covered with snow, snow-clad.
· Calfa
Պարարեալք ձմեռնասունք, սառնապատք, ձիւնաթաղք. (Ագաթ.։)
nourished in or during the winter.
· Calfa
Բոյսք պարարեալք ձմեռնասունք, սառնապատք, ձիւնաթաղք. (Ագաթ.։)
cf. Ձմերային.
· Calfa
Եւ ձիւնաբեր բերմունք լինին ձմեռնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
· Calfa
Անասունք՝ մտաւոր շունչ ոչ ունին. (Կիւրղ. ծն.։)
intellectual, spiritual;
mental, ideal.
· Calfa
Առ քեզ համբառնամք աչս իբր ծառայ առ տէր։ Ի մռայլ մտաւորական կուրութեան գնացի։ Մտաւորական զօրութիւն իմաստից։ Մտաւորական շարժմունք. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նար. ՟Կ՟Գ։ Շ. հրեշտ.։ Գր. հր.։)
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
· Calfa
Այսպէս մրմնջեն (այսինքն քաջ վերծանեն) հռետորացն մանկունք. (Մագ. լ։)
cf. Մրջիւն.
· Calfa
Գորտք եւ մրջմունք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
ant, emmet, pismire.
· Calfa
Գորտք եւ մրջմունք. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
to settle, to form a sediment.
· Calfa
Զթանձրունսն եւ զծանունսն, այսինքն զմըրեալսն եւ զպղտորեալսն անդէն թողու։ Թանձրունքն եւ ծանունքն, այսինքն մրրեալքն եւ պղտորեալքն. (Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։ եւ Վրդն. ծն.։)
like a puddle or marsh;
marshy, fenny;
muddy, miry.
· Calfa
Բղխեն ակունք, եւ հանդարտ գնացիւք յառաջացեալ ծովանան մօրաբար երեւութիւք. (Խոր. ՟Գ. 59։)
moorish;
— հաւք, moor-fowl.
· Calfa
Բազումք մօրասէր եւ տղմասէր սողունք կային. (Կիր. պտմ։)
cf. Յագեցումն.
· Calfa
Յամենայնի զնոսա խնդրեն, որ են յագեցմունք համեղք եւ գէրք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
satiety, surfeit, repletion;
պատառիլ ի յագեցմանէ, to burst with eating.
· Calfa
Յամենայնի զնոսա խնդրեն, որ են յագեցմունք համեղք եւ գէրք. (Վրք. հց. ՟Դ։)
to immolate, to offer up, to sacrifice to idols.
· Calfa
Կերան զյազելովն ի յաշտիցն։ Կերակուր՝ որ յազեալ է յանօրինաց, զայն շունք կերիցեն. (Կանոն.։)
Բնաւ զի՞նչ իսկ յազէր, զի անասունք չեւ եւս էին արարեալ։ Իբր ոչ եթէ յՈրմզդի կամ ի յազելն էր զօրութիւնն, այլ ի գաւազանսն. եւ ոչ գաւազանքն բաւական էին արժանի առնել յազելոյ զանարժանն։ Մոգքն նախ յազեն, եւ ապա սպանանեն զանասունսն, զի յանզգայ ելանիցեն շունչքն ի մարմնոյ անտի. եւ զայն ոչ գիտեն, թէ երկուս մահս սպանանեն, մի յազելովն, եւ միւս եւս փողոտելովն. Եզնիկ.։ (ըստ այսմ թուի յազել լծ. թ. եիւզմէք, ոլորել զպարանոցն, կամ մորթել այսինքն հանել զմորթն. կամ վնասել իւիք. եւ այլն։)
bold, audacious;
audacity, boldness;
cf. Խուժդն.
· Calfa
Յանդգունք, յախուրդք, ամբարհաւաճք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
· Calfa
Յաղթահարէին եգիպտացիք զորդիսն Իսրայէլի բռնութեամբ։ Կամ յաղթահարեցի՞ զոք ի ձէնջ։ Ո՞չ մեծատունք յաղթահարեն զձեզ։ Իբրեւ յաղթահարեցին որդիքն Իսրայէլի, արարին զքանանացին հնազանդս։ Տէր Աստուած մեր, մի՛ յաղթահարեսցէ զքեզ մարդ։ Բազուկ փառաց նորա յաղթահարեաց զջուրսն առաջի երեսաց նոցա։ Դրունք դժոխոց զնա մի՛ յաղթահարեսցեն.եւ այլն։
Դրունք դժոխոց զքեզ մի՛ յաղթահարեսցեն. (Եպիփ. սղ.։)
large bodied, big, stout, corpulent.
· Calfa
Մեծանձունք եւ յաղթամարմին հաւքն՝ փորն եւ թանձրն եւ սագն. (Փարպ.։)
cf. Յաղթող.
· Calfa
Արգելաւորքն եւ յաղթկունքն՝ հարկաւորօք մահկանացուին գան ի կերակուրս եւ յըմպելիս. յն. ἑνκρατής, ἑνκρατέστατος , այն է ժուժկալ, որ ջանայ արգելուլ զանձն յաւելորդաց, եւ յաղթել ցանկութեանց։
frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.
· Calfa
Իմաստունք իմասցին ի ժամանակի փոփոխմանն յաճախութեան. (Դան. ՟Ժ՟Բ. 11։)
wild goat;
antelope.
· Calfa
Ծննդեան յամուրաց քարանձաւաց. (Յոբ. ՟Լ՟Թ. 1. (որ ի Լծ. կոչ. վրիպակաւ մեկնի, ամրացեալք որպէս թռչունք)։)
cf. Յամեմ.
· Calfa
Եւ որք յառաջագոյն յամրանային ի քուն, նմանեալք վերնոցն՝ անքունք եղեն. (Փարպ.։)
immodesty, lasciviousness, lust, lewdness, obscenity.
· Calfa
Բազումք սպրդեցին գալ յայսպիսի յայրատութիւնս, արք տգէտք եւ յանդգունք գրեցին յինքեանց ճառս ընդունայնս. (Փարպ.։)
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
· Calfa
Տասնեկաւ ամենակատարիւ յանգեցելոց։ Որք միանգամ մակացութեամբ հանճարոյ Աստուծոյ յանգեալք լինին, դարձեալ շարժին. քանզի վախճանք նոցա՝ այլոց են սկզբունք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ.։)
rash, foolhardy, audacious, adventurous, hardy, resolute, determined;
rashly, inconsiderately, audaciously, arrogantly, presumptuously, insolently, haughtily, petulantly;
hardily, resolutely, determinedly.
· Calfa
Թագաւոր յանդուգն անկցի ի չարիս։ Կին անզգամ եւ յանդուգն։ Խիստն եւ յանդուգն եւ հպարտն ժանտ կոչի։ Յանդուգն շրթամբք։ Բերան յանդուգն։ Անիծեալ սրտմտութիւն նոցա, զի յանդուգն էր։ Ժպիրհք յանդգունք։ Մատնիչք, յանդգունք, ամբարհաւաճք.եւ այլն։
Քան զառիւծունս եղեն հզօրագոյնք եւ յանդգունք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
adventitious, extrinsic;
accidental, fortuitous, casual.
· Calfa
Պատահմունքն վերջասե՛ռք բնաւորեցան, եւ յետամտական բնութիւն ունին. (Պորփ.։)
to be prolonged, to last, to continue, to remain permanently.
· Calfa
Տունք արդարոց յերկարեսցին։ Յերկարի արդարոց ուրախութիւն. (Առակ. ՟Ժ. 7. 29։)
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
· Calfa
Յիսնեակ թիւն. յիսներեակ մի աւուրց. եւ Յինունք պահոց ծննդեան կամ յայտնութեան, որ երբեմն անընդհատ պահիւր զաւուրս յիսուն, այլ այժմ ընդհատութեամբ եւ այլեւայլ օրինակաւ ի զանազան ազգս. ի հայս պահին երեք եօթնեակք՝ ի սկիզբն, ի մէջն, եւ ի կատարած յիսնեկին. ՟Ա. կոչի յիսնակաց պահք. ՟Բ. սուրբ Յակոբայ. ՟Գ. յայտնութեան։ (Տօնակ.։ Տօմար.։)
adj. s. fiftieth;
period of fifty days;
Pentecost;
jubilee.
· Calfa
πεντηκοστός, -στη, -στον quinquagesimus, -ma, -mum, pentecoste. Յիսնեակ. յիսնակ. յինունք. միջոց յիսուն աւուրց, եւ թիւն յիսուն. ըստ յն. ասի, պետեկոստէ, կամ բենդիգօսդի՛, -դօ՛ս, -դօ՛ն . այսինքն յիսներորդ. եւ ըստ եբր. յոբելեան, կամ եօպէլ, այսինքն թողութիւն, կամ արձակումն, ազատութիւն՝ ի յիսներորդ ամի ըստ օրինաց. զի եօթնիցս եօթն է քառասուն եւ ինն, որ եւ ասի եօթն եօթներորդ մինչեւ ցամն թողութեան.
Ունել զաւանդութիւն պահոց յիսներեկին. յարութիւնն է կատարումն պահոցն յիսներեկի աւուրց. եւ անտի սկսանին զատկի պենդէկոստէք յիսներեակ աւուրսն։ Առաքինիք եւ պարկեշտք (միանձունք) զերիս յիսներեակսն եւ զերիս երեսներեակսն ի տարւոջ, եւ զերիս աւուրս ի շաբաթու անսխալ պահեն. Խոսրովիկ. այսինքն միայնակեացք պահեն ի տարւոջն զաւուրս 291. եւ միայն ուտիք է նոցա 74 օր։
plenty, abundance, satiety, surfeit;
կեալ ի Յղփութեան, to live in clover.
· Calfa
Բազում են պատերազմունք, որ լինին ի յղփութենէ մարմնոյ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
obelisk.
· Calfa
Բան՝ որ կրկին էր յօրինակին, եւ եօթանասունքն թողին, զայն Ովրիգէնէս աստեղբ նշանակեաց. եւ ուր պակասէրն եւ յաւելոյրն, յոբելիս արար. (Շիր. քրոն.։)
polyonomic.
· Calfa
Յոքնանունք են՝ ստուգաբանապէս կոչեցեալքն ի վերայ միոյն. (Դամասկ.։)
to increase, to augment, to grow, to multiply.
· Calfa
Յոլովացեալ եւ վնասակար յարձակմունք. (Փիլ. լին.։)
to cause to abound or increase, to augment, to multiply;
cf. Յոլովանամ.
· Calfa
Հանդէսն յոլովի, եւ յամենայն կողմանց զճգնողաւն հոսին քրտունք։ Աճեն նմա (բարկութիւնք) յաշխարհական լիութենէս, եւ յոլովեն ի զօրութենէ աշխարհիս։ Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա աղքատութիւնն յոլովէր. (Իսիւք.։)
not firm, weak, tottering, unstable, unsteady;
inconstant, mutable, vacillating, wavering, versatile, fickle, volatile.
· Calfa
Պատրեն զանձինս յողդողդաց։ Անուսմունքն եւ յողդողդքն. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 14։ ՟Գ. 15։)
to cause to abound or flow in abundance, to deluge with, to pour out abundantly;
to augment, to increase;
to be full of, to abound, to superabound, to stream or flow copiously;
to overflow, to run over;
to flood;
to be gorged with, to swim in abundance;
— զափամբք, to overflow, to rise above the banks.
· Calfa
Յորդեսցեն իբրեւ զջուր իրաւունք։ Իբրեւ զհեղեղատ կամ զգետ յորդեալ։ Գետ հրոյ յորդեալ ելանէր։ Իբրեւ զջուր ձորալիր պարանոցաթաղ յորդեսցէ։ Յորդեաց ջուրն իբրեւ զյորձանս հեղեղաց։ Յորդէր առաւել բանն զնմանէ.եւ այլն։
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
Երգք եւ ընթերցմունք սրբազնաբար կենդանեացն յորդորականք առ նմանապէս կատարումն. (Դիոն. եկեղ.։)
sultry, suffocating.
· Calfa
Հասուցին զբարձրութիւնն (աշտարակի) յորձուտ եւ ի մղձկուտ օդն, որպէս ասեն, ուր ոչ կարեն ընթանալ թռչունք. (Վրդն. ծն.։)
cf. Յորջորջանք;
փոփոխական, փոփոխեալ or այլաշրջիկ —, metaphor.
· Calfa
Նա հայր կոչէր, եւ սա որդեակ յորջորջէր. յորջորջմունք՝ (յն. անուանքն) ազգականութեան են, եւ օգնականութիւն ոչ ուստեք. (Ոսկ. ղկ.։)
to search, to investigate.
· Calfa
Զշրթունքն իւր տարեալ մերձեցոյց յականջն Յուդայի՝ յուզարկելով զնա. (Բրսղ. մրկ.։)
search, research, perquisition;
trouble, agitation;
incitement, instigation;
turbulence, confusion, tumult;
— խորհրդոց, anguish, anxiety, affliction, pain;
— կրից, hastiness, outburst;
— սրտի, emotion, transport.
· Calfa
Լռեալ դադարեցին ամենայն խռովութեանցն յուզմունք. (Եղիշ. ՟Գ։)
abundant;
watered, irriguous;
fecund, fertile, fruitful, productive.
· Calfa
Քրտունքն յուռթի արեամբն զանգեալ փրկչին աշխարհի. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
articulation, joint, juncture;
bond, tie, link, connexion;
article.
· Calfa
Յօդդ ասի արդարեւ իսկ յօդ. որ է կցումն գրոյ յանգի անուանն եւ բայի, որ ցուցանէ զմերձաւորն կամ հեռաւորն։ Երեք գիր են, որ յօդ կոչին. եւ այլն. Երզն. քեր.։ Տե՛ս ի տառսդ Ս, Դ, Ն. յորոց կազմին եւ դերանունքս, այս, այդ, այն. սա, դա, նա. ես, դու, նա։
eyebrow;
lofty countenance, stately look, superciliousness, haughtiness;
— սեաւ, կամարաձեւ, թաւ, անօսր, նրբին, ի վայր անկեալ, ամբարհաւաճ, սպառնալից, dark, finely arched, bushy, thin, small, hanging, haughty, threatening eyebrow;
ամբառնալ զ—ս, զ—ս վեր ի վայր տանել, to raise the brows through superciliousness, to put on an arch look, to look arch;
վանել զ—ն, to put off pomp or pride;
պռստել, ի վեր պրկել զ—ս, to frown, to knit the brow, to look sour or angry;
զ—սն հանել, to paint the eyebrows;
—օք ակնարկել, to wink, to wink at.
· Calfa
Յունից (կամ յօնից) դարեւանդաց։ Յունիցն նրբենից ի մի կից կամար։ Մեծութեան յունիցն, եւ շարժութեան հերացն։ Յունքն եւ բիբքն թիւրեալ յարտասուացն. (Խոր. ՟Բ. 39։ Նար. տաղ.։ Նոննոս.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
· Calfa
Մի՛ մեծատունք յօրասցին, եւ մի՛ աղքատք վհատեսցին. (Իգն.։)
cf. Կանխագէտ.
· Calfa
Արդ թէ փոքունք ի յեղելոց հաւատացն, զի նախագէտ լինել յինէն պատրաստեցան. (Շ. իմ. եղակ.։)
founder or institutor;
preposition.
· Calfa
ՆԱԽԱԴԻՐՔ. Նախկին դիրք, կամ նախադրունք.