cf. Տողք.
ՏՈՂԻՔ ՏՈՂՈՒԿՔ ՏՈՂՈՒՆՔ ՏՈՂՈՒՔ ՏՈՂՔ. σίελος, σίαλος, -ον saliva πτυελός sputum. թուք. լորձունք. խուխ. շողիք
dragonee, dragon-tailed.
Գազանք անծանօթք՝ վիշապատտունք. (Խոր.։)
dragon-footed.
Յաղագս վիշապոտանն ասէ իսիով դոս, թէ ծնեալ եղեն մարդիկ վիշապոտունք։ Եղեւ ի հողոյն եւ յասուէն մարդ վիշապոտն, որ կոչի երիքթոնեւս, յերիոսէն՝ որ է ասր, եւ (ի) հողոյ (յն. խթօն) առեալ զանուանակոչութիւն. (Նոննոս.։)
inconvenience, discomfort, displeasure, vexation, pain, trouble, grief, affliction, sorrow, suffering, torment, tribulation;
—ք ամպրոպաց, tempest, foul weather;
— դառնութեան, bitter grief, desolation;
դժնդակ —ք, great hardships, misfortunes;
ի վշտէն, առ վշտի, առ վշտի վտանգին, through affliction, tribulation or grief;
—ս հասուցանել, to grieve, to pain, to concern, to distress, to cause sorrow, to afflict, to vex;
ի —ս մտանել, to grieve at, to be pained at, to take to heart, to sorrow for, to be afflicted;
— է ինձ, I am greatly concerned at, it is with pain that I;
բազում —ք ի վշտաց հասանէին ազգին, many disasters successively fell on the nation;
ամենայն փափկութիւն հայոց եհաս ի —ս վտանգի, all the pleasures of the Armenians were changed for extreme dangers;
ի վշտի մաշեն զանձինս, they consume themselves with mourning;
չիք ինչ հեշտի առանց վշտի, no joy without alloy.
ὁδύνη dolor κίνδυνος periculum, discrimen συμφορά calamitas τιμορία vexatio πόνος labor πάσχειν patiri, passio եւ այլն. Հակառակն ձայնիս Հեշտ։ Խիստ ինչ անցք. խոշտանգանք. տառապանք. նեղութիւն. ցաւ. վտանգ. տագնապ. կիրք. աղէտք. ճիգն. երկունք.
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
Մանկունքն լռեալ վասն քրիստոսի վկայեցան, քանզի ոչ էին անբերան քան զմկրտիչն. (Եփր. աւետարան.։)
witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.
μαρτύριον, -ία testimonium, testificatio եւ testamentum. եւ բայիւ, μαρτυρέω , διαμαρτύρομαι եւ այլն. Վկայելն. եւ բան վկայից. հաստատութիւն. ուխտ, եւ խոստումն աստուծոյ, եւ նշանակք նորա՝ օրէնք, իրաւունք. արկղն կտակարանաց, խորանն. ... եւ այլն.
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
Վճարմունք ուղղութեան։ Զվճարումն ուղղութեան. (Փիլ. այլաբ.։)
the bearing in sorrow.
Հաց ցաւոց, եւ տաժանելի քրտունք, վշտածնութեան երկունք. (Պիտ.։)
principality, chief power, highest dignity.
Սարկաւագունք դասակցեալք ընդ քահանայս իսկ եւ իսկ զկնի քահանայականն վսեմապետութեան. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
cf. Վէս;
cf. Հէք;
boldness, effrontery;
cf. Վզանութիւն;
ի — գալ, to grow bold, to withstand, to oppugn, to impugn, to contend, to dispute.
Մեծատունքն վասն ընչիցն միայն ի վսեր եկեալ յանդգնին։ Եթէ այնչափ ի վսեր ինչ գայաք, եւ զանձինս ի մահ դնէաք։ Աւաղակք եւ գերեզմանակրկիտք, եւ ի վսեր եկեալքն (յն. մենամարտիկք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 8։ Ոսկ. փիլիպ. ՟է։)
circumstantial.
Որք կոչին առ ի ճարտասանիցն վտանգականք մասնկունք. ո՞վ, զո՞վ, զի՞նչ, ո՞ւմ, ո՞ւր, ե՞րբ, զիա՞րդ. (Նիւս. բն.։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Նախ մտօք վտանգին տասունքն, սակայն վարդապետին վճիռ տալոյ անսային. (Երզն. մտթ.։)
cf. Վտարանդիկ.
Ոչ եթէ յիմմէ անկարութենէ վտարանդի լինին իրաւունք ճշմարտութեանն. (Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Վրդովեցուցանեմ.
Ամենայն մասունք աշխարհիս շարժեալ վրդովեցաւ։ Զիա՞րդ վրդովեցան ի ճշմարտութենէս։ Վրդովեցան վասն մանկանցն օրհնաբանութեան. (Փիլ. իմաստն.։ Լմբ. պտրգ.։ Երզն. մտթ.։)
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
Ամենայն մասունք աշխարհիս շարժեալ վրդովեցաւ։ Զիա՞րդ վրդովեցան ի ճշմարտութենէս։ Վրդովեցան վասն մանկանցն օրհնաբանութեան. (Փիլ. իմաստն.։ Լմբ. պտրգ.։ Երզն. մտթ.։)
revenge, vengeance;
ի —, in return, in requital;
առնուլ, խնդրել, հանել զ—ն, —ս պահանջել, հանել զքէն վրիժուն, to avenge, to revenge, to avenge oneself, to take vengeance, to be revenged, to have revenge;
—ս լուծանիլ, պահանջիլ, տալ, to suffer vengeance, to bear punishment, to pay dear for, to smart for;
ի — նախատանաց դստեր իւրոյ, to avenge his daughter;
առից ի նմանէ զ— իմ, I will revenge myself or him, he shall pay me dearly;
խնդրեաց զ— զրկելոյն, he avenged the wrongs of him who suffered;
հատուցից —ս թշնամեաց իմոց եւ ատելեաց իմոց հատուցից, I will be avenged of my enemies and I will requite them who hate me;
եօթն —ս լուծցէ, he shall be avenged seven fold.
ՎՐԷԺ որ եւ ՎՐԷԺԽՆԴՐՈՒԹԻՒՆ. δίκη, ἑκδίκησις , ἁμύνα ultio, vindicta, poena. եւ բայիւ ἑκδικέω, ἑκδικάζομαι, ἁμύνω, τίω vindico, ulciscor. Վառումն սրտի ի հատուցանել չար փոխանակ չարի. ցասումն. քէն. ոխ. պատիժ. պատուհաս. իաւունք. դատաստան.
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
Վասն վրիժագործ ժողովրդեանն. որոց թիկունք ի տէրունիսն։ Վրիժագործ այլազգիքն։ Ցուցանեն զվրիժագործսն. (Բուզ. ՟Գ. 10։ եւ Կորիւն.։ Յհ. կթ.։ Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Տանջանք.
Սուրբն ստեփանոս լռեցոյց զբողոք տանջման իւրոյ։ Յանցաւորացն հրամայէր տանջմունս գանից եւ տանջանաց զանազանելոց։ Որոց ոչ տանջմունք գանից երեն որպէս մանկանց։ Ընդ բազմահնար տանջման նոցին՝ տանջանք հոգւոյս բժշկեսցին. (Ագաթ.։ Սհկ. կթ. արմաւ.։ Շ. մտթ.։ Յիսուս որդի.։)
to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։
seeing;
prophet, seer.
Իսրայէլ՝ տեսօղ զաստուած։ Ոչ տեսօղ աստհուծոյ, այլ աստուած ճշմարիտ անուանեալ։ Ամենայն տեսողացն երիկամունք դողային։ Տեսողացն ընթացեալք ի քաղաքն պատմէին։ Նա է իմաստուն, որ զտեսօղ միտքն գլուխ պահէ հոգւոյն. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. կուս.։ Եղիշ. ՟Գ. Շար.։ Նախ. ժող.։)
to make oneself seen, to become visible, to be in sight, to appear;
to have an interview, a meeting.
Տեսաւորի հոգի եւ մարմին։ Յորժամ ինչ ըստ ինքեան տեսաւորի, ոչ է առնիչ։ Որով տեսակք եւ պատահմունք տեսաւորին։ Անձնաւըորութեամբ տեսաւորեալ։ Յատուկ անձնաւորութեամբ ոչ տեսաւորի, բակյց ի պետրոս եւ ի պօղոս եւ յայլոց մարդկան անձնաւորութեանն. (Դամասկ.։)
intelligence, flash of wit, conceit, witticism.
Սկզբունք նախկինք են քան զտեսուածսն դասիւ. (Արիստ. նախկին.։)
cf. Տերեւաթափ.
Յաշունն ոսնին բոյսք աճունք, չորացեալք տերեւընկէցք լինին. (Ագաթ.։)
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
κυρεία dominatio, dominatus. եւս եւ imperium, dominium, ditio եւ այլն. Տէրն գոլ. իշխանութիւն, եւ տարածութիւն իշխանութեան. իրաւունք ի վերայ այլոց կամ գոյից.
cf. Տիք;
come now! come on! courage!
— նա, rather, it is better;
moreover;
տի՜նա, cf. Տի՛.
Նոյն տինս է եւ դանիէլ (ընզդ երեմիայի)։ Եւ երեք մանկունք ի նոյն տիս հասակաց, մինչդեռ յաճել եւ ի ծաղկի էին. (Ոսկ. ես.։)
the universe, the whole world, the earth, macrocosm;
ընդ —րս, ընդ ամենայն or բնաւ —ս, ընդ ոլորտս —րաց, throughout the world, every where;
առնել —րս անապատ, to reduce the earth to a waste.
Տիեզերք, եւ ամենայն բնակիչք նորա։ Զերկիր եւ զամենայն տիեզերս։ Հիմունք տիեզերաց։ Սատակել զամենայն տիեզերապէս։ Առնել զտիեզերս անապատ։ Հոյակապ ընդ ամենայն տիեզերս.եւ այլն։
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
Ո՞ր տիկինն իցէ, եւ կամ ո՞ր նաժիշտ։ Տիկնայք փափկասունք հայոց աշխարհին։ Հանդերձ գանձիւքն, եւ տիկնաւն փառանձեմաւ։ Եզեր տիկին հայոց մեծաց. (Եղիշ.։ Խոր.։ Շ. տաղ.։)
cf. Վաղվաղուն.
Դիւրինն եւ վաղվաղկոտն՝ որ առաջի աչացն է՝ զայն տեսանէ։ Շրթունք վաղվաղկոտք։ Վաղվաղկոտացն իրաւունք լիցի լռել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։ Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ Մխ. դտ.։)
cf. Վաղվաղուն.
Շրթունք նորա վասն վաղվաղուկ լինելոյ գայթագղեցին. (Եփր. համաբ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Ի մէջ հնոցին սուրբքն ցօղովն վայելէին։ Զի՞նչ սքանչելի է փառք ի մարդկանէ, որով մանկունք կաքաւիչք վայելեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.
Մարմինք վարաբերք եւ ծանունք են բնութեամբ. (Մեկն. ղկ.։)
Ծանունքն եւ վարաբերք մարմնոցն՝ երկիր եւ ջուր։ Ծանր իմն է եւ վայրաբեր՝ մեղացն միտումն։ Դառնամաղձոտքն եւ վայրաբերք. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.
Պատուական երիցունք, եւ աւագ վանականք բազումք։ Աւագ քահանայիւք եւ վանականօք. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Վանկ.
Գոչմունք փողոց, եւ հնչմունք եղջերաց, վանգիւք սրնգաց, եւ հեշտալուր քնարաց. (Արծր. ՟Է. 3։)
sound of the flute.
Հնչմունք եղջերաց, վանգիւք սրնգաց եւ հեշտլուր քնարաց. (Արծր. ՟Ե. 13. (ա՛յլ ձ. վանգիւք)։)
to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.
Զվանեալն բազմութեամբ ծանրութեան՝ ալեացն ի վերայ յարուցմունք ի վայր ընկղմեն. (Բրս. պհ.։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
Տարաբերեալ միանձունք վանաց ի վանս՝ ոչ ունին ուր դադարեն եւ հաստատեսցին. (Նեղոս.։ տե՛ս եւ Վրք. հց. ստէպ.) ուր եւ ասի Վանք, վանաց, վանից, վանուց։
usury, illegal interest;
—իւ, ի —ու, with usury, upon usury.
Առաքինի մայրն ձայնէր, վա՛շ լիցի ո՛վ մանկունք. վա՛շ քա՛ջքդ ինձ, վա՛շ անմարմինքդ գրեթէ ի մարմնի, վա՛շ վերակացուք օրինացն, եւ իմոյ ալեացս. (Ածաբ. մակաբ.։)
cf. Սայլատունք.
cf. Սայլատունք.
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
Վաստակոց իմոց՝ զոր ես վաստակեցի (կամ ջանացայ)։ Ի վաստակս՝ զոր վաստակեցայ (կամ ջանացայ)։ Մի՛ եւս վաստակեցեն ընդունայն։ Զուր ուրեմն վաստակէի։ Ոչ քաղցիցէ, եւ ոչ վաստակեսցի։ Վաստակեսցին մանկունք։ Ընթասցին, եւ մի՛ վաստակեսցին։ Մինչ ի վաստակել սրտի իմոյ.եւ այլն։
to be or become cowardly, pusillanimous, faint-hearted;
to grow idle or lazy, slothful.
Իմաստունք նոցա յիմարեցան, քաջք վատացան. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
wild-boar;
boar;
— խանչէ, the grunts;
ժանիք —ի, razors.
Վարազս եւ առիւծս։ Որպէս վարազացն ատամունք, զմիմեանս սրէին։ Իբր ատամունքն վարազին՝ բանիւ զիրեարըս սըրէին։ Ըստ օրինակի վարազացն ի վերայ սրոյն մղեցաք զանձինս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. մակաբ.։ Շ. եդես.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ տե՛ս եւ Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 38։)
cf. Վարանք.
եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի. ՎԱՐԱՆ եւ ՎԱՐԱՆՔ. στενά angustiae ἑπήρεια molestia. եւ ի սուրբ գիրս կից ընդ բայի περικατάληπτος γίνομαι circumprehensus sum ἁθυμέω animum despondeo, consternor եւ ταπείνωσις humiliatio λέσχη futilis sermo. կամ λόχος եւ λοχεία insidiae եւ dolor puerperis. (լծ. որոնումն, եւ պարան, եւ վարակումն). Պաշարումն խորհրդոց ի դժուարութեանց. հոգ. տատամսութիւն. տարակուսանք. անձկութիւն. յոյզք. ծուփ. տագնապ. երկունք. շուարում, մտմտուք, յուսահատութիւն, ո՛ր դին դառնալը՝ ընելիքը չընելիքը չգիտնալը, չորս դին ջուր կտրիլը.
as beautiful as a rose;
— շրթունք, rosy lips.
rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.
ῤοδοδάκτυλος roseos digitos habens. Ոյր մատունքն իցեն հանգոյն վարդի. մակդիր հերայի չաստուածուհւոյ՝ այսինքն արշալոյս՝ առ քերթողս.
cf. Վարդատիպ.
Վարդատեսակ շրթունք. (Ոսկ. զատիկ.։ եւ Նանայ.։)
cf. Վարդատիպ.
Վարդատեսակ շրթունք. (Ոսկ. զատիկ.։ եւ Նանայ.։)
rose-like.
Վարդատիպ ծաղկունք։ Սուրբ կոյս մարիամ վարդատիպ փայլմամբ ծաղիկ անթառամ. (Գանձ.։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
Որպէս եւ դու արժանի առնէիր վարկիւ։ Ոչ իբրու զարժանիս ի վարկէ։ Տարագրելի է եւ զվարկս զայնոսիկ՝ որք կարծեցին եւ այլն։ Զյաղագս ընդդիմակացն վարկս։ Ի վարկ էառ, եհարց զաւարաց գերութեան։ Վկայից բանք՝ քանունք են դատաւորաց. (իսկ սուտ վկայք) եւ զայնոսիկ՝ որ բուն տեարքն են վարկին, ընդ ինքեանս մեղանչել հաւանեցուցանեն. (Փիլ.։)
additionally, over and above, by the way, by accident, incidentally;
negligently, carelessly, unheedingly, for form's sake;
unessential, accessory, secondary, supplementary, extra, useless, frivolous, vain.
Միանձունք՝ որ ոչ պահեն զտեսութիւն կանանց, այլ եւ զխօսս վարկպարազի համարին, ոչ ապրին նոքա. (Նեղոս.։)