intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
· Calfa
Սկզբունք նախկինք են քան զտեսուածսն դասիւ. (Արիստ. նախկին.։)
cf. Տերեւաթափ.
· Calfa
Յաշունն ոսնին բոյսք աճունք, չորացեալք տերեւընկէցք լինին. (Ագաթ.։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
· Calfa
κυρεία dominatio, dominatus. եւս եւ imperium, dominium, ditio եւ այլն. Տէրն գոլ. իշխանութիւն, եւ տարածութիւն իշխանութեան. իրաւունք ի վերայ այլոց կամ գոյից.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
· Calfa
Նոյն տինս է եւ դանիէլ (ընզդ երեմիայի)։ Եւ երեք մանկունք ի նոյն տիս հասակաց, մինչդեռ յաճել եւ ի ծաղկի էին. (Ոսկ. ես.։)
cf. Տենչումն.
· Calfa
Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)
desire, wish, envy, avidity, cupidity, covetousness, longing for.
· Calfa
Իմաստուն տենչումն։ Բազում տենչումն հանճարոյ։ Լնուլ զփափաքումն տենչմանն։ Զերեւելեացս տենչմունքն. (Սահմ. ՟Ա։ Փիլ. բագն.։ Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ժղ.։)
to gall, to rub the skin off, to graze, to excoriate;
to render callous, hard as a corn.
· Calfa
Իբրեւ զանբան անարգեցին, եւ տեռեցին բեռնակրութեամբ։ Ողունք մեր տեռեալ են ի փայտակրի. (Վրդն. ծն.։ Եղիշ. ՟Ը։)
judicious, wise, prudent.
· Calfa
Մի՛ ոք զիւր դատաստանն քան զաստուածայինն յարդունք համարեալ, անշուշտ եւ անսուա զնա եւ քաջախոհագոյն եւ հաստատուն գոլ ասասցուք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
very faithful;
most confiding.
· Calfa
Քաջահաւատ մանկունքն զամենայն արարածս յօրհներգութիւն կոչէին. (Հարցնափառ.։)
skilful in playing (music).
· Calfa
Որոյ մատունքն են աջողակ ի գործ, կամ ի հարկանել զնուադարան. եւ Եղալն աջողակութեամբ մատանց.
fitness, aptitude, right proportion;
adaptability;
harmony.
· Calfa
Ամենայն մասունքն առ իրեարս իւիք քաջայարմարութեամբ են շարակայեալ։ Իբրեւ ի քնարի քաջայարմարութիւն եւ կարգ (ի զարդս երկնից)։ Կադ եւ յեկեղեցիս՝ առ ամենայնի քաջայարմարութիւն եւ օգուտ։ Եօթն թիւդ ըստ եօթնօրեայ աշխարհիս քաջայարմարութեան. (Արիստ. աշխ.։ Ածաբ. աղք. եւ Առ որս. ՟Ժ՟Բ։ Կամրջ.։)
highly renowned, far-famed, celebrated, very famous.
· Calfa
Պսակեցան եւ քաջանունք եղեն։ Քահանայք երկոքեան քաջանունք։ Յաղթօղս եւ քաջանունս առնելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ Ճ. ՟Ա.։ Խոսր.։)
well instructed, learned;
fond of science.
· Calfa
Եթէ ոք ի վատթարաց այսպէս քաջուսումն եղեալ յանկարծօրէն ... Որպէս եւ յաջողակ քաջուսմունքն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 207. 209։)
four-toothed, four-tusked.
· Calfa
Ոյր են չորք ժանիք կամ ատամունք՝ ճանկք՝ ծայրք.
in four manners or ways.
· Calfa
Քառակի երիւք (երկոտասան թուով՝) առաք։ Աղբիւր գետոց քառակի։ Քառակի վտակացն հոսմունք։ Քառակի իրս իմաստից աւանդէ. (Տաղ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Երզն. մտթ.։)
having four parts.
· Calfa
Որոյ են մասունք չորք, կամ քառեակ կողմանք կողմանք. քառատեմակ.
four-lipped, four-pointed, four-ended.
· Calfa
Որոյ իցեն քառեակ շրթունք՝ եզերք՝ ծայրք՝ եղջիւրք.
all the forty.
· Calfa
ՔԱՌԱՍՆԵՔԵԱՆ կամ ՔԱՌԱՍՆԵՔԻՆ. Քառասունքն առ հասարակ եւ մի առ մի. քառսուննալ.
cf. Քառասնեքեան.
· Calfa
ՔԱՌԱՍՆԵՔԵԱՆ կամ ՔԱՌԱՍՆԵՔԻՆ. Քառասունքն առ հասարակ եւ մի առ մի. քառսուննալ.
forty;
սուրբ —ք, the forty martyrs of Sebaste;
էր ամաց —ունից, he was forty years old;
ամս երկու ընդ —սնիւ, forty two years;
քաղաքս ութ առ —սնիւք, forty eight cities;
—սուն, —սուն զպահքն լուծանել, break the fast once in forty days.
· Calfa
Քռասունքս զբիւրս հալածեցաք, եւ արդ ի միում առնէ քառասունքս ընդէ՞ր երկընչիմք։ Ո՛վ սուրբ քառասունք։ Ո՛վ սրբոց քառասնից (մանկանց սեբեստիոյ). (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։ Շար.։ ՃՃ.։)
cf. Քարաթոթոշ.
· Calfa
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
stallion, newt.
· Calfa
Վիշապակ, ասեն՝ թէ լորտուն է, եւ կէոք զքարաթոթոշն ասեն։ Մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթոթոշք, եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա. (Լծ. փիլ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)
· Calfa
πέτρα petra, rupes κρημνός praeceps rupes ἑξοχή eminentia. Անձաւ ի քարի. քարայր. եւս եւ Քարաժայռ. ծերպ վիմաց. վէմ սեպացեալ. գահաւանդ. բարձունք.
steepy side, bank or shore, precipice;
— ժայռին, edge or verge of a rock.
· Calfa
Եհաս առ ոտս լերինն մերձ առ քարափն։ Լցան դիտկամբք գետք եւ ձորք, եւ ամենայն քարափունք լերանց ծածկեցան. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Ուռհ.։)
cf. Քարկոծումն.
· Calfa
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
stoning, lapidation.
· Calfa
Հալածանք, մարտք, պատերազմունք, քարկոծութիւնք. (Ոսկ. գծ.։)
s. mar. rudder, helm, tiller;
— կառաց, pole, carriage-pole, shaft.
· Calfa
Ունի զայս անուն փայտ, եւ զպատչաճն ի լինել ողնափայտ եւ քեզի ... Ո՛ր փայտ պատշաճ գոյ ողնափայտ լինել, եւ ո՛վ՝ որքեզի գոյ պատշաճ։ Նաւավար (ի ձմերան) գեր ի վերոյ ծխոյն եդեալ զքեղիսն։ Դարձցին ղեկացն թեւարկմունք յանքոյթ նաւահանգիստն. Խորտակեսցի լուծն, քակտեսցին քեղիքն. (Սահմ. ՟Ե։ Նիւս. թէոդոր.։ Նար. ՟Լ՟Բ։)
poet;
philologer;
grammarian.
· Calfa
Քերթողք եւ գիտունք արուեստին եդին զկարդ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
cf. Քերթուած.
· Calfa
Քերդողութիւն (կամ քերողութիւն) է ըստ մասանց բանի. եւ են մասունք բանի՝ անուն, բայ, եւ այլն. (Երզն. Անյաղթ։ Տօնակ.։)
nose;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
մեծ, փոքր, սրածայր, շրջեալ, տափակ —, a large, big or bottle, little, pointed, turned up, snub or fiat nose;
զ—ս, ի վեր տանել, to turn up the nose, to look scornful, haughty;
այսրէն ընդ ս-ն դառնալ, to get into the nose, to go the wrong way in swallowing.
· Calfa
μυκτήρ, ῤίν naris, -re. Նոյն եւ ռմկ։ Ունչք. ռընզունք. ծայր հոտոտելեաց. մանաւանդ Ցռուկ կենդանեաց.
to endeavour to please, to affect, to caress, to flatter, to fondle;
to court, to woo, to pay one's court to.
· Calfa
Ոչ շունք, ոյք ախտասէրք են քծնելով յայլս ի չար. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
examining together.
· Calfa
Ապողոփան առ իս որպէս առ քննակից եղելոցն ասէ. այսոքիկ ո՛վ գեղեցիկդ դիոնեսիէ, աստուածայնոց իրաց հատուցմունք են. (Դիոն. թղթ.։)
to examine, to study, to investigate, to discuss;
to censure, to control;
to meditate, to consider, to think;
cf. Տեղեկագոյն.
· Calfa
Զիա՛րդ զԱստուած քննել մարթիցէք։ Քննեցէ՛ք զգիրս։ Քննեա՛ եւ տե՛ս։ Քննեցին զանօրէնութիւն, պարտասեցան ի քննել զքննութիւն։ Իբրեւ զգանձս քննեսցես զնա։ Քննեսցէ զխորհուրդս։ Արտեւանունք նորա քննեն զորդիս մարդկան։ Զչաւեղս իմ եւ զվիճակս իմ դու քննեցեր. Միտք ղբանս քննեն։ Ունկն քննէ զզարդ առակաց։ Իսկ որ ինչ յերկինս է՝ ո՞վ քննեսցէ։ Իբրեւ զոսկի ի բովս քննեաց զնոսա։ Ի վերայ դատաստանի արեան նորա կացցեն քննել։ Զի եթէ զանձինս քննէաք, ապա ոչ դատապարտէաք։ Առ ի քննել ձեզ զլաւն. եւ այլն։
fly-flap, fan;
keshotz, flabellum, ringing-instrument agitated by the deacons during the Armenian and Greek Mass.
· Calfa
Զոմն ի սարկաւագաց, յորոց զքշոցն ունէին. (ՃՃ. վրք. բրս.) (որպէս եւ ի հին պատկերս սրբոյն բարսզի ի պատարագելն նորա նկարին սարկաւագունք քշոց ի ձեռս։)
Սարկաւագունքն քշոցիւք եւ բուրվառօք. (Մաշտ.։)
ՔՇՈՑ ՔՇՈՑԱՆԻ. ῤιπίδιον flabellum, ventilationis instrumentum. Գործի քշելոյ զճանճս. ճանճավան. հովահարիչ. ... իսկ յեկեղեցւոջ Քչոց կոչին բոժոժազարդ ճօճանակք, զոր շարժեն սարկաւագունք առաջի պատարագի. եւ առ յոյնս նա եւ ի ժամ ընծայաբերութեան հովանի առնեն ի վերայ ընծայից. ըստ որում սկաւառակ քշոցաց ունի զպատկեր սերովբէից կամ քերովբէից. գոյր ասէ Գուառ երբեմն եւ առ լատինս ի վանել զճանճս կամ զմժղուկս ի խորանէ՝ նշանակաւ վանելոյ զփորձութիւնս եւ այլն. եւ ապա սկսան վարել լոկ զքշոց փետրակազմ ի փետրոյ սիրամարգի՝ ի պատարագի քահանայապետին. Թո՛ղ զի յոյնք վարէին երբեմն ի տեղի քշոցի եւ զվարշամակաս կամ զ՝ի քրտանէ թաշկինակս.
veiled-headed, wearing a veil, veiled;
coy, shy, modest, timid;
drawing the veil.
· Calfa
Արածածուկ քօղաձիգ ծնկասէր հարսունք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
Նոքին են ատուածայնոյ նուիրացն եւ պատարագին սպասաւորք, եւ քողաձիգ, այինքն սարկաւագունք. (Լմբ. պտրգ.։)
scorpion, knotty cudgel, iron rod;
groan, moan, wail, sigh.
· Calfa
Տիկնայք փափկասունք գանալից քըքօք թշնաանեալք եւ քարշեալք ի հրապարակս։ Վտանգ էր զքահանայս եւ զպաշտօնեայս աստուածային խորանին խոշտանգանօք եւ քքօք այպանութեան եւ գանիւք. (Ղեւոնդ.։)
s. bot. oxyacantha.
· Calfa
Մորենիք, եւ կանկատունք եւ քսուք առանց մշակութեան արուեստի բուսանին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Կանկատունք, կառափուշն. քսուք, սուր փուշ։
cf. Քստումն.
· Calfa
Յորժամ սսէպ ոք յօրանջիցէ, սարսափիւն գայ զսսկերօքն, եւ քստմունք դնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.։)
thrill, great dread, cold shiver or shudder of horror.
· Calfa
Յորժամ սսէպ ոք յօրանջիցէ, սարսափիւն գայ զսսկերօքն, եւ քստմունք դնան ընդ անդամսն. (Եզնիկ.։)
"the thirty seventh letter of the alphabet, the eighth of the vowels. It was introduced in the Armenian alphabet towards the end of the XIIth century to facilitate or distinguish the two different pronunciations of the syllable աւ, which is generally pronounced ""av"" when followed by a vowel, as աւետարան;
on the contrary, when followed by a consonant, it is pronounced like the English ""o"", as աւգնեմ, աւրհնեմ, աւրէնք."
· Calfa
Բայց իմաստունք անգամ ստէպ վարանէին եւ ցարդ եւս վարանին, թէ ուր դնի ըստ հին գրչութեան, Աւնան, Սաւսան, Սաւսակիմ, Լաւոդէ, եւ այլն, արդեօք իբր աու՞ վերծանելի իցէ, եթէ իբր օ՛. զոր դիւրին է որոշեալ՝ հայելով յայլ լեզուս. զի հիշելի է ըստ նոցա, անուան, սօսան, սուսակիմ, լօոդէ, եւ այլն։ Որպէս եւ վիպակ սովորութեամբ գրեալքն կամ իբր ռամկօրէն հիշեաւ արտաբերեալքն՝ օգոստոս, աւրեղիոս, պաւղոս եւ այլն։ Եւ չեն ինչ զարմանք. զի եւ իտալացիք՝ որոց լեզուն է ռամկականն լատինականի, ասեն օ՛ռօ, կօտէ՛րէ, բա՛օլո կամ բօ՛լօ, ուտիռէ կամ օտի՛ռէ. փոխանակ լատին ձայնիցս՝ աւռում, կաւտէ՛րէ, բաւլուս, աւտի՛րէ, եւ այլն։
aeriferous.
· Calfa
Զդրծունս կազմեալ օդաբերս զովացուցիչս։ Դրունք երկբացիկք են օդաբերք. (Արծր. ՟Ե. 6։)
flying in the air, very swift, like the wind.
· Calfa
Թռչունք օդաթռիչ ընթացիւք վերագոյն գտանին որսորդական հնարից. (Ոսկիփոր.։)
wandering in the air, in space.
· Calfa
Զոր օրինակ թռչունքն օդայածք են. (Փիլ. լիւս.։)
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
· Calfa
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
· Calfa
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օծութիւն.
· Calfa
Երախայութեանն օծումն։ Աւազանին օծումնն։ Որ զկնի մկրտութեանն է օծումն։ Սոցա աղօթքն եւ քարոզութիւնն եւ օծմունքն բաժանաբար ըստ իւրաքանչիւրոցն վայել է լինել խորհրդոյ. (Յհ. Իմ. ատ։)
Րաբունք հոգեւորք ձեռնադրեցան այսօր՝ օծմամբ սրբութեան ի յօծելոյ մեծէ. (Տաղ։)
foreign, alien;
stranger, foreigner.
· Calfa
Ինունքըն տալ փառս ոչ գտան՝ բաց ի միոյն օտարական. (Շ. խոստով.։)
Սկզբունք օտարականաց եւ տոհմային պատերազմաց ... պատերազմաց տոհմիկ եւ օտարականաց փոփոխմունք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
inhospitaly.
· Calfa
Օտարահալածութեամբն վարելով, եւ եղանակօք՝ որ են յանդգունք. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)