authentic;
written with certainty.
Յայսոսիկ ստուգագիր եւդրուատականս գործ գովելի. (Նար. խչ.։)
to sketch, to rough-draw, to delineate, to trace;
to draw, to represent, to figure.
Զայս երկուս փրկութեան խորհուրդս եւ յառաջագոյն ստուերագրեաց աստուած յիսրայէլ։ Զնոյն խորհուրդ ստուերագրեն (կամ ստուերադրեն)։ Մովսէս ստուերագրէ յինքեան զքրիստոսի փրկութեանն խորհուրդ գործով։ Լեառն սինեայ ստուերագրէր օրինակօքն եւ կարգօքն՝ որ ի նմա եդան, զլեառն սիովն՝ ուր փրկիչն կատարեաց զճշմարտութիւնն. (Արշ.։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
ψεῦδος, ψευδή, ψεύσμα mendacium, falsitas, fallacia. որ եւ ՍՈՒՏՔ. Բանսուտ. եւ Սուտն գոլ բանից կամ գործոց. ստախօսութիւն, եւ խաբէութիւն, խարդախութիւն, նենգութիւն, կեղծաւորութիւն, կեղծաւորութիւն, սնոտիք.
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
ՍՏՈՒՆԳԱՆԵՄ կամ ԸՍՏՈՒՆԿԱՆԵՄ. παρακούω audire detrecto παρασιωπάω tacendo praetereo. Ըստ ունկն թողուլ անցանել, այսինքն անունկնդիր լինել. պատուիրանազանց լինել. անսաստել. հեստել. չանսալ. չհնազանդել. ապախտ առնել. չլսելոյ առնել. անկաճ չըդնել, մեկ անկճէն մտնալ՝ մեկալէն ելլալ, մտիկ չընել, չմռել, սուտ խուլ ըլլալ, թօթվել, չիսեպել, սայպել.
Ի ստունգանելն ադամայ ի կենագործ ի դրախտին. (Շար.։)
armed with sharp weapons;
— կառք, chariots armed with scythes.
Սրով, եւ սո՛ւր գործեօք զինեալ. գերանդաղէն.
to consecrate;
to deify, to idolize.
ἰερόω, ἁφιερόω, -ομαι sacro, consecro, dedico, initio. Ընդ սրբազանս դասել. նուիրագործել. եւ Հեթանոսաբար՝ ձօնել. եւ Աստուածացուցանել.
hagiology.
Սրբազնաբանութեանց եւ նուիրագործութեանց։ Սաղմոսականին սրբազնաբանութեան։ Սաղմոսացն սրբազնաբանութիւն։ Քահանայականօքն սրբազնաբանութիւնք։ Ոչ զմտաւ ածել աւելի քան զաստուածայնաբար ի սրբազնաբանութեանցն (ի սուրբ գրոց) ասացեալսն մեզ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
fit for saints.
Սրբավայելուչ գործ եղիցի եւ հաճոյ աստուծոյ։ Տե՛ս, զիա՛րդ սրբավայելուչ հեզութեամբ լի է իրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
ἁκωνέω, ὁξύνω acuo, exacuo, acutum reddo. Սո՛ւր կամ սայրասուր առնել զգործի երկաթի, որպէս եւ զատամունս եւ զեղջիւրս, առ քաջ հատանելոյ. յեսանել.
Զարս կուառացն սրեցին՝ դարանս գործել ի ցանկս այգեացն. (Զենոբ.։)
compassion, pity;
distress, anguish, grief;
heart-burn;
սրտացաւութեամբ, compassionately, pitifully.
Սրտցաւութիւն. ցաւակցութիւն սրտի. կարեկցութիւն. եւ ճիգն մեծաջան, այլ վարի առեալ ի գործիականն՝ Սրտացաւութեամբ. որպէս մ. Կարեկցաբար, եւ Ընտանեբար. γνήσιως genuine συμμισοπονήρων una odio habens malitiam եւ πονικώτερος laboriosus. իբրու բազում ճգամբք.
cf. Փարիմ.
Ի վերայ մեռեալ գործոց անկանիս, եւ զնովիմբք սփարիս։ Ոչ դարմանս վիրացն մատուցանեն, եւ ոչ զցաւովքն սփարին։ ժողովուրդ երկրիս զհրէականն պարտ է իմանալ, վասն զի զերկրաւս սփարի. (Իսիւք.։)
cf. Սքանչելի.
Սկիզբըն գործոյ սքանչելական՝ առ ի տեառնէ եղեալ յայնժամ. այսինքն սքանչելագործութեան. (Շ. խոստ.։)
astonishing, surprising;
of an admirable form or aspect.
Եւ միւս ոմն ե՛ւս սքանչելակերպ՝ թէ տեսի զտէր ի վերայ աթոռոյ։ Եզեկիէլ յորժամ սքանչելակերպ զյարութիւնագործ տեսիլն պատմէ. (Ագաթ.։)
admirable, stupendous.
Սքանչելարուեստ հրաշիւք ներգործեալ քեւ ի մեզ։ Սուր աստուածամուխ, նշան սքանչելարուեստ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
Սքանչելիք. Θαυμαστὰ, σαυμασία. Mirabilia, miraculum. παράδοξον, insolentia. Սքանչելի իրք՝ գործք. հրաշք. նշան. արուեստ. միւճիւղէթ.
admiration, wonder;
ի — չումն կրթիլ, to be amazed, astonished, surprised.
Կարծէր ինչ գործել արժանի սքանչման. (Եփր. աւետար։)
cf. Սքանչումն.
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
plane-tree, platane;
white poplar.
Մերձ առ սօսի առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն... եւ լուեալ սօսւոյն՝ զչարացաւ. (Մխ. առակ. ԺԹ։)
stately, lofty, haughty, proud;
clear (colour);
— երիվար, high-mettled, prancing, fiery or spirited horse.
Մերձ առ սօսի առոգանէին երկրագործք զբամբակենիսն... եւ լուեալ սօսւոյն՝ զչարացաւ. (Մխ. առակ. ԺԹ։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Վ. Դնի ի մեզ ստէպ ի սկզբնատառս բառից. իսկ ի վերջկոյս գտանի երբեմն որպէս յուղղականն ծով, սով եւ այլն. եւ երբեմն ի հոլովականն, որպէս գործով, սիրով. քով. քոյով. այլ ի մէջ բառից դուն ուրեք, զի յայնժամ գրի ւ, բաղաձայն կամ ձայնաւոր։
tiger;
մատակ —, tigress;
կորիւն վագեր, tiger cub.
Զվագր նախատէր որսորդ, զի ձգելով զնստած իւր՝ եկէզ զնա. (Մխ. առակ. ղէ. (նոյն գործ ընծայի եւ բոնոսոսի)։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
Երեք սուրբ ձկունքն ցամաքաթ եւ վազեցին զգործեաւն. (Սեբեր. ՟Գ։)
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
ἑγχειρίδιον parvus gladius, culter. Վաղր. ազգ սուսերի կամ դանակի. ըստ եբր. խէրպ. որ եւ ի մեզ Խարբ ասի. յն. էնխիռի՛տիօն. որ է ձեռին գործի.
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
Ամենայն պտուղք սիրելի են հողագործաց, բայց առաւել ցանկալի վաղահասն է քան զամենայն. (Եփր. ի ստեփ.։)
steely;
steel, sword.
Զվաղակաւորն պողովատիկ ի գործ առեալ՝ զպահապանս դիաթաւալ կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
to commit fornication, to abandon oneself to prostitution, to lewdness, to be prostituted;
to commit adultery;
to worship idols, to idolize.
πορνεύω, ἑκπορνεύω fornicor, scortor. որ եւ ՊՈՌՆԿԱՆԱԼ. Պոռնիկ լինել. գործել զմեզս պոռնկութեան.
fornication, prostitution, whoredom, harlotry.
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
Այլ եւ զպորտս եւ զբարձս եւ զծնօտս նոցա քերէին գործւովք տանջանաց. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 10։)
cf. Պուետիկոս.
Որպէս ոք ուստեք ի պւետիկոսացն ասաց զճշմարիտն, կրթութիւն գործոյ օգտակար է. (Նախ. գծ.։)
poet;
philosopher.
Որպէս ոք ուստեք ի պւետիկոսացն ասաց զճշմարիտն, կրթութիւն գործոյ օգտակար է. (Նախ. գծ.։)
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
Յամենայն գործս բարութեան, պտղաբերք եւ աճեցունք գիտութեամբն աստուծոյ. (Կող. ՟Ա. 10։)
Յիշեա տէր զպտղաբերս եւ զբարեգործողս սրբոյ քո եկեղեցւոյ. (Պտրգ. ոսկ.։)
cf. Պտղաբերիմ.
Կամ Պտղաբեր եւ շահաբեր լինել. շահ գործել. եւ պտուղ կամ օգուտ քաղել.
to fructify, to bear fruit, to bring forth, to produce;
to offer;
to render fertile;
to profit.
Անդաստան եւ այգի անսերմ եւ անգործ՝ չպտղաբերի. (Խոսր.։)
to render fruitful, to fecundate, to fertilize.
Ի գնացս սքանչելագործ հոգւոյն պտղաւէտեալք. (Գէ. ես.։)
cf. Պտոյտք.
Յանդնդային պտուտից չարամեռ եւ խաւարային գործոց. (Ճ. ՟Բ.։)
apocryphal books on the Apostles.
ՊՐԱԿՍԱՒԱԹԱՅՔ կամ ՊՐԱԿՍԱՒԹՈՅՔ, ՊՐԱԿՍ ԱՒԱԹԱՅՔ, կամ ԱՒԱԹԵԱՅՔ եւ այլն. Խառնուրդ երկուց յունական բառից՝ Բրա՛քսիս Աւդօն. այսինքն՝ գործք նոցա. իմա՛ զանւավերական պատմութիւնս առաքելոց արտաքոյ սուրբ գրոց.
ՊՐԱԿՍԱՒԱԹԱՅՔ կամ ՊՐԱԿՍԱՒԹՈՅՔ, ՊՐԱԿՍ ԱՒԱԹԱՅՔ, կամ ԱՒԱԹԵԱՅՔ. Խառնուրդ երկուց յունական բառից՝ Բրաքսիս աւդօն. այսինքն՝ գործք նոցա. իմա՛ զանւավերական պատմութիւնս առաքելոց արտաքոյ սուրբ գրոց.
tax-gatherer or collector.
tie, bond, ligament.
Պրկումն. ձգտումն. կաշկանդումն. եւ որպէս Պրկոց. գործի պրկելոյ, եւ այլն.
instrument of torture, rack.
stretching, tension.
Զոր եւ ի վերայ գործեաց երաժշտականք զգուշութեամբ պահեն՝ զջիլսն թուլացուցանելով, զի մի պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ։ Ոչ միայն առ անջատեալոն եւ առաւելեալ պրկմունս՝ օրինօք երաժշտականութեան յարմարեալ է, այլ եւ առ մէջս եւ առ թուլացեալսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 29։)
roof, ceiling.
Նաճ ասաց զպճրակս ձեղուանն. եւ պշրակ ասին քաջայարմարք ոմանք եւ դրօշեալք տախտակացն կառուցմունք, որք զձեղուանն գեղացկութիւն զանազանացուցանեն։ Իսկ նոճ քեզ ասացելօքս պչրակօք զ՝ի ներքս գործոյն զկազմութիւն գեղեցկացուցանէ։ Պչրանք մեր՝ նոճք. պրշակ՝ մարդակքն. (Նիւս. երգ.։)
follower of St. Paul;
—ք, St. Paul's companions.
ՊՕՂՈՍԵԱՆՔ եանց. գ. Պօղոս եւ ընկերք կամ գործակիցք նորա.
cf. Ջախջախանք.
Բազում ջաղջախիւն եւ հեղումն արեանց գործեն։ Հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Զքր. կթ. Խոր. ՟Բ. 76։)
cf. Ջախջախիւն.
Բազում ջաղջախիւն եւ հեղումն արեանց գործեն։ Հանդերձ ընդվզեալ ջախջախմամբ. (Զքր. կթ. Խոր. ՟Բ. 76։)
state of an acolyte, acolyteship.
Օրհնեա եւ այժմ զծառայս քո ի գործ ջահընկալութեան, լուցանել ջահս ի սուրբ եկեղեցի. (Մաշտ.։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
ՋԱՆ ԴՆԵԼ. ՋԱՆ ՏԱՆԵԼ. ՋԱՆ ՅԱՆՁԻՆ ՈՒՆԵԼ. Ջանալ. գուն գործել. փոյթ տանել.
to study, to labour in company.
ՋԱՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Կցորդ կամ հետեւող լինել ջանից. վաստակակից, գործակից եւ ձեռնտու լինել.
to endeavour, to strive, to strive hard, to make every efforts, strenuous attempts, to try all means, to exhaust oneself with exertion.
ՋԱՆԱՀՆԱՐ ԼԻՆԵԼ. Ջանալ հնարել. գուն գործել. ելի աղագս գտանել. ջանալ դարման մտտուցանել.