saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.
μίσθιος, μισθώτος mercenarius, merce conductus. Այր վարձական. վարձաւոր. մշակ. ըստկով բռնած ծառայ, բանւոր.
ՎԱՐՁԿԱՆ. ἐταίρα socia, meretrix. Կին օտար վարձեալ կապենիւք. վարձակ՝ իբր բոզ, պոռնիկ.
garrulous, glib, chattering;
loose, disordered, dissolute, lewd.
ἅστεγος non tectus ἁκρατής incontinens, intemperatus εὕκυλος levis, volubilis. Մեղկ եւ թոյլ. թուլամորթ. անսանձ. ընդարձակ. անժոյժ. զեղխ. խենէշ, եւ Շաղփաղփ. շաղաւաշուրթի. անհաստատ. թուլ, բաց, շըլըխտի, շփացած, ափեղցփեղ, թեթեւսօլիկ.
to graze, to rub the skin off, to scratch, to bruise, to notch, to jag;
to make incisions, to cut;
to wrest, to extort, to carry off;
to scarify, to cup;
— զհերս, to tear out one's bair.
Մի՛ ցտիցէք (կամ մի՛ ցտիցիք), եւ մի՛ հարկանիցէք զճակատ ի վերայ մեռելոյ։ Մի՛ կոծեսցին, եկ մի՛ ցտեսցին, եւ մի՛ խզեսցին։ Ցտէին ըստ օրինի իւրեանց սրով եւ գեղարդեամբք մինչեւ ցհեղուլ արեան։ Ողբային յանկողինս իւրեանց, եւ ի վերայ ցորենոյ եւ գնիւոյ ցտէին։ Հերարձակ ցտեալք. (Օր. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ժ՟Զ. 6։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ը. 28։ Ովս. ՟Է. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)
cf. Ցցուեմ.
ἑκφύω nascor, pullulo, germino եւ ἁνορθόομαι erigor. Իբրեւ զցից ի դուրս տնկիլ. ընձիւղիլ. պտկիլ. բողբոջել. արձակիլ բուսոց եւ պտղոց. եւ Տնկիլ հերաց. դուրս տնկուիլ, ծար տալ, երեւնալ.
curl, ringlet, lock;
egret, tuft of feathers, plume.
Գերծեալ էր զգլուխ մանկանն արտաւազդայ, եւ ցցունս էր թողեալ, եւ գէս արձակեալ. (Բուզ. ՟Է. 43։)
stalk, stem, blade;
straw;
rinsing;
dewy, dew-besprent.
Մի հատն մերկ յերկիր անկեալ, բուսեալ առեալ արմատն, բերեալ ցօղուն, արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. (Ագաթ.։)
fastening, lock, padlock;
stick;
shut;
— արկանել, to lock, to padlock, to latch, to bolt, to shut.
Իսկ զկապեալս՝ որ է ի փակ, (այսինքն փակած, կամ ընդ փակօք), արձակեսցէ տէր ընդարձակ. (Շ. եդես.։)
striking like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to lighten.
Յանդուգն յարձակմամբ ի վերայ հասեալ՝ զանօրէնն Շաւասպ փայլակնահար իմն սրով սատակէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Փայլակնակերպ.
Ի խնդիր վրիժուց արձակեցից զձեռն իմ փայլակնանման սուսերաւ. (Սկեւռ. աղ.։)
gleaming flashes;
extending, diffused as a lightning flash.
Ծայրագոյն լուսոյ ծագումն.. . փայլակնատարած ճառագայթարձակ փայլմամբ. (Խոր. վրդվռ.։)
to lighten;
to throw out sparks, to scintillate, to sparkle, to gleam, to shine;
to cause to flash or sparkle;
— զփայլատակունս, to make the lightning flash;
բոց աստուածային յաչաց նորա —կէր, divine fire flashed from his eyes;
—կէ, it lightens.
ἁστράπτω, ἑξαστράπτω fulguro στίλβω splendeo, luceo τηλαυγέω longe splendorem spargo. Փայլատակունս արձակել. փայլակել. շողալ. շողշողել. փայլել. ծագել. կածկլտալ, փալփլիլ.
lightning, flash;
spark;
brightness, brilliancy;
thunderbolt.
Նոյն ընդ Փայլակն, իբրու սաստկականն նորա, կամ որպէս հատումն եւ արձակումն փայլման յերկնից. փայլակ .... եւս եւ Կայծակն. որպէս կայծ, եւ շանթ.
lightning, flashing;
coruscation, scintillation, fulguration;
sparkling;
thunderbolt;
—կմամբ սատակել, to thunderstrike;
—կունս տեղալ, to rain lightnings and thunderbolts.
Լուսաւորութիւն հաւատոց քոց ի մէջ հրեշտակաց փայլատակմունս արձակէր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
to shine, to glitter, to gleam, to flash, to sparkle, to glisten, to be resplendent;
to cause to shine, to give a lustre or brightness to, to polish, to furbish, to burnish;
խնդութիւն փայլէ յաչս նորա, joy shines in his looks.
στίλβω, λάμπω, λαμπρός γίνομαι , ἑκφαίνομαι splendeo, luceo, claresco. Նշոյլս արձակել. շողալ. շողշողիլ. ծագել. պայծառանալ. արտափայլել. երեւելի լինել. փայլիլ, փայփլիլ, պլպլալ.
resplendence.
Դիտելով մոգուցն զփայլումն աստեղն։ Բացարձակ փայլմամբ հոգւով երգեն։ Ճառագայթարձակ փայլմամբ զամենայն զգայարանս մեր լուսաւորել։ Ի փայլումն հրաշալի լուսոյ։ Երեւեալ իբրեւ զփայլումն տունջեան. (Շար.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։ Շ. մտթ.։)
cf. Փայտեղէն.
Խաչ արասցէ փայտեայ, եւ կամ յինչ եւ իցէ նիւթոյ։ Քարինս արձակեցեր պարսիւս այս փայտեայ ընդդէմ գողիագու. (Յհ. իմ. ատ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
airy, aerial.
Զերկնից կամարաց օդեղէն եւ լուսեղէն ընդարձակութիւն։ Զքարանձաւս երկնից՝ օդեղէն եւ ջրեղէն եւ լուսեղէն ամուրս. (Նար. յովէդ.։)
holding a serpent;
serpentarius.
օձակալ ասի գոլ ասկղեպիոս՝ վերատեսուչ բժշկականին ... փոխանակ պատկերի (արձականգնելոյ), ի ձեռն աստեղաց սրբազնեցին յերկինս. (Նոննոս.։)
to divide, to disunite, to separate, to detach, to sever, to part, to distract, to divert from;
to dissipate, to disperse, to scatter;
to sow discord or strife;
to tear, to lacerate;
to be divided, dissipated, to dissent.
Երիվար արքունի է լեզուդ. (եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել) (յն. բերիլ), եւ խայտեալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)
exotic, foreign;
օտարաշխարհիկ երթանալ, to become a pilgrim.
Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)
cf. Օտարաշխարհացի.
Ի բացարձակ օտարաշխարհեայ քաղաքաց. (Պիտ.։)
kindness to strangers, hospitality.
Ընդարձակագոյն բացեր զօտարասիրութեանդ զգոգ։ Զօտարասիրութեանն, զհիւրընկալութեանն։ Օտարասիրութեամբ ժողովել։ Մշակելի ծանօթիցն ե հեռաւորացն առատաբար զօտարասիրութեանն հատուցմունս. (Պրողբ. ներբ. ղկ։ Մագ. ՟Ի՟Զ։ Վրդ ոսկ։ Պիտ.։)
meddling with anothers things, bearing envy, envious.
ἁλλοτριοεπίσκοπος alienarum rerum inspector. որ եւ ՕՏԱՐԱԴԷՏ. Դիտօղ եւ տեսօղ զօտարին իրս՝ աւելորդ հետաքրքրութեամբ, կամ աշարձակութեամբ, կամ յաչաղանօք.
to alienate, to estrange;
to alienate from affection, to disaffect, to avert, to turn aside or away, to detach, to wean;
— յիւրմէ աշխարհէ, to send from home, to remove, to send abroad, to expatriate.
bundle of corn, sheaf, shock, stack.
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
Թո՛ղ զի եւ մասն հացի օրհնեալ սոսկապէս՝ որ բաժանի ռամկին յարձակման պատարագի, ըստ յն. էւլօղի՛ա, այսինքն օրհնութիւն ասի։
Եւ համարձակ. անարգել. անսանձ. յանդուգն. սէրպէսթ, զապտսըզ
ԱԿՆ ԴՆԵԼ. Աչս արձակել եւ հաստատել ի վերայ իրիք՝ ագահութեամբ, ցանկութեամբ. աչք տնկել. կէօզ տիքմեք.
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
to take courage, to be inspirited;
—լերեա՛ց, courage ! be courageous, take heart, don't be disheartened, cheer up !.
θαρρέω, θαρσέω, καταθαρρέω confido, fiduciam capio ἁνδρίζομαι in virum evado. Քաջալերս առնուլ. զօրանալ. սրտապնդիլ. վստահել. համարձակիլ. արիանալ. սիրտ՝ հոգի առնել.
encouragement, exhortation, comfort;
courage.
θάρσος confidentia, fiducia, audacia εὑανδρία, ἁνδραγαθία virilitas, fortitudo. Քաջալերք. սրտապնդութիւն. համարձակութիւն. վստահութիւն, զօրութիւն, յոյս. ուժ՝ սիրտ՝ տալը եւ առնուլը.
cf. Քաջաբան.
Քաջաբան. քաջալեզու. համարձակախօս. քաղցրախօս.
very faithful;
most confiding.
Կարի քաջահաւատ եւ համարձակախօս իսկ էր. (Տօնակ.։)
very bold, most audacious or daring, hardy, dauntless;
boldly, daringly, hardily.
εὑθαρσής fiducia praeditus, fidens, alacer. Որ ունի զգեղեցիկ յանդգնութիւն. անվեհեր. վստահ. համարձակ. սրտապնդեալ.
stout-hearted, courageous, intrepid, fearless;
courageously.
Կամ որպէս մ. εὑθαρσῶς . Արիաբար. աներկիւղ համարձակութեամբ.
courage, stout-heartedness, intrepidity.
τόλμα, εὑτολμία, θαρραλέον τῆς ψυχῆς audacia, fortitudo animi. Քաջասիրտն գոլ. քաջութիւն սրտի. արիութիւն ոգւոյ. համարձակութիւն.
light-footed, running swiftly;
— լինել, to run fast, to gallop.
Շապհոյ ոչ համարձակեալ ի թաւուն քաջարշաւ լինել. (Խոր. ՟Գ. 55։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
ἁνδρεία, εὑανδρεία, ἁνδραγαθία fortitudo, virtus, virilitas. Քաջ գոլն, եւ գործ քաջի, ըստ ամենայն առման. որպէս արիութիւն. զօրութիւն. աներկիւղ համարձակութիւն. կտրճութիւն.
cf. Քառաբաշխ.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
Ի քառաբաշխ գետոյն յարձակմունս. (Ճ. ՟Ե.։)
divided in four parts.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
Ի քառաբաշխ գետոյն յարձակմունս. (Ճ. ՟Ե.։)
four-lettered.
Չորեքդրեան. չորիւք տառիւք բաղկացեալ. որպէս է յեբր. բացարձակ անունն Աստուածոյ՝ էհւհ. այսինքն էհովահ կամ եօվա. եւ ի մեզ՝ Որ էն. նոյնպէս եւ անուանք միոյ միոյ յերից անձանց, Հայր, Որդի, Հոգի. որոց դումարն է զուգաթիւ ընդ ձայնիս Երրորդութիւն, ՟Ժ՟Բ տառիւք՝ ըստ թուոյ ՟Ժ՟Բ առաքելոց. այս է ասելն Նար. առաք.
drawn by four horses.
Մարտ քառաձիոց։ Յարձակմանէ քառաձիոցն ընթադրեալք, յոտիցն եւ յանուոցն կասան. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
divided in four branches (river).
Յեդեմաբուղխ աղբերէն յառաջեալք՝ ըստ քառառաջ վտակացն յարձակման։ Գնդին միայնոյ թիւ քառառաջ ըստ եզակացն ի սմա. (Երզն. լս.։ Տաղ.։)
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
Ի ձեռն քարակոշկոճ լինելոյս ետուր ինձ համարձակութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Քարշումն;
ի —, ընդ —, trailingly, creepingly;
ըստ or ի — ածել, արկանել, ձգել, to train, to trail, to draggle, to drag or draw along;
ի — գնալ, to crawl, to creep in the belly.
Զխորհուրդսն բռնութեամբ յարձակմանն ի վայր արկեալ՝ ի քարշ արկցէ։ Որ ի քարշ արկեալ՝ ընդ վայրս զբանսն յածէ. (Փիլ. այլաբ.։ Եզնիկ.։)
cf. Քարուականք.
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
Կայաք եւ ծաղր առնէաք զընկերացն քարուականութիւն։ Կամի՞ք թէ արձակեցից զլեզու, եւ ցուցից՝ թէ ո՛րչափ քարուականութիւն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ եւ ՟Բ. 24։)
resentment, remembrance of an injury, spite, ill-will.
Ընդ հեռաբնակ սբս անջրելի քինապահութեամբ գրգռեալ՝ ի դուպար յարձակէի. (Պիտ.։)
sleep, slumber, nap, rest, repose, pause;
— մահու, sleep of death;
քաղցր, ախորժ, հան գիստ, խաղաղ, փրկաւէտ, կենսանորոգ, —, soft, agreeable, tranquil, calm, healthy, refreshing slumber;
— թեթեւ, ընդհատ, անհանգիստ, յուղեալ or խռովեալ, դժնդակ, ծանր, վնասակար, մահացու —, light, broken, agitated, troubled, hard, heavy, dangerous, mortal sleep;
ի — լինել, երթալ, քնոյ տալ զանձն, to sleep, to go to sleep, to lie down, to repose;
զքնով անկանիլ, ի — մտանել, to be overcome with sleep, to fall asleep;
ննջել — յաւիտենից, to sleep the sleep that knows no waking;
ի — առնուլ, to send to sleep;
(յորորանի ) to lull or rock to sleep;
խոր — ի լինել, to be in a sound sleep, to sleep soundly;
ճաշակել զքաղցրութիւնս քնոյ, to enjoy sleep;
ի — գտանել զոք, to find a person asleep;
խռովել, ընդհատել, խափանել, զ—, to trouble, to disturb or break one's sleep, to awake, to rouse;
իբրեւ — ընդ արթունս լինել, to be half asleep;
հատանիլ քնոյ յաչաց, to lose one's sleep;
— քաղցրանինջ հատեալ էր յարտեւանաց նորա, calm sleep was unknown to him;
փախեաւ յինէն —, sleep fled far from me;
այս ի — տանի, that causes sleep;
ընկղմեալ ի — թանձրութեան, buried in sleep, fast asleep;
— հատեալ է յաչաց իմոց զցայգ եւ զցերեկ, I sleep neither night nor day, I am sleepless.
Ելեալ ի գահոյս իւր՝ ի քուն եղեւ։ Ամենեքեան ի քուն էին։ Ես ննջեցի, եւ քուն եղէ։ Ի քուն էին։ Ես ննջեցի, եւ ի քուն եղէ։ Ի քուն լինել մարդկան։ Մինչ չեւ ի քուն մտեալ էր նոցա։ Չէ՛ նմա համարձակ ի քուն մտանել։ Որպէս ոչ ննջէ, եւ ոչ ի քուն երթայ պահապանն իսրայէլի։ Մի՛ զքնով անկանիցիմք.եւ այլն։
cf. Քսանամեան.
Արեւորելոյ վաթսնամենի, կամ մօրուս արձակելով քսանամենի. (Նիւս. բն.։)