Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Իշխեմ, եցի

See full entry →

vn.

to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.

NBHL (2)

ԻՇԽԵԼ. գ. τολμάω audeo, praesumo δύναμαι possum, valeo Համարձակիլ. վստահիլ. ձեռներեց լինել. յանդգնիլ. ժպրհիլ. եւ Կարել. զօրել. բաւել. նետւիլ, կրնալ.

Իշխանաց յոգտութիւն իշխեցելոց (խորհել). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Իջանեմ, իջի, էջ

See full entry →

vn.

to descend;
to fall;
to decline;
to sink;
to settle, to subside;
to light, to sit down;
to empty itself;
to lodge, to stop at, to sojourn;
cf. Սերիմ;
ի ծառայութիւն —, to lower one's self to servitude, to become a servant;
յաղքատութիւն —, to impoverish one's self, to become poor;
— ի նաւէ, ի կառաց, յերիվարէ, to disembark, to go ashore, to land;
to alight, to get out of a carriage;
to dismount or alight, to get off, to get down from a horse;
— ի գերեզման՝ իհող մահու, to descend into the grave, to be buried;
— յօթեւան ուրեք, to put up at an hotel;
— ի հպարտութենէն, to humiliate one's self;
to relent, to soften, to become calmed, appeased;
ի թիկունս —, to go to the rescue, to succour;
— ի հանդէս մարտի, to come to blows, to fight;
— գետոց ի ծով, to discharge, to fall into, to disembogue, to disgorge, to empty itself, to overflow;
արտասուք զծնօտիւք իջանեն, the tears fell down his (or her) rosy cheeks;
էջ մրրիկ հողմոյ ի ծովակն, a storm broke over the lake.

NBHL (4)

καταβαίνω, κατέρχομαι, κατάγομαι descendo, devenio, deducor եւ այլն. Էջս առնել. վայրաբերիլ. ի բարձր տեղւոջէ ի վայր կամ ի ստոր գալ՝ երթալ, հոսիլ. իջնալ, ինջնալ.

ԻՋԱՆԵԼ. որպէս Զիջանիլ. մեղմիլ. դադարել. խոնհարիլ.

ԻՋԱՆԵԼ. Բերիլ ի չար անդր. անկանիլ.

ԻՋԱՆԵԼ. իբր Իջավանիլ.


Իջավան, աց

See full entry →

s.

inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.

NBHL (1)

κατάλυμα diversorium, hospitium. Գրի եւ ԻՋԵՎԱՆ, ԻՋԱՒԱՆ, ԻՋԵՒԱՆ. Վանք կամ օթեվան, ուր լինի ադանիլ. գօնագ, խան. տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 23։ Ել. ՟Դ. 24։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. Ղկ. ՟Բ. 7։)


Իջավանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lodge, to take up ones abode, to stop, to reside, to dwell, to nestle.

NBHL (3)

καταμένω, καταλύω diversor. Գրի եւ ԻՋԱՒԱՆԻՄ. ԻՋԵՎԱՆԻՄ, ԻՋԵՒԱՆԻՄ. Իջավանս առնել. ավանիլ ուրեք. ... cf. ԼՈՒԾԱՆԻՄ.

Զիջավանիլն առ կինն այրին, եւ զլիութիւն շնորհօղ նըմին. (Յիսուս որդի.։)

Յայրին իջավանիլ, եւ ի մսուր դնիլ. (Տօնակ.։)


Իջաւան

See full entry →

cf. Իջավան.

NBHL (1)

Իջաւանք սրբոց էր նորատունն. (Ոսկ. փիլեմ.։)


Իսկ

See full entry →

s. adj. conj. adv.

essence, reality, substance, truth;
essential, real, effective, true;
besides, moreover;
but, still, yet;
in fact, really;
even;
as for, as to;
զիսկն գիտել, զիսկն ասել, to be thorougly acquainted with;
to tell the simple truth;
to exhaust a subject;
մեզէն — լուաք, we ourselves have heard;
ինձ — գլխովին, to me;
to myself;
բնաւ — ոչ, not at all;
բնաւ — զի՞ լսէք նմա, why do you listen to him ? չէ եւ չէ —, by no means, in no way whatever;
յայտ —է, it is palpable, evident, clear;
— ես, for me, as for me;
— վասն, as for;
— եւ —, in a moment, soon, speedily, immediately, instantly, directly, forthwith;
truly, in effect, really.

NBHL (3)

մեղայ առ կեանսդ դժրողութեան, ի՛սկ եւ ի՛սկ մեղայ։ Աստուած ի՛սկ եւ ի՛սկ իլոյս անմատոյցասի. (Նար. ԻԷ. ՂԳ։)

Ո ր ինչ հանդերձ իմաստութեամբ է, ամենայն ինչ իսկ եւ բուն եւ տիրական է. (Փիլ. լին. Գ. 22։)

Որդի ... հոգին սուրբք ... այս են իսկք։ Ուստի ըստ փիլիսոփայից՝ ԻՍԿ ասի գոյացականն, որպէս եւ պատահականն՝ (Անիսկ.)


Իրագէտ, գիտի, տաց

See full entry →

adj.

well versed, well informed, acquainted, intelligent;
— լինել, to be in confidence, to be made acquainted with an affair, to know the case.

NBHL (1)

Զարանց եւ զկանանց եւ զիրագէտ մանկանց զջիլսն կտրեսցեն. (Ոսկիփոր.։)


Իրագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to effect, to do, to execute.

NBHL (1)

Զընծայելոցն բարի կեանս սրբազնաբար իրագործել (այսինքն իլ)։ Առ ինքն զմիացուցիչ կցորդութիւնս մեր բարերապէս իրագործեաց. (Դիոն. եկեղ.։)


Իրազեկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

information, knowledge, investigation.

NBHL (1)

Աշխարհի ամենայնի անխոյզ իրազեկութիւն եւ անհոգութիւն պատմեցին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Իրան, աց

See full entry →

s.

trunk, upper part of the body.

NBHL (1)

Իրանք՝ մարմինն է եւ անդամք. (ուստի անիրան՝ է անմարմին). (Լծ. փիլ.։)


Իրաւ, աց

See full entry →

s. adj. adv.

justice, equity, law;
just, true, lawful;
justly, reasonably, rightly;
— առնել, to do justice, to justice;
դուք ձեզէն տուք զ—ն, be ye yourselves the judges, judge for yourselves.

NBHL (2)

Անաստուծոյբն ի սուրբն հպիլ ոչ է բարւոք եւ իրաւ. (Սահմ. ՟Ը։)

Որպէս իրաւ իսկ թուի ինձ խորհել զայս վասն ձեր. (Փիլիպ. ՟Ա. 7։)


Իրաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Արդարանամ.

NBHL (1)

արդարանալ. իրաւ եւ արդար գտանիլ. կամ ստուգիւ հասու լինել.


Իրաւունք, ւանց

See full entry →

s. pl. adv.

right, justice, equity;
due;
law;
duty;
reason;
rectitude, uprightness;
right, faculty, power, competence;
իրաւամբք or ըստ իրաւանց, by right, rightfully, justly, duly, lawfully;
որո՞վ իրաւամբք, by what right ? with what authority ? աստուածային —, divine-right;
ամենայն իրաւամբք, with all one's authority;
—նս առնել or ընտրել, to render justice, to judge;
զիրաւունս ուրուք ի գլուխ հանել, to justify completely;
առնել ումեք —նս ի ձեռաց թշնամեաց, to free one from his adversaries, to acquit;
—նս համարել՝ վարկանել, to think, or repute right, to think it proper, to believe oneself right;
—նս տալ, to show with reason, to bring proofs;
to justify, or exculpate oneself;
զիրաւունս ցուցանել, to prove one's rights, to adduce or allege proofs in one's defence;
to contest, to bring an action against;
—նս հանել, to judge rightly;
to justify;
զ—նս ի նա հանել, to pronounce judgment in one's favour;
զիրաւունս իւր կացուցանել, զիրաւունս անձին ցուցանել, to put in one's claim, to avail oneself of one's rights;
—նս խնդրել, to ask for justice, to demande one's right;
պինդ կալ յիրաւունս, պահանջել զիրաւունս, to sustain one's rights;
թիւրել զիրաւունս, to cavil, to sophisticate, to overstain the law;
— են նոցա բողոք ունելոյ, they have reason for complaint;
եւ իրաւամբք արդեօք, that is not without reason.

NBHL (2)

ԻՐԱՒՈՒՆՍ ՀԱՄԱՐԵԼ, կամ ՎԱՐԿԱՆԵԼ. δίκαιον ἠγούμαι justum arbitror, aequum duco. Իրաւացի եւ արժան գրել. բարւոք համարել. լաւ թուիլ ինքեան.

Իրաւամբք մանիլ, այսինքն արդարութեամբ. զի ապիրատ եւ անիրաւ ինչ ոչ գործեաց. այլք զյն. իմանան, իրաւամբք դատողին. եւ այլք ընթեռնուն, անիրաւաբար։


Իրողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

affair, transaction, circumstance;
occupation, employment, negotiation of affairs, business, practice;
cf. Գործ.

NBHL (1)

Կենդանագրացն ոչ կատարած ունիլ իրողութիւնն թուի առ ամենայն կենդանիս։ Վասն եղելոյ այժմիկ իրողութեանս։ Ո՛ր ի մէնջ հասցեն առ լաւագոյն իրողութիւնսն, ամենայնի անյայտ է, բայց միայն յաստուծոյ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. եւ Պղատ. սոկր.։)


Իրոցեմ

See full entry →

cf. Իրագործեմ.

NBHL (1)

Գործելն փոխանակ իրոցել (ասելոյ) է. (Փիլ. այլաբ.։)


Իւղագլխեմ, եցի

See full entry →

va.

to anoint the head, to initiate, to conseerate, to ordain.

NBHL (2)

ԻՒՂԱԳԼԽԵՄ ԻՒՂԱԳԼԽԻՄ. μυέω, τελείνω , τελέω, τελετουργέω initio, sacro, consecro, dedico, ungo. Իւղել խորհրդաբար զգլուխն. կատարողապետել, եւ կատարիլ. օծանել, եւ նուիրել, ձօնիլ, իլ (աստուծոյ, կամ կռոց). որ եւասի ԻՒՂԱԳԼՈՒԽ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ.

Միեւ ոք իւղագլխիցէ, եւ մի՛ իւղագլխեսցի (ի պատիւ կռոց)։ իւղագլխեսցիս, եւ կարասցես նուիրիլ աստուծոյ. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)


Իւղագլխիմ, եցայ

See full entry →

vp.

to be initiated;
to be consecrated, ordained.

NBHL (2)

ԻՒՂԱԳԼԽԵՄ ԻՒՂԱԳԼԽԻՄ. μυέω, τελείνω , τελέω, τελετουργέω initio, sacro, consecro, dedico, ungo. Իւղել խորհրդաբար զգլուխն. կատարողապետել, եւ կատարիլ. օծանել, եւ նուիրել, ձօնիլ, իլ (աստուծոյ, կամ կռոց). որ եւասի ԻՒՂԱԳԼՈՒԽ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ.

Միեւ ոք իւղագլխիցէ, եւ մի՛ իւղագլխեսցի (ի պատիւ կռոց)։ իւղագլխեսցիս, եւ կարասցես նուիրիլ աստուծոյ. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)


Իւղագլխութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hair-ointment;
sacred unction for the head only;
initiation;
admission to the rites and mysteries of a religion.

NBHL (1)

Պարտ է մեծիւ իւղագլուխ ինել իւղագլխութեամբ։ Զեւ եւս ի մեծամեծսն կատարեալ եւ իւղագլխեալ իցէ զիւղագլխութիւնն։ Արժանաւորս իւղագլխեսցիս իւղագլխութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 51։)


Իւղագլուխ

See full entry →

adj.

anointed;
initiated, sacred.

NBHL (3)

Որով պարտ է մեծիւ իւղագլուխ լինել իւղագլխութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Իսկ (Փիլ. բագն.)

Իւղագլուխք, խորհրդապէտք. (Լծ. փիլ.։)


Իւղեփեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

perfumery.

NBHL (1)

յիւղեփեցութենէ եւ ի նմանցօրէն հանճարոյ արժան է գտանել զփախուստ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Լալականչ

See full entry →

adj.

crying (like a child).

NBHL (1)

Հնչումն ձայնի մարցն աղէխորով որբոց, եւ տղայոցն լալականչ առ ահաբեկութեան գոչումն. (Հ. կիլիկ.։)


Լախուր, ի

See full entry →

s.

apium;
նեմէական — (ի յաղթանակս ողիմպեանս), a crown of apium (in the Nemean games).

NBHL (1)

Սիլինոն. սեղիվայրի, կամ լախուր. (Գաղիան.։)


Լայնադէմ

See full entry →

adj.

having a bloated face, whose features are too large.

NBHL (1)

Ժանգատեսիլ ժպրհերես լայնապէմ անհուն բազմութեանն. (Կաղանկտ.։)


Լայնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to widen, to stretch, to extend, to grow larger, to branch out;
— մարմնոյ, թիկանց, to pick up flesh, to fatten, to get fat, plump, chubby, stout.

NBHL (1)

πλατύνομαι dilator. Լայնիլ. տարածիլ ընդ լայն. ընդարձակիլ. եւ Ստուարանալ. լաննալ, մեծնալ.


Լայնուցք

See full entry →

s.

cf. Լայնութիւն.

NBHL (1)

Սակաւիկ ինչ ի լայնուցս բարձին յամոլաջիլն մերձեցաւ. (Կիւրղ. ծն.։)


Լանջաբերձ

See full entry →

adj.

high breasted;
up to the breast.

NBHL (1)

Ի մէջ տանն որում ի յատակէն յերիս եւ ի չորս կանգունս ի վերկոյս գեղեցիկ շինեալ լանջաբերձ. յն, ըստ օրինակի լանջաց, կամ զրահի, կամ մարտկոցի. (Փիլ. տեսական.։)


Լանջք, ջաց

See full entry →

s. pl.

lungs, breast, chest;
throat, thorax.

NBHL (1)

Առ լանջօքն, ուր եւ սիրտն շրջի. (Փիլ. այլաբ.։)


Լար, ից

See full entry →

s. mus. geom.

string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.

NBHL (2)

ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. բ. 24։)

ԼԱՐ 2 ԼԱՐՔ. Ջիլք կամ մսանք պարանոցի, եւ ողնայար. Ի լանջաց ի վեր կոյս յետս կոյս յողնեալք՝ զօրէն այնոցիկ, որոց լարք ցաւեն եւ շիշք. (Փիլ. լին. Բ. 24։)


Լարաբաժին

See full entry →

adj.

measured with a surveyor's chain;
measurement;
— առնել, to measure with the chain, to lay out by the line, to survey, to parcel out;
— առնել զերկիր, to divide, to portion, or to measure out the land;
— բաժանիլ, to be divided, or measured by line.


Լարախեղդ լինիմ

See full entry →

sv.

to be strangled.

NBHL (1)

ԼԱՐԱԽԵՂԴ ԼԻՆԵԼ. լարիւ խեղդ արկանեալ մեռանիլ.


Լաւաբարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Բարեբարութիւն.

NBHL (1)

Որ լաւաբանութեանն է տարփօղ. (Փիլ. իմաստն.։)


Լաւամանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

the having good sons.

NBHL (1)

Շնորհակալութիւն քաջածնութեան եւ լաւամանկութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)


Լաւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow better, to be ameliorated, to improve.

NBHL (1)

Լաւ ինել (ամենայն առման). բարի լինել. հաճոյ գտնիլ. քաջ գտանիլ.


Լաւացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to ameliorate, to improve.

NBHL (1)

Օրինաց եւ հրամանաց, որովք լաւացուցանել զոգիսն հանդերձեալք էին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Լափատեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to devour, to swallow, to drink hard, to gulp down;
to affront, to outrage.

NBHL (1)

Զայլսն լափատեն, եւ ձրձելով կիսակեր թողուն. (Փիլ. տեսական.։)


Լափումն, ման

See full entry →

s.

act of licking or lapping up.

NBHL (1)

Լափելն, իլն.


Լեզու, զուաց

See full entry →

s.

tongue;
language, speech, idiom;
nation, people;
— լեզու ապխտեալ, smoke-dried tongue;
լեզու աղտեղի, foul tongue;
լեզու կօշկի, toe of a boot or shoe;
լեզու զանգակի, clapper, tongue of a bell;
լեզու երկրի, neck of land;
հայ լեզու, the Armenian language;
գաւառական լեզու, dialect, idiom;
մայրենի լեզու, mother-tongue, vernacular idiom, native language;
կենդանի լեզու, living, dead language;
ուսուցիչ լեզուաց, language-master;
վարժապետ գաղղիական լեզուի, teacher, professor of french;
լեզու չար, սուտ, նենգաւոր, a malicious, slanderous tongue;
լեզու անուշակ, մեղրակաթ, honey-tongued;
լեզու քաջ, վսեմ, eloquent;
խօսել այլ եւ այլ լեզուս, to speak many languages;
to have the gift of tongues;
լեզուի տալ, to speake inconsiderately, cf. Շաղակրատեմ;
to be full of talk;
ի լեզու գալ, արձակել լեզու, to be able to talk, to receive the faculty of speech;
արձակել, ձգել առ ոք զլեզու, to speak openly against, to contradict;
լեզուոյ դրունս դնել, ունել զլեզուն, կարճել՝ սանձել զլեզուն, to hold one's tongue;
to bridle one's tongue;
մերձ ի ծայր լեզուին ունել, to have at one's tongues end;
լեզուն ի քիմս կցիլ, to lose the use of speech, to be tongue-tied, speechless or dumb, to be struck dumb;
անոսկր է լեզու, այլ զոսկերս լեսու, the tongue has no bones and yet it breaks bones;
որպիսի՜ լեզու շաղակրատ, what a chatter-box ! կարի քաջ փոխեաց զլեզու իւր, he has much changed his language, he now sings quite an other tune.


Լեզուագարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

too great a freedom of speech, flippancy of tongue, the being too free with one's tongue, prate, prattle, loquacity.

NBHL (1)

γλωσσαλγία (իբր լեզուացաւութիւն) linguae prurigo φλυαρία nugacitas, loquacitas, verba frivola Լեզուագարիլն. զրախօսութիւն. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք. յիմարաբանութիւն. լեզուին տալը.


Լեզուակ, աց

See full entry →

s.

tongue, epiglottis, uvula;
— գործեաց, index.

NBHL (1)

γλωσσάριον lingula. Փոքրիկ լեզու, եւ որ ինչ նման է նմին. տիլճիք.


Լեզուահատեմ, եցի

See full entry →

va.

to cut out the tongue.

NBHL (1)

լեզուահատէ զփիլոմելա, զի զայնպիսի զանօրէն գործ մի՛ պատմեսցէ. (Նոննոս.։)


Լեզուանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to have a glib or flippant tongue, to have the gift of the gab.

NBHL (1)

Լեզուագարիլ. շաղփաղփել. բարբաջել.


Լեղամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Լողիմ;
cf. Լուղամ.


Լեշկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to lose the hair;
to lose the nap, to wear out.

NBHL (2)

κατατρίβομαι deteror. Մաշկիլ լերկանալ, կամ բրդգզիլ.

Ոչ կօշիկքն մաշեցան, եւ ոչ հանդերձքն լեշկացան. յն. մի բայ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։)


Լեռնաձեւ

See full entry →

adj.

mountain like, very high;
— կուտակիլ, to be heaped up;
— կոհակք, waves like mountains, enormous billows.


Լեռնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become a mountain;
to rise like a mountain, to rise aloft, to elevate, to tower.

NBHL (1)

Լեառն լինել, կամ իբրեւ զլեառն. լեռնանման բարձրանալ, կուտակիլ, մեծանալ.


Լեսում, լեսի, լե՜ս

See full entry →

va. chem.

to grind, to pound, to beat, to powder, to bruise, to crush;
to levigate.

NBHL (1)

Գտի իժակորիւն մի, արկի զնա ի ծոց իմ, եւ զօրն ամենայն լեսուի զգլուխ նորա. (Վրք. հց. ձ։) (ռմկ. ճզմիլ)։


Լեսուրք

See full entry →

s. chem.

places water-worn by currents, or torrents;
detritus;
cinders.


Լերկ, ից

See full entry →

adj. gr.

hairless, bald;
soft.

NBHL (1)

Զերեքնի միջակացն, եւ զերեքն իլերկիցն եւ նոյչափ ի թաւիցն. (Երզն. քեր.։)


Լերկանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become bald, to peel off, to come off.

NBHL (1)

Լերկ լինել. մերկիլ


Թեւաբերիմ

See full entry →

vn.

cf. Թեւակոխեմ.

NBHL (1)

Յետ այսոցիկ ի մեծագոյնս կամեցեալ թեւաբերիլ ի յիմաստս կատարեալս. (Հ. կիրակ.։)