Definitions containing the research սար : 4919 Results

Կաթողիկեայ, կէի, ից, կեայց

See full entry →

adj.

universal, general;
catholic;
թուղթ —կեայց, epistle, universal letter.


Կաթողիկոսական, ի, աց

See full entry →

adj.

pertaining to the Catholicos, patriarchal.

NBHL (1)

Զտունն կաթողիկոսական. (Խոր. ՟Գ. 64։ Փարպ.։ այսինքն կաթողիկոսարանն հանդերձ կալուածովքն։)


Կաթողիկոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchal dignity, patriarchate.

NBHL (1)

(Ակոդտոս) զտեսչութիւնն հասարակաց, որ անուանեալ կոչէին ի նոցանէ մագիստրութիւն եւ կաթողիկոսութիւն, առանց արատոյ վարեաց։ Մինչդեռ անդէն յաստիճանի կաթողիկոսութեանն էր, պսակեցաւ վկայութեամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 11։)


Կաթսայ, ից

See full entry →

s. mech.

copper, caldron, kettle, pot;
boiler.


Կալանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to bind, to reduce afracture.

NBHL (1)

ԿԱԼԱՆԴԵՄ որ եւ գրի ԿԱՂԱՆԴԵԼ. իբրու տալ կալադ. կամ որպէս թէ զկաղացեալն դարմանել. զի յն. է՝ ἑπιδέω obligo, alligo. Կապել բարւոք, պատել. երիզապնդել. սարմագ, պաղլամագ.


Կախաղան, աց

See full entry →

s.

gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.


Կախարդեմ, եցի

See full entry →

va.

to charm, to bewitch, to enchant, to fascinate;
to flatter, to allure.


Կախեմ, եցի

See full entry →

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.


Կակղագոյն

See full entry →

adj.

very soft, tender or delicate;
gentle, mild, meek;
—ս յանդիմանել, to reprove gently.


Կակղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.


Կակղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.


Կաղամախ, ից

See full entry →

s.

poplar

NBHL (1)

Զսարոյն եւ զկաղամախն։ Ի ներքոյ կաղնեաց եւ կաղամախեաց. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ Ովս. ՟Դ. 13։ որպէս եւ Գաղիան.։ Ագաթ.։ Մագ. ոտ.։ Սարփ. յուդ. ՟Բ։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Է։)


Կաղամախի, խեաց

See full entry →

cf. Կաղամախ.

NBHL (1)

Զսարոյն եւ զկաղամախն։ Ի ներքոյ կաղնեաց եւ կաղամախեաց. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։ Ովս. ՟Դ. 13։ որպէս եւ Գաղիան.։ Ագաթ.։ Մագ. ոտ.։ Սարփ. յուդ. ՟Բ։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Է։)


Կաճառիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to assemble, to reunite, to meet together.

NBHL (1)

Տեսայ զհամբակս եւ զերիտասարդ աղջկունս կաճառելով ընդ միմեանս խոհեմասիրաբար. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Կրկէս, կիսաց

See full entry →

s.

circus;
course, race-ground;
riding-school.

NBHL (1)

ἑφηβία, ἰπποδρόμος, ἰπποδρομία , κύκλος, γύρωμα circus, circenses ludi. (լծ. լտ. չի՛րգուս. յն. գի՛գլօս որ են շրջան, շրջածիր) Շրջափակ վայր խաղալկաց. ասպարէզ. Ձիթացք. երիտասարդանոց.


Կրկին, կնոյ, ով

See full entry →

adj. adv.

double, doubled, iterated;
doubly, two-fold, twice, as much again;
— անգամ, afresh, again, anew;
— եւ —, repeatedly, many times;
— մեծ, twice greater;
— թուով, two;
— գոչել՝ կարդալ, to encore, to demand the repetition.


Կրկնակ

See full entry →

adj. arith.

cf. Կրկին;
binary;
binary scale.

NBHL (2)

ԿՐԿՆԱԿ՝ ըստ տոմարագիտաց է Զոյգ մի աւուրց յաւելեալ ի հայկական ամսոյ միոյ բաժանելոյ ի չորս հաւասար եօթնեակս, որ լինին ՟իը. եւ կրկնակաւ, ՟լ.

Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)


Կրկնակի

See full entry →

adj. adv.

double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.


Կրկնաքայլ

See full entry →

s.

pace (measure).

NBHL (1)

Քայլ երկրաչափական, իբր կրկինն հասարակ քայլի.


Կրկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.

NBHL (1)

Հեղէք ի վերայ ողջակիզիդ. կրկնեցէք, եւ կրկնեցին։ Կրկնել զճանապարհս։ Կրկնեցան՝ ելին ընդ ճանապարհն ի բասան։ Անդրէն կրկնեսջի՛ք (կր), որպէս կթող յոճ իւր։ Ելանիցեն (յարգանդէ), եւ անդրէն ոչ կրկնիցին (իբր դարձ առնել)։ Ծունր կրկնել։ Ի կարմրոյ կրկնելոյ (այսինքն կրկին ներկելոյ, կամ ոլորելոյ)։ Դարձեալ կրկնէր՝ լինէր զօրաժողով (յն. յաւել)։ Մի՛ կրկնեսցին ի վերայ նոցա նոյն չարիք։ Յայն ձայն գոչման՝ առ հասարակ լերինք եւ հովիտք կրկնեալ բարբառով ընդդէմ հնչեցին. եւ այլն։


Կրճատութիւն, ութեան

See full entry →

s. med.

circumcision;
maiming, mutilation;
amputation;
aphasresis;
syncope;
— ձայնաւորի, elision.


Կրուկ, կրկան, կրկունք

See full entry →

s.

heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.


Կրօն, Կրօնք, նից

See full entry →

s.

religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.


Կրօնաւոր, աց

See full entry →

s.

friar, monk, cenobite;
— նորընծայ, novice;
— ուխտեալ, professed monk;
— լինել, to enter a convent, to take the cowl, to turn monk.


Կրօնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

monastic life;
religion, piety;
թողուլ զ—, to throw off the cowl.


Կցեմ, եցի

See full entry →

va. mus.

to join, to unite, to tie, to bind, to fasten;
to reunite, to tie again, to rejoin;
to insert, to annex, to add;
to proceed, to repeat;
եւ ես կցէի զամէնն, amen I replied;
— զվէրս, to close, to cicatrize;
to accompany.


Կցորդ, աց

See full entry →

adj. s.

participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.

NBHL (1)

κοινωνός, συγκοινωνός particeps, consors, socius. իսկ Կենաց կցորդ, συμβιωτής conviva. Որ կից գտանի իւիք ընդ այլում. մասնակից. հաղորդ. հաւասարորդ, գործակից. ձայնակից. կենակից, եւ այլն.


Կքեմ, եցի

See full entry →

va.

to curve, to bend, to bow.


Կքեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Կքեմ.


Կքիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to be bent, folded;
to be humbled, dejected.


Հագագասփռութիւն, ութեան

See full entry →

s.

pronunciation.

NBHL (1)

Տառ բաղաձայն՝ կիսաձայն, հագագային ըստ կերպի հեւալոյ, եւ հառաչելոյ, անուանեալ Հո, կամ Հոյ. ձայմակից ընդ եբր. հէ, կամ լատ. H, որ եւ ըստ յն. ի. իբր եւ է եւ ը. մինչեւ յոմանց չհամարիլ տիրապէս տառ, այլ նշանակ թաւաձայն առոգանութեան, զի թանձրացուցանէ զյարակից տառն, առաւել քան զտառն յ։ Եւ որպէս ի մեզ յ, հասարակօրէն չտայ ձայն ի յանգս, թէ եւ գրեսցի գայ, երթայ, տայ, եւ այլն. նոյնպէս եւ առ եբրայեցիս հէ՝ ի վերջ բառից իբր անձայն մնայ։


Հագածիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.


Հագներգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.

NBHL (2)

Հագներգութիւն է մասն քերթածաց՝ ներպարառեալ ստորադրութիւն (այսինքն պարունակօղ զենթադրութիւն ինչ)։ Եւ ոգեալ է հագներգութիւն՝ ի հագնելոյ կարկատուն բանս, եւ կամ ի սարդենի մահակէ պար գալով երգել զհոմերական քերթուածսն. (Թր. քեր. ըստ հյ։)

Հագներգութիւն ըստ հոռոմին լսի գաւազաներգութիւն. կամ ի հագնելոյ կարկատուն սանս. կամ է հագներգութիւն՝ ելք շնչոյ հագագին, զոր երաժշտականութեամբ նուագեն ի տաղս պարանցիկ երգոցն. կամ ի հագուցանելոյ ընդ միմեանս, եւ կարկատելով բանս՝ յիրեարս յեռել. կամ հագնին փայտ է անուշահոտ, որպէս սարդենին՝ որով երգէին. (Երզն. քեր. (ի զանազանից յայլ եւ այլ օրինակս)։)


Հալածական, ի, աց

See full entry →

adj.

persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.


Հալածանք, նաց

See full entry →

s. fig.

persecution;
pursuit, expulsion;
trouble, vexation.


Ղեկավար, աց

See full entry →

s. fig.

steersman, helmsman;
director, governor, chief.


Ղեղի

See full entry →

cf. Լեղի.


Ղեւտական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

levitical;
Leviticus.


Ղօղանջեմ, եցի

See full entry →

vn. fig.

to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.


Ղօղեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to hide, to conceal.

NBHL (1)

Առ հասարակ ղօղեցուցի զհեղս երկրի. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)


Ճախարակեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to turn, to fashion in a turning lathe;
to turn elegantly, to round, to pollish, to beautify.


Ճակատագիր, գրաց

See full entry →

s.

destiny, predestination, fate, fatality;
doom, star, fortune;
դառն, վեհ —, fatal, high destiny.

NBHL (1)

Ի կախարդասար աղանդիցն հեթանոսաց պատրեալ, որք զճակատագիրն ասէին նմա ունել զաղեքսանդրու. (Ճ. ՟Ա.։)


Ճակատեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ճակատեցուցանեմ.

NBHL (1)

Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)


Ճակատեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to put or arrange an army in order of battle, to draw up, to marshal, to array.

NBHL (1)

Ընտրեաց յամենայն երիտասարդաց իսրայէլի, եւ ճակատեցոյց ընդդէմ ասորւոց։ Զզօրսն սփռեաց ճակատեցոյց ի մարտ պատերազմի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 33։)


Ճանակ, ի

See full entry →

s.

bezel or bezil.

NBHL (1)

Լիցի մատանին (պսակի) անկապ ի ճանակին՝ առանց գրի ... հաւասար բոլոր օղ, զի խորհուրդ է այսպէս լինել. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ճանապարհակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.


Ճանապարհակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

travelling company.


Ճանապարհորդ, աց

See full entry →

s.

traveller, passenger, wayfarer.


Ճանապարհորդեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Ճանապարհորդիմ.


Հաւաստի

See full entry →

adj. adv.

certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.