love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
Մեհեան համարեսցիս զորկրամոլութիւն, եւ սեղան զոհից նոցա զփափկասիրութիւնն.. . զամենայն կերակուր՝ զոր փափկասիրութեամբ ախորժեսցես, մի՛ կերիցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
soft-mouthed, tractable, docile.
Արեգակնն այնչափ փափկերախ լինէր առ հրամանն. (Գեննանդ.։)
phelmoni, such a one;
եղմոնի — or — եղմոնի, in such and such a place.
Պարզէ Գաբրիէլ մեկնութեամբ, հրաման առեալ ի վեհագունէ ումեմնէ ի պետացն դասուց, որ եւս միջամուխ են երկնաւոր խորհրդոյն, զոր փելմոնի (կամ փեղմոնի) ասաց, որ է ի նշանաւոր դասուց։ (Վարդան ի մեկն. դան.)
to bark, to peel, to pare;
— զընկոյզ, to shell nuts.
Զի՞նչ անաքսարքոս. զոր նիկսկրիսն կիպրացւոց. գոռոզն իբր հատս ցորենոյ եւ կամ գարւոյ փեճոկել հրամայեաց. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
opening, cleft, aperture, chasm.
Շաղկապ է բառ, որ շաղկապէ զտրամախոհութիւն ոճով, եւ զմեկնութեան փեռեկումն յայտնէ (յն. լնու)։ Տրոհութիւն ասէ զփեռեկումն եւ զորոշումն բանիցն եւ տանց յնթերցողութեանն. (Թր. քեր.։ Երզն. քեր.։)
bride's man or maid, paranymph.
Փեսայածուքն կէտ նպատակի եդեալ սահման աւուր զհարսանիսն յօրինելոյ.. . ըստ օրինացն հարսանեաց՝ ըստ հրամանի փեսայածուացն. (Զքր. կթ.։)
soft feather, down.
Յիւրաքանչիւր ամի յեզափոխեալ զփետրիկս իւրեանց՝ նոր եւ չքնաղ ըստ կարգի շարամանեալ նորոգեն. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
cloak, mantle;
priest's mantle.
Ահաւասիկ փիլոն ասէ. եւ չկարէ ոք ասել, եթէ այլ ինչ չունէր՝ զոր արկանէր. եւ եթէ բնաւ չարկանէր փիլոն, աւելորդ էր հրաման տալ՝ եթէ բերջիր. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
chief-cornac.
Զգլխաւոր փղացն փղապետաւն հանդերձ սպանանէր։ Հրամայեաց կոչել զփղապետն նիկանովր։ Կոչէր նա զհերմոն փղապետ։ Զայս հրաման տայր փղապետին. (եւ այլն. ՟Բ. եւ ՟Գ. Մակ.։)
inclination to weep, emotion;
spleen.
Առ փղձուկ սրտին ձայնէր յորդութեամբ, Դանիէլ։ Բորբոքել զփղձուկ սրտի։ Զփղձուկ սրտից մեր տեսանէ։ Թաքել արտասուօք զփղձուկս սրտիցն.. . Այլեւ զփղծուկ սրտին հրամայէ չհանել. (Վրդն. դան.։ Հ։ Լծ. նար.։ Նչ. եզեկ.։)
farthing, mite.
ὁβολός obolus. որ եւ ՓՇՏԻԿ. պ. պիսդի, փէշիյզ, փէշիյտ. Մանրագոյն դրամ որպէս զլոմայ. դանգ. փուշ, մանղըլ.
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
δάνειον, δάνος, δανεισμός mutuum, mutuatio, foenus, foeneratio χρῆσις, χρέος usus, debitum, commodatum, commodatio. Ինչ մի առեալ՝ անդրէն հատուցանելի. դրամ տուեալ ումեք առ ի պէտս՝ պայանաւ յետս առնլոյ ըստ ժամանակին անթերի. կամ աւանդ. յանօթ տուեալ ինչ. (Փոխ.)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Սահման ասի (ըստ տրամաբանից՝) ի փոխադրութենէ գիւղից եւ ագարակաց սահմանացն. (Սահմ. ՟Դ։)
change, exchange, barter, counter-change;
supplying the place, substitution;
succession, permutation;
turn, vicissitude;
— բդեշխի, vice-consulship;
proconsulship.
Յերեկոյէ մինչեւ յառաւօտ հրամայէ այրել բազմակս.. . փոխանակութեամբ տունջենական լուսոյ. (Փիլ. բագն.։)
borrower.
δανειζόμενος, χρεωφειλέτης debitor. Որոյ առեալ իցէ յայլմէ դրամս ի փոխ. փոխապարտ. պարտապան. փոխ առնօղը.
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
Որ տաս լիապէս առանց փոխատրութեան փոկանաց։ Այնպէս բարերար է, որպէս (զի ) եւ Ո՛չ զփոխատրութիւնսն պահանջէ, այլ շատանայ միայն սիրեցեալ (գոլ ) յոյս ետն։ Որք անսան հրամանին՝ հարցանէ ի փոխատրութեան ուսանիլ զպարգեւ սն. (Նար. ՟Զ։ Բրս. հց.։ Իգն.։)
Բազում եւ այլ ինչ հրամայեալ է. որպէս ի փոխատրութեան՝ հատուցումն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
pence, moneys.
Որպէս Փողք, դրամք.
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Հրամանս առեալ փողելոյ զաւետարանն։ Փողեցին աշակերտացն աւետիս. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
Հրամայեաց փողոտել ի ջրհոր անդր ի ներքս։ Զնա, եւ զապողոփանէս ի նոյն գուբ փողոտեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 19։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 37։)
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
Ոսկի փողոց կայր ի վըզին, եւ բաց ի բաց էր իւր ագին. (սիրամարգն. ) (Շ. առակ.։)
atom, mote, minute particles.
Ստորիջեալ հնդ լուսանցսն մանրամաղ խոշետեսակութիւն. (Մագ. լ։)
to bend forward.
Գնեաց կտաւս ասուեայ. եդեալ ի ներքոյ իւր՝ նստաւ ի վերայ նորա. եւ ոմն մի կամէր դողանալ զասուին, եւ սպասէր յետուստ. եւ ծերոյն իմացեալ՝ փորացոյցլ զինքն, որպէս թէ ի կողմն առն՝ որում տայր զդրամն, եւ առեալ դողն գնաց. (Վրք. հց. ձ. հին.) (ի նորս եւ ի տպ. Կորացաւ)։
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Խուզակ լինել, եւ փորձին կալ եւ մնալ հրամայէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
hollow.
Զանցոյց զարմանալեօք զշամիրամեան փորուածոյ սենեկօքն Արծր. (՟Է. 7։)
of ten cubits.
Քարամբք մեծամեծօք տասնկանգնէիւք եւ ութկանգնէիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 10։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
Տարամերժեալ ի կենաց փայտէն՝ դիմեաց յարեւմուտս, տարադէմ հալածեալ առ նսեմային խաւարն. (Անան. ի պետր.։)
cf. Տարածեմ.
Ի տարածանելն ազգի մարդկան ընդ լայնութիւն ամենայնի երկրի։ Ամենեցուն հասարակաց հնարէր զխնամոցն իւրոց ի վերայ տարածանել (կամ տարածել) զգեստս։ Քրիստոնէութիւնն տարածանէր ընդ ամենայն կողմանս։ Չեւ եւս սփռեալ տարածանէր համբաւս այս ի դվին։ Ուստի՞ բան հրամանացն ընդ աշխարհ տարածեալ իցէ. (Խոր. Եղիշ.։ Փարպ.։ Եզնիկ.։)
to disjoin, to separate, to remove.
Ի բաց տրոհել. ի բաց որոշել. տարամերժել.
shower, abundant rain;
— ձեան, flake of snow;
տեղ եւ — նետից, a shower of arrows;
a cloud of darts;
ծակոտեալ ի —ոյ նետից, pierced with a hundred arrow wounds.
Անձրեւ եւ գետ եւ հողմ (յայտ առնեն) զազգի ազգի տարափս մարտին։ Այլք ի դիւաց որպէս զթանձրամած տարափ՝ այնպէս արձակեալք ի վերայ բազմութեանն. (Երզն. մտթ.։ Զենոբ.։)
contagion.
Տրամադրութիւնք են տարափոխութիւնք, եւ ոչ ի վերայ հաստատութեան, այլ՝ փոփոխման. (Երզն. քեր.։)
to difference, to diversify, to distinguish, to vary, to change;
cf. Տարբերիմ.
Տարբերէ՛ ունակութիւն ի տրամադրութենէ վասն տեւողագոյն եւ յոգնամանակագոյնն գոլ։ Տարբերի եւ քար ի քարէ զօրութեամբ իւիք. (Արիստ. որակ.։ Նիւս. բն.։)
a multitude of talkers.
Իսկապատում տարմաբանիցն (սրբոց հարց) գործադրութիւնք. (Թէոդոր. խչ.։ (կամ թէ գրելի էր՝ Տրամաբանից։))
in flocks, in troops, in great numbers.
ἁγεληδόν gregatim, turmatim, catervatim. Բազմութեամբ ըստ տարմից. երամովին. խուռն.
starling.
Համագունդ երամ շրջին կռունկ եւ ճայք եւ սարիկք եւ տարմահաւք. (Վեցօր. ՟Ը։)
to flock together, to form troops.
ՏԱՐՄԱՆԱԼ. Երամանալ որպէս զտարմ. խումբ կազմել.
cf. Տարմաբար.
Երամ երամ. տարմաբար. խմբովին.
leading, bringing, conducting.
Հրամայէ տարողացն հատանել զլեզու նորա. (Լաստ. ՟Դ։)
to distinguish, to separate, to divide.
διορίζω distermino, discerno, distinguo. Որոշել ի բաց կամ մանրամասն. զատանել. զանազանել. տարբերել. զատել. որոշել.
Tartarus, hell;
մշտագիշեր —, the gloomy Tartarus.
որ եւ յն. դա՛ռդառօս. τάρταρος, -ρα tartarus, -ra, -rorum. Իբր տեղի սարսելոյ եւ սարսռելոյ։ Դժոխք՝ ըստ որում վեհ սառնամանեաց. անդունդք իբր ծովու. խորք. լուալիք աշխարհի. սանդարամետք. խաւար արտաքին.
Բանտ անուանէ զտեղի ինչ անդնդային եւ սանդարամետական՝ զհներքին տարտարոսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)
element, elementary substance or matter;
տարերք, elements;
rudiments;
տարերք կենաց, the elements of life;
ըստ տարերց աշխարհի, according to the worldly maxims.
Ի տածումն օգտաբեր տարրոյս յորդորամիտք. (Պիտ.։)
in an elementary state or form, elementally, rudimentally;
materially.
στοιχειωδῶς per elementa, simpliciter. Նիւթապէս. զգալապէս. պարզապէս. մանրամասնաբար. Այսքանւոյ զարդուս եւ ընդ սորայն մասանց տարրաբար առ ամենայն գոյութիւն առաջի արկելոց. (Նիւս. կազմ. ՟Դ։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
cf. Տարրաբար.
incorporation, union, constitution.
Զտարրումն շաղապատեալ շաղաշարի գրիւք տրամաբանեսցես. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
desirable, wishful;
kind, dear, beloved.
Արժանի նշոյլ տարփալի։ Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի, նրբափայլ ոսկեթել տարփալի։ Փողէր կանաց տարփալին։ Տարփալիլ վերնականզ վեհիցն. (Նար. կուս.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։)
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
Գոմս զերկուս տափարակսն անտառախիտս հանդերձ լերամբքն կազմելով, եւ որսոց տեղիս. (Խոր. ՟Բ. 6։)
ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.
pronounced by our Lord.
Հայեցեալ ի տեառնաբարբառ հրամանացն բարձրութիւն. (Կորիւն.։)
ordered by Jesus;
signed with the sign of the cross.
Տեառնագիր հրաման, ես բարձրանամ գէտ. (Նար. տաղ.։)
assembled together in God's name.
Ժողովեալ տերամբ կամ յանուն տեառն. տօնական. մեծահանդէս. հոգեւոր.