան յն. եւ հյ. ի բաց ձգի մերս տառ բաղաձայն վ, եւ դնի միայն բ. զի β տառն յն. փոխադրի ի բ. զոր օրինակ վասիլիոս՝ է ըստ մեզ բասիլիոս կամ բարսեղ. եւ ի կարգի ձայնաւորաց միայն դնի υ , ւ, որպէս սուղ, եւ ստորադաս. ուր առաջադիր անուանին ա, ե, է, ը, ի, ո. պատճառն ի վերայ բերի ըստ համեմատութեան յունին՝ այսպէս.


Փախչիմ, եայ, խուցեալ

vn.

to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.

· Calfa

NBHL (1)

Փախեաւ ել արտաքս։ Փախիցո՛ւք յերեսաց իսրայէլի։ Փախեան յերեսաց ջրոյն։ Փախիցեն՝ որպէս փախչիցին ի պատերազմէ։ Փախչել ի քաղաքն ապաստանի։ Այլիմ կեանք թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ. փախեան, եւ ոչ երեւեցան։ Յերեսաց Սարայի տիկնոջ իմոյ փախուցեալ եմ ես։ Վասն որո՞յ ես դու փախուցեալ ի նոցանէն, եւ եկեալ ես առ մեզ։ Նա փախուցելոյ ի բարկութենէ եղբօրն առաջնորդեաց. եւ այլն։


Փախստական, ի, աց

s. adj. fig.

fugitive, deserter, runaway;
fugitive, fleeing;
fleeting, transient;
— ծառայ, runaway slave;
— առնել, արկանել, հանել, վարել, տալ, to put to flight;
— լինել, գնալ, երթալ, դառնալ, անկանել, դիմել, to take to flight, to turn tail, to run away.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԱխստական լինէր առաջի նորա։ Փախստական լինի կադմոս առ հայկ. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 19։ Խոր. ՟Ա. 10։)


Փախստեայ, էից

cf. Փախստական.

· Calfa

NBHL (2)

Փախստեայ փախստէի պատահեսցէ։ Ամենայն փախստեայք յիւրաքանչիւր չարեաց՝ գային յաւելութիւնն ի նոսա։ Նոցին որպէս փախստէից հետամուտ լինէին։ Հացիւ ընդառաջ ելէք փախստէից.եւ այլն։

Առաջի արկեալ փախստեայս տանէր։ Տանէին փախստեայս առաջի իւրեանց։ Ի քաղաքէ ի քաղաք փախստեայ լինէր։ Լինիջիք փախստեայք առանց որուք հալածելոյ զձեզ։ Առ ո՞ փախստեայ անկանիցիք յօգնականութիւն։ Գիշերայն փախստեայք մեկնեցան (այսինքն փախստեամբ).եւ այլն։