judicious, wise, prudent.
ՔԱՋԱԽՈՀ եւս եւ ՔԱՋԱԽՈՀԱԳՈՅՆ ՔԱՋԱԽՈՀԱԿ. Քաջախորհուրդ. խոհական. իմաստուն.
Ի բանից արանց իմասանոց, եւ յայսոսիկ քաջախոհակաց (կամ քաջախորհակաց, կամ քաջախոհաց), (Խոր. ՟Ա. 18։)
abounding in grass or fodder.
Քաջախոտ եւ քաջահասկ երկիրն։ Երկիրս թանձրահող, քաջաջուր քաջախոտ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
good sense, wisdom, prudence.
εὑβουλία bonum consilium, prudentia. Խոհականութիւն. իմաստութիւն. խորհուրդ քաջ.
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
Քաջածաղիկ իմն զպատկերն ցուցանէ. (Նիւս. կուս.։)
very talented, full of intelligence, witty.
ἑπιστήμων, εὑσύνετος scientia praeditus, bene intelligens, prudens, perspicax. Հանճարեղ. իմաստուն.
Ի քաջահանճար իմաստնոց. (Աթ. ՟Ը։)
Քաջահանճար եւ ուշեղ, իմաստուն եւ խոհեմ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Այդ բաւ է ձեր քաջահանճար իմաստիցդ մտաց. ո՛ղջ լեր. (Զքր. ծործոր.։)
very faithful;
most confiding.
εὕπιστος fidelis. Զօրաւոր հաւատով. հաստատուն ի հաւատս. մեծահաւատ. հաւատարիմ, եւ Վստահ.
very clever, ingenious, witty;
— լինել, to task one's ingenuity, to set one's wits to, to exert or strain oneself.
Քաջահնար լինէին զմիմեամբք ելանել ի հակառակութիւն եւ ի կռիւս. (Յհ. կթ.։)
loud, resounding, very sonorous, canorous.
Քաջահնչօղ ձայնիւ փողոյն համահաւտքէ զննջեցեալսն։ Իսկ ալէուլն քաջահնչօղ ձայնիւ. (Շար.։ Յհ. իմ. եկեղ.։)
wellhorsed, mounted on a good horse;
skilful in horsemanship.
Երագեալ սաստկապէս՝ զհետ ունելով քաջաձիոցն, ի դժուարս քարանց եւ ի վիմուտ տեղիս։ Բազումք զհետ էին վատաձիոցն պարսից, եւ քաջաձիքն յառաջեալ հասանէին ի տեղի պատերազմին. (Խոր. ՟Գ. 9։ Փարպ.։)
lucky, happy.
Բնութեամբ քաջամասի վիճակի՝ ցանկ ամբողջ պահեցին զնա. (Փիլ. իմաստն.։)
sharp-mindedness, genius intelligence, sagacity.
Մի՛ յաղագս յանդիմանութեան ատեր զսիրելին, այլ յաղագս քաջամտութեանն գովեա՛։ Առ քեզ դարձեալ փոխադրին՝ որք ի բարեկամաց քաջամտութիւնքն. (Ոսկիփոր.։)
very clear, plain, very evident, obvious;
— առնել, to throw light on, to clear up, to bring to light, to put in evidence;
— լինել, to be as plain as day, to be quite evident.
Որպէս իմաստնոց է քաջայայտ։ Քաջայայտ է, թէ ոչ մեղանչելն ըստ բնութեան եղեւ։ Որպէս ամենեցուն է քաջայայտ։ Ո՞չ ամենեցուն իցէ քաջայայտ. (Յճխ.։ Աթ.։ Առ որս.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Ներքնոցն քաջայարմար իմսատութեամբ ուղղեցելոց, դիւրաւ ապա եւ արտաքնոցն պատսպարել երկայնմտութեամբ. (Պիտ.։)
full of hope, well secured, in good hopes, full of faith or reliance.
Գրոյ եւ յիշատակի արժանի է քաջայոյսն։ Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն. (Փիլ. իմաստն.։)
endowed with a good memory.
Քաջուշ. ուշիմ. հանճարաւոր.
to set forth one's value or worth, to make oneself known, to shew one's courage or energy, to exert one's abilities, to excel.
Քաջացարո՛ւրք եւ զօրացարո՛ւք։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք յորդիս զօրութեան։ Քաջացարո՛ւք, եւ լերո՛ւք արք։ Քաջացար առնել ուղղութիւն առաջի իմ։ Քաջասցո՛ւք, զհետ ապստամբութեանց մերոց գնասցուք. (եւ այն։)
Որ քաջանայ ընդդէմ վատթար ցանկութեան։ Վշտանայ եւ նեղի ոչ քաջանալովն իւրով. (Լմբ. իմ.։ Վրք. հց. ձ։)
bravely, courageously, valiantly, stoutly, resolutely.
Քաջապէս կարացեալ փախչել ի մահկանացու աշխտրհիս աղետից։ Պսակելով զնա իբրեւ զմարտիկ նահատակ, որ քաջապէս յաղթեաց։ Քաջապէս ճողոպրեալ ի փախուստ դարձուցեալ։ Զանդամս մարմնոյ քո մեռո՛ քաջապէս։ Քաջապէս համբերել։ Նոքա քաջապէս անձանձիր պատերազմեցան մահուչափ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. իմաստն.։ Եղիշ. միանձն.։ Լաստ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Է. ՟Ի՟Է։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
εὕτονος validus, tenax, firmus εὑθαλής bene instructus. Կարի պինդ. հաստապինդ. պնդակազմ. արի. արիական. տոկուն. կարկամ. ամուր, դիմացկուն, հաստուն, պիրկ.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
loving truly.
Ի վերայ քաջասէր առ միմեանս լինելոյն. (Արծր. ՟Գ. 3։)
stout-hearted, courageous, intrepid, fearless;
courageously.
Մտերիմ եւ քաջասիրտ հաւատով։ Յառաջ կացեալ աներկիւղ եւ քաջասիրտ մտօք։ Խումբ արեալ քաջասիրտ պնդութեամբ. (Յճխ. ՟Զ։ Փարպ.։ Մեսր. երէց.։)
good nurture or education.
Լինելութիւնք եւ քաջասնութիւնք կենդանեաց եւ տնկոց։ Թանձրացեալք խուժադուժական ազգին ոստք քաջասնութեամբք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քաջասրտիմ.
courage, stout-heartedness, intrepidity.
Քաջապէս յաղթէր քաջասրտութեամբ եւ արութեամբ հոգւոյ։ Սքանչացեալ ընդ քաջասրտութիւնն. (Փիլ. իմաստն.։ Արծր. ՟Ա. 7։)
very suitable, very decent;
very elegant, handsome, charming.
Շիրմացն՝ որք արտաքուստ են քաջավայելուչք եւ գեղեցիկք։ Բազմաց արդարոց քաջավայելուչք են շիրիմք նոցա. (Ածաբ. կարկտ.։ Իգն.։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Քան զմարմինն լինի քաջատես եւ իմաստուն հոգին (անջատեալ ի մարմնոյ) ... որպէս մեծատունն քաջատես լինէր՝ ճանաչել զաբրահամ. (Կաղանկտ.։)
high-born, of good birth, noble, illustrious.
Ի մեծ իշխանէն՝ ի քաջատոհմիկ եւ ի բարեգփառ գլխոյն իմմէ զրկեալ. (Արծր. ՟Դ. 11։)
very brave, valiant, gallant, valorous, courageous.
Քաջարիագոյնն այն եւ իմաստախոհ նահատակն. (Նիւս. ստեփ.։)
majesty, magnificence.
Զի՞նչ առաւել քաջափառութեան եւ բարեբախտութեան գոլ ասացից ի տանն յայն։ Մեծութիւն, քաջափառութիւն, պատիւք։ Զապականելոցն զամենեցուն աստուստ քաջափառութիւն կարծել. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ածաբ. աղք.)
very experienced, most expert.
Եւ որ քաջափորձքն էին՝ իմաստութեան խորհրդակիցք. (Նիւս. մկ. բեթղ.։)
noble, high born, illustrious.
Տիմոթէոս, եւ ապողոնիոս քաջեան. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 2.)
cf. Քաջառողջութիւն.
Յովբ ... միանգամայն ի բաց եդեալ զքաջողջութիւն, զընչաւէտութիւն, եւ զբազմորգութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
the brave, the valorous.
Կամեցայ հանդուցանել զիմ քաջորեարսն աւուրս հիգ. (Պտմ. աղեքս.։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
fine-branched.
Ձեռք իմ բաւական եւ քաջուղեշ, որ նիզակաւ եւ սուսերաւ զբազումս առնէր սրտաթափ. (Կեչառ. աղեքս.։)
well instructed, learned;
fond of science.
εὑδίδακτος bene doctus εὑμαθής docilis. Քաջ յուսման կամ ուսեալ. քաջուշեղ. հանճարաւոր. ուշիմ. յարմար առ գիտութիւն եւ առ կրթութիւն.
courageously;
keeping well the rules.
Յամենայն առաջիկայ քաղաքս խաղաղութեամբ եւ քաջօրէն ազատութեամբ զմուտն առնել։ Քաջօրէն եւ խաղաղական կեանս ախորժեալ՝ ի բարեաց նմանութիւն հայելով (Խոր. ՟Գ. 27։ Փիլ. իմաստն.։)
four-winged.
Աստ ի վերայ քառաթեւ սեղանոյն բանն պատարագել՝ հաւատացելոցն հանգչի հոգիս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
four-toothed, four-tusked.
Զերկրորդ վերջադիրն՝ քառաժանի իմն աւարտեալ. (Շիր.։)
four.
Եւ այս մեզ յաղագս թուոյ քառակի եւ միակի. (Յհ. իմ. ատ.։)
in four manners or ways.
Քառակի երիւք (երկոտասան թուով՝) առաք։ Աղբիւր գետոց քառակի։ Քառակի վտակացն հոսմունք։ Քառակի իրս իմաստից աւանդէ. (Տաղ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Երզն. մտթ.։)
quadrilateral;
square.
Ձեւն՝ զի քառակոմանի է, հրաւիրակ է չորից տնկեանց տիեզերաց։ Օծմամբն քառակողմանի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Քառակուսի.
Ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (անդ։)
Լարիւք իմն քառակոյս տարածեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
Ի դրութիւն դիմակացն քառակուսեան լծորդացն. (անդ։)
Լարիւք իմն քառակոյս տարածեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Քառանիւթեայ.
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս։ Զմեր քառանիւթեայ մարմինս էօծ ինքեամբ։ Սկսանին սաղմոսք չորք ըստ քառանիւթեայ բնութեանս։ Քառանիւթեայ մարմինն ի կուսէն. (Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Խոսր.։ Տօնակ.։)
composed of four matters or elements.
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս։ Զմեր քառանիւթեայ մարմինս էօծ ինքեամբ։ Սկսանին սաղմոսք չորք ըստ քառանիւթեայ բնութեանս։ Քառանիւթեայ մարմինն ի կուսէն. (Պիտ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Խոսր.։ Տօնակ.։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Ի թիւս՝ աւելորդ (իմա՛ կոճատ) քառանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Ե. ՟Է. ՟Թ ՟Ժ՟Ա. եւ այլն։ Ուղղորդ քառանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Թ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Զ. եւ այլն. Սարկ. տոմ.։)
having four angles, quadrangular.
Ի թիւս՝ աւելորդ (իմա՛ կոճատ) քառանկիւնի. (՟Ա. ՟Գ. ՟Ե. ՟Է. ՟Թ ՟Ժ՟Ա. եւ այլն։ Ուղղորդ քառանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Թ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ի՟Ե. ՟Լ՟Զ. եւ այլն. Սարկ. տոմ.։)
four-lipped, four-pointed, four-ended.
Իսկ զդիմաց դրանդեացն գիրս՝ սքանչելի քանդակագործեալ քառաշուրթն զարմանազան, եւ այլն. (Նար. խչ.։)
forty-chorded or stringed.
Խօսիմք նուագարանքս քո, զոր կամեցար քառասնաղեաւ նորոգել. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
age of forty year.
Հարսանիք եւ ամուսնութիւն ժամու իմաստնոյն քառասնամութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 154։)