wearing a mantle.
Որոյ առեալ է եւ արկեալ զանձամբ զփիլոն. Թէ ամենայն խաչաձեւ՝ խաչ է, ամենայն շինուած՝ եկեղեցի, ամէն փիլոնաւոր՝ քահանայ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փլած.
cf. ՓԼԱԾ. (իբր փլեալ ցյատակ, կամ յատակ փլեալ վայրի )։ (Ոսկիփոր.։)
cf. Փիծ.
Պիղծ հոգւոյն քրմաց սաղմոս գարշելի լինէր, եւ էր զի Զդաւթին առեալ, փծկին չար յաւելուածովն՝ առ կուռսն հայեցուցանէին. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փղձուկ.
cf. Փեճեկ.
Զգիինի ի հնձանէն առնուն, զփճոքն ձգեն. (Ոսկիփոր.։)
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
Գուցէ այնպիսի գաւազանաւ փշալից տանջելոց է զամենեսան։ Զփշալից գաւազանն հրեղէն, եւ զդառնագոյն շղթայսն բոցեղէն. (Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Փոթոթային.
Համք հիւթոցն են այսոքիկ, քաղցր, դժուար (կամ բարկ ), թթու, փոթոթ։ Փոթոթն (կամ փոդոդն ) յաւելուած ցրտութեան է, եւ կծու՝ յաւելուած հրոյ. (Դամասկ.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փոթոթային.
Համք հիւթոցն են այսոքիկ, քաղցր, դժուար (կամ բարկ ), թթու, փոթոթ։ Փոթոթն (կամ փոդոդն ) յաւելուած ցրտութեան է, եւ կծու՝ յաւելուած հրոյ. (Դամասկ.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Հովոյն եւ չորոյն նոյնպէս, եւ փոթոթին՝ փոթոթ։ Նախ հով եւ փոթոթ հիւթ տայ յերկրէ. եւ զայդ իմանաս ի խակ պտղոցն։ Փոթոթ համ եւ կամ եւ հով սերկեւելի. (Ոսկիփոր.։)
tempest, storm, hurricane, whirlwind;
—ս յարուցանել, to raise a tempest;
— ել, a tempest burst, a storm arose;
cf. Մրրիկ.
Հողմք ցուրտք եւ շրջապատեալք ջերմ օդով՝ թռչին ի վեր. զոր փոթորիկ անուանեն. (Ոսկիփոր.։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
Գովեմ զհմտութիւն քո, զի ոչ թողուս զհիւանդն երկարանալ ի ցաւսն, այլ վաղվաղակի փոխադրես ի կենաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Փոխակերպեմ.
Պեկուզացիք (աղանդաւորք ) ունին զհին եւ զնոր կտակարանս՝ ըստ իւրեանց կամացն փոխաձեւեալ. (Ոսկիփոր.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Արփւոյն հատածք նրբամասնաբար փողեալ ընդ փորուածս տանց յամանակս ամարանւոյ. (Անան. եկեղ.) այսինքն խուռն անցեալ իբր ընդ խողովակ ընդ նրբափողոց։
to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
Զջուր խողովակով եւ փողրակով պնդէ եւ հաւաքէ. . . Նոյնպէս եւ զմիտս տղային իբրեւ ի խողովակն եւ ի փողրակք յամենայն կողմանց պնդէ Աստուածային օրինացն ուսմամբ. (Կանոն.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
cf. Փուրսիշ.
Որպես Փուրսիչ. Քննութիւն ատենական. փորձ հանդիսական. եւ որպէս Չքմեղութիւն, արդարացուցումն. նպաստ.
scrotocele;
— մսեղէն, sarcocele;
— or փոշտանկաւոր, cf. Փոշտանկաւոր.
Կամ՝ ա. Ունօղն զնոյն տկարութիւն. աղիքը վար եկած. տէպպէ։ (Ոսկիփոր.։ Եւ Հ։)
"cf. Փոս հատանեմ."
ՓՈՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՓՈՍԱՓՈՐԵՄ ՓՈՍԵՄ. Փոս փորել՝ բրել. փոսս գործել. եւ Բաժանել. փոսցնել, փոս բանալ.
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
ՓՈՍԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՓՈՍԱՓՈՐԵՄ ՓՈՍԵՄ. Փոս փորել՝ բրել. փոսս գործել. եւ Բաժանել. փոսցնել, փոս բանալ.
Հատանել զաւելորդ շառաւեղն, փոսափորել, ջուրբ ոռոգանել. (Վրդն. ծն.։)
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
pooh ! fie ! fie for shame !.
Ո՛վ շնացող, հազար փո՛ւ եւ թուք ի երեսդ. (Ոսկիփոր.։)
hastily, soon;
— — առնել, to rend, to tear in pieces.
Թափեցան շունչն ի վերայ գայլոցն՝ խածատել եւ վիրաւորել, եւ փութ փութ արարին. (Ոսկիփոր.։)
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
Սափոր ոսկի, եւ տապանակ կտակարանաց։ Տապանակաւ խաչին հրաշագործեալ նոր իսրայէլի. (Շար.։)
ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.
far off, distant, remote;
— աշխարհ հատանել or հարկանել, երթալ ի — աշխարհ, ի — աշխարհս ընթանալ, անցանել, to travel abroad;
ի — աշխարհէ գալ, to return from abroad.
Ելցուք հաւասար ի խաղ գնդին, եւ տեսցուք՝ եթէ որ կողմն յաղթէ, եւ զգունդն ի տարէ ի տար վտարէ. (Ոսկիփոր.։)
to bear here and there, to shake, to agitate, to move, to stir.
Ի վեր եւ ի վայր զվկայութիւնս իմ տարաբերէք։ Որով (փորձանօք) եւ զսա ոչ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։ Շ. մտթ.։)
unsuitable, improper, unbecoming, undue, disagreeing, absurd, extravagant;
թէ ի հանդէպս եւ թէ ի —դէպս, per fas et nefasby right or wrong.
Չեն սոքա տարադէպ ինչ կթարծիք։ Տեսանել չէ՛ ինչ տարադէպ։ Տարադէպ եւ հեռի ուղեւորութեան ետուք զձեզ։ Տեսեալ զնոսա տարադէպ փորձանսն։ Ըստ տարադէպ պատահման. (Իգն.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Զենոբ.։ Լմբ. պտրգ.։)
unthought of, unlooked for, unforeseen;
absurd, strange, extraordinary;
— լինել, to form strange suspicions.
Տարակարծ եւ անընդհատ եկեալ փորձութիւնքն (յոբայ). (Երզն. մտթ.։)
jar;
*tare, tare and tret.
որ եւ ռմկ. ՃԱՐԱՅ. իտալ. ճիա՛ռռա. ԱՆօթ կամ աման. կահոյր. թակոյկ. սափոր կարաս. որպէս եւ փոքրն ասի դորակ, եւ այլն.
showery;
flaky.
Արագատես փախչելով ի տարափանմնի փորձութեանց. (Ժմ. յն.։)
cf. Տարեւորական.
Սիմաքոս, որդի ասէ իբրեւ տարեւոր, այսինքն է միամիտ եւ անփորձ ի չարեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Տարմալակ.
Դոյզն ի յոլովից առագրեցի ի տարմաղակս մտաց. (Ոսկիփոր.։)
sack;
pocket;
skirt.
Դոյզն ի յոլովից առագրեցի ի տարմաղակս մտաց. (Ոսկիփոր.։)
starling-water.
Ջուրն այն՝ զորոյ զհետ բերին ի բնէ տարմք. գտանի ի խորասան եւ ի սպահան. ուստի եթէ տարցին սափորով միով այլուր, զոր օրինակ ի մուսուլ, զհետ գան տարմք, եւ ծախեն անդ զմարախս.
to harrow.
Երբ փորչով զգուղձքն մանրէ, եւ զսերմն ծածկէ, նա այն է լաւ. եւ թէ ոչ՝ նա լծօք վաստհակելն ի հետ՝ անճարողացն ճար է, եւ ի հետ տափելն անհնար պիտին. (Վստկ. ՟Լ՟Գ։)
warm, hot;
cf. Ջերմ.
Ամենայն հով իրաց մոխիր առաւել տաք է փորձով. (Վստկ. ՟Ժ՟Դ։ Հանէ՛ք զմորթ արջոյն, եւ տաք տաք արկէ՛ք ի վերայ նորա. Վրդն. առակ.։)
ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.
ἱδιώτης idiota, rudis ἅπειρος imperitus, incultus ἅφρων insipiens. Անգէտ. անմասն ի գիտըութենէ. անուսումն. տխմար. անփորձ. անհմուտ. անտեղեակ. ռամիկ. գռեհիկ.
cf. Տեղում.
Ճեմարանքն աղօթէին, Զեւ՛ս (այսինքն արամազդ) տեղա՛ ի մեզ փորձութիւն. (Սահմ. ՟Թ։)
to cause to rain heavily, to open the windows of heaven;
to shower down, to rain abundantly;
to shower, to rain hard, to pour;
նետս — ի վերայ ուրուք, to send a shower of arrows;
տեղաց ի նոսա մանանայ, manna rained down upon them;
տեղայր մարգարիտ ի հարսնութեան սաթինկան, pearls were showered round at the nuptials of Sathinig;
նետք տեղային, arrows fell in showers;
զեւս, տեղա ի մեզ փորձութիւն, o great Jupiter, load us with evils!
կայծակունք տեղացին, thunderbolts fell.
very heavy shower, pelting or drenching rain, floods, torrents of rain;
heavy fall of snow or hail;
— լինել սպառնալեօք, to rain threats;
ետես զնետս — խաղացեալ, he saw a storm of arrows coming.
Գայ ի վերայ ձմեռն փորձութեանցն, եւ տեղատարափ նեղութեանցն որպէս զձիւն սառնացեալ ի վերայ մտացն. (Լմբ. սղ.։)
raining in torrents.
Զհրաբորբոք բարկութեան տեղացումն ի բաց տրոհել։ Քո խնամքդ պահէ զնա յիմ կայծականցս եւ ի կարկտէ փորձանացս տեղացմանէ։ Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ կրկին տեղացմանց, մինն նետս, եւ միւսն քարինս. (Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Նար. ՟Լ։)
well informed, instructed, skilled, versed in, intimately acquainted with, expert;
little place.
ἕμπειρος peritus. եւ բայիւ ειδέω, ἕσημι scio. (իբր խորամուխ ի բուն տեղի իրաց) Հմուտ. խելամուտ. գիտակ. բանիբուն. ներհուն. հասու. ծանօթ. փորձ. տեղն ի տեղը գիտցօղ.
eruditely, with knowledge, skilfully, well.
Իբրեւ տեղեակ. տեղեկութեամբ. հմտաբար. եւ Ի փորձոյ. ἁπὸ τῆς πείρας.
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
Խորշի եւ տեղի տայ (ի մարդկանէ), եւ զմիայնութիւնն սիրէ։ Մի՛ խրոխտել ընդդէմ փորձութեանց, այլ խորշել եւ տեղի տալ. (Փիլ. իմաստն.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
solid, firm, hard, compact, constant, fix, stable, strong;
true, sincere, close, intimate, cordial;
—, —իւ, firmly, constantly;
voluntarily, willingly;
sincerely, intimately, closely;
— առաքինութիւն, solid virtue;
— սիրով, tenderly, affectionately, cordially;
— սիրել, to love sincerely, with all one's heart, passionately;
— աղօթել, to pray intensely, warmly, earnestly, eagerly.
Թանձրացոյց, եւ արար սերտ։ Եղիցի այսուհետեւ սերտ կայմն նաւի մտաց մերոց։ Սերտ եւ պինդ հաւատոյ։ Հողմն հիւսիսի բուծանէ զարդիւնս սերտս, եւ փորձութիւնք հաստատեն զսիրտս քաջս։ Սերտ եւ աներկեւան է. (Ոսկ. ես.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։ Խոսր.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Է։)
Սերտ եւ անխնայ հար զթիկունս իմ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սեաւ.
ռմկ. սեւումուր. Սեաւ իբրեւ զմուր, թխատիպ. թշվառ. փորձանաւոր.
ink;
written with ink, delineated with black lines.
Տեսին զգիրն սեւագիր՝ փոխարկեալ յոսկեդիր. (Ոսկիփոր.։)
ink.
Քան զայսորիկ՝ զորըս գրեցի, սեւադեղովս արձան յայտնի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սեւեմ.
Զնամփորտն կամի սեւացուցանել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
water-pot, bucket.
Բառ լտ. սի՛դուլա. situla ὐδρία, στάμνος . Սափոր. գոյլ (յորմէ թ. սիդիլ, աման ջրոյ ծորակաւոր առ սափրիչս).
mat;
rush-tress, hay-rope;
սէր ի —է, file by file, line by line, in series.
Այսոքիկ կոչին աստուածական միակք, եւ սիրայիցն սկզբունք եւ գլխաւորք. (Ոսկիփոր.։)