to turn aside, to deviate, to swerve;
to go astray, to lose the way;
to decline, to shrink from;
to slope, to slant;
to go astray, to err, to be perverted, to abandon oneself to;
to avoid, to shun.
Խոտորեցան զկնի սատանայի. (Փարպ.։)
cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.
πανουργία, κακουργία, ῤαδιουργία , κυβεία, ἑπιβουλή, πονηρία calliditas, malignitas, insidiae, malitia. Խրամանկելն. գործ խորամանկաց. անարժան խորագիտութիւն. չարահնարարուեստ. նենգ, խաբեութիւն. կեղծաւորութիւն. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
Ընկալարու՛ք զխորհրդակցութիւն ուրումն եզրի օրէնսգիտի։ Խորհրդակցութիւն չարին, կամ սատանայի. (Լմբ. ատ.։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
cf. Խոցուած.
Վիրաւորեալ խոցմամբ սլաքաց բանսարկուին սատանայ յոգիսն. (Ի գիրս խոսր.։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
Զաւելորդնսն խուզել ի սատանայէ. (Եփր. աւետար.։)
to regard with a rancorous or malevolent eye, to detest, to hate, to envy.
cf. Խեղ.
զոր եւ տեսանեմք ի ծառայութիւն զեկեալս սատանայի խեղանդամս, եւ հոգեհաշմս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
tendril, clasper;
sucker, shoot;
fibre, filament, stamen;
—ս արկանել, to cling to, to hold fast to, to clasp, to strain to;
to twine, to entwine;
— արկանել՝ առնուլ, to be thoughtful, melancholy;
to clasp one's knees.
cancer;
a shrewd person, a sly one.
Որ ամաչէ, յայտնել զվէրս իւր, ծնանի ի նա խլրդնի, եւ ամենայն մարմինն դառնա յապականութիւն։ Խլիրդն կայ յանձն իւր։ Խլիրդն ի սատանայէ է ի մարմինս իւրեանց։ Խլիրդն առ նոսա իցէ. (Մծբ. ՟Է։)
care, cure, ins pection, guardianship.
Որպէս որք զմարմնոյն ախտանան, խնամածութեան դէմս զգեցեալ՝ զվիշտսն աղերսիւ մրմնջեր (սատանայ ի բերանոյ կնոջ յոբայ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)
affinity, alliance, relationship;
հոգեւոր —, sponsorship;
արկանել —, — առնել ընդ, cf. Խնամենամ.
Զայնպիսի սատանայական խնամութիւնսն ի բաց ընկեսցուք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
to search for, to ask, to solicit, to implore;
to demand, to claim, to require, to run after, to pursue;
to ransack, to rummage;
— զանձն ուրուք, to seek one's life;
զարիւն նորա ի ձեռաց քոց խնդրեցից, I will require his blood at your hands;
զքէնս վրիժուց —, to revenge oneself, to be avenged;
— զերեսս Աստուծոյ, to seek God's face;
զշահս անձին եւեթ —, to have no other aim but self-interest.
Խնդրէր լալ։ Խնդրէր սպանանել զնա։ Խնդրես կոտորել զքնղնքս իսրայէլի։ Խնդրեաց սատանայ խարբալել զձեզ։ Նշան խնդրէ։ Զոր խնդրէրն իսրայէլ, այնմ ոչ եհաս։ Իբր ոչ եթէ խնդրեմ զտուրսն, այլ խնդրեմ զպտուղն՝ որ յաճախէ ի բան ձեր։ Խնդրել մերձենալ, կամ տեսանել, կամ մտանել։ Քանզի եւ հայր այնպիսի երկրպագուս իւր խադրէ.եւ այլն։
laugh, laughter, gaiety, toying, dalliance, rapture.
Հրեշտակացգունդն թախծեալ, եւ սատանայ խնծղիւք պարեալ. մի ձ. խնճոյիւք. (Նար. ՟Դ։)
kitchen;
անօթք —ի, utensils;
cf. Խահարան.
punctual, exact to the time appointed, watchful, vigilant;
— լինել, to seek, to look out for, to spy, to watch, to be on the watch, to keep watch;
— դարանակալ լինել, to lie in wait for, to be on the watch for.
wicked, bad;
profligate;
mischievous, hurtful, noxious, injurious, baneful;
pestilential, pestiferous, pestilent, contagious;
obscene, wanton, lascivious;
bitter, sour, harsh to the taste;
—, — ախտ, plague, contagion;
— օդ, foul air;
—ք դժոխայինք, the Furies.
Այս է ժանդն, որ ստուգաբանի ժանգ. զի որպէս ի ժանգն չգոյ ինչ պիտանի, նոյպէս եւ նա օտարացեալ է ամենայն բարւոյ, եւ պատկեր է սկզբնաչարին սատանայի։ Ժանդ կոչէ զհակառակասէր բարսն. եւ այլն։
confused, indistinct;
confusion, tumult, turbulence, uproar, hubbub, clatter, rout, rattle, dreadful or deafening noise;
— կալնուլ, to go mad or crazy, to be delirious, to rave, to be beside one's self, to wander;
— մեծ է, there is such a hubbub one cannot hear one's self.
Զի՞նչ ժխորն իցէ (ի թատրոնս). զի՞նչ աղմուկ եւ սատանայական ամբողք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
assemblage, collection;
heap;
assembly, levy;
company, convention, college;
chapter, congregation;
council, synod, consistory;
session, sitting;
meeting, assembly, conference, club;
crowd, multitude, people;
solemnity;
synagogue;
assembled, reunited;
պատկառելի —, honorable assembly;
— հաւատացելոց, assembly of the faithful, church, solemnity;
— վանական, chapter, congregation;
— եղբարց, convent, monastery;
— հայրապետաց, council, synod;
— տիեզերական or ընդհանրական, oecumenical council;
— քահանայապետական, consistory;
— դեսպանաց, congress;
— ծերակուտի, աւադանւոյ or պաշտօնէից տէրութեան, Parliament;
diet;
գումարումն —ոյ ծերակուտին, meeting of Parliament;
— յանձնարարական, committee;
— հերետիկոսաց, հերձուածողաց, conventicle;
—, ակումբ երեկոյին or գիշերական, evening party;
— ջուրց, mass of water;
— առնել, ի — գումարել, to unite in council, in sitting, to hold an assembly, to convoke;
արձակել զ—, to dismiss an assembly;
— լինել, to be convoked, or convened in council;
—ս ժողովել, to excite to rebellion;
—ս ժողովել ի վերայ տան ուրուք, to bring down a tempest of misfortune on one's family;
—ս կուտել ի վերայ ուրուք, to revolt against;
ի —ս մեծամեծաց յաճախել, to frequent fashionable society, or high life.
Ի ժողովս նոցա ոչ հաճեսցին միտք իմ։ Խորհին ի ժողովս իւրեանց։ Յօրինաւոր ժողովսն վճարեսցեն։ Խնդրեաց ի նոցանէ թուղթս ի դամասկոս առ ժողովս (կամ առ ժողովուրդսն։ Ասէին զինքեանս հրէայս գոլ, եւ չէին ինչ, այլ՝ ժողով սատանայի.եւ այլն։
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
Ժուժկա՛լ լեր անձին, եւ յաղթեսցես սատանայի. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
bold, audacious, insolent, rash, presumptuous, impudent.
Ոչ կարէր տիրել ի վերայ այնր բնութան գաւազան ժպրհին (սատանայի՝ մահ). (Եփր. ղեւտ.։)
cf. Իմացութիւն.
Ետուն տանել զթուղթն լի թունիւք սատանայական իմացմամբ. (Արծր. ՟Գ. 61։)
bearing the same yoke, yoke-fellow, companion, fellow, colleague, partner;
husband, spouse;
— հարազատութիւն, consanguinity;
— լինել, to be united, accompanied;
to be married.
(letters) of similar sounds.
Լծակից է սատանայի՝ չար նախանձմամբն. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
that swims, swimming;
acquatic;
swimmer;
acquatic animal, fish.
cf. Լողակ.
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
Իմ են այս ամենայն թագաւորութիւնք. եւ յայսմիկ մոլորին (մանիքեցիք), եւ կարծեն՝ եթէ ինքնութիւն ունի նա (սատանայ)։ Եւ եթէ՝ զի ասաց նա, բա՝ իմեն, տան նա ինքնութիւն, յորժամ ասէ զկնի նորա, թէ ինձ տուեալ է, ի միտ առցեն՝ թէ այլ է արարիչ նորա, եւ նմա տալով տուաւ. (Եփր. համաբ.։ յորմէ եւ Շ. մտթ.։)
"cf. Յիշոցք."
Անարգելով զընկերս զանազան եւ պէսպէս հայհոյութեամբ, որ ըստ գեղջկայն բարբառոյ իշոցի անուանի, եւ ըստ գրոց սովորութեան անեծք եւ թշնամանք։ Մի՛ զլեզուս ձեր առնէք գործի սատանայի ի ձեռն չար եւ դառն իշոցաց. (Շ. ընդհ.։)
of or by himself;
spontaneously, voluntarily, of his own free will;
his, her;
— զիւր անձն անիծանէ, he curses himself;
ինքն — կործանէ զանձն չարութիւնն, malice prepares its own punishment;
— երթալ, to go personally;
զ— երթալ, to commit suicide.
Յանիծանել ամբարշտին զսատանայ՝ իւրվի ցիւր անձն անիծանէ. (Սիրաք. ՟Ի՟Ա. 30։)
cf. Լեռնանամ.
Չարութեամբ սատանայ լեառնացաւ եւ բարձրացաւ ի վերայ որդւոյ ադամյ. (Տօնակ.։)
talkative, loquacious, garrulous, prating.
Մեղանչել տայ սատանայ լեզուագար խորհրդածութեամբն. (Լմբ. սղ.։)
to become a mountain;
to rise like a mountain, to rise aloft, to elevate, to tower.
հարթէ եւ զլեռնացեալ թագաւորութիւն սատանայի։ Զի զլեռնացեալ ամբարտաւանութիւնն սատանայի խոնարհեսցուցէ։ Ի ճակատ ելանէ լեռնացեալ ամբարտաւանութեամբ. (Իգն.։ Շ. թղթ.։ Արիստակ.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
torpor, numbness, sluggishness;
narcotic medicine;
hemlock, poison;
narcotic, benumbing;
թափել զ—, to recover from a state of torpor, to be one's self again;
— առնուլ, to take poison, to grow torpid.
Թափել ի մէնջ զթմբիր սատանայի։ Թափեսցուք զթմբիր յիմարութեան մերոյ. (Մանդ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
cf. Դիւթեմ.
Զչար խորհրդով մեղկեալսն՝ որք թովեն զսատանայ, հարկանէ մեղօք. (Նախ. ժող.։)
sting;
spur, goad, prickle;
incentive;
—ք մտաց, խղճի, remorse, stings of conscience, compunction.
տուաւ ինձ խայթ մարմնոյ՝ հրեշտակ սատանան կռփել զիս. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 7։)
to disorder, to disturb, to confuse, to confound, to disconcert, to put out of countenance;
to spoil, to mar, to break, to destroy;
to corrupt, to ruin;
— զառողջութիւն, to ruin the health.
Է՛ջ եւ խանգարեա զթատրոն սատանայի։ Որք զամենայն տիեզերս ասէ խանգարեցին, եւ այսր աւասիկ նմին իրի եկեալ են. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 8։)
cf. Խանծ.
Զճարպն խանձ արար ձիթոյն եւ մազոյն, զոր ոչ էր սովոր ուտել։ Խանձ, որով սովորաբար սատանայ կերակրէր. (Վրդն. դան.։)
crucifixion;
crucifix Cross.
Եթէ ոք զխաչելութիւնն ուրանայ, եւ զչարչարանացսն ամօթ համարի, եղիցի քեզ իբրեւ զհակառակորդն (սատանայ). (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
impurity, ohscenity in discourse.
Նոյնպէս եւ ի խառնախօսութեանն յայտնի ցուցանես։ Ուր խառնախօսութիւն է, անդ է մօտակաց սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
the devil, demon;
venomous serpent.
ԽԱՐԱՄԱՆԻ գրի եւ ԽԱՐԱՄԱՅՆԻ, ԽԱՐԱՄԱՆ. պ. ահրաման, էհրէմէն, էհրիմէն . որ եւ ԱՐՀՄՆ. Չար աստուածն համարեալ առ պարսիկս. չար հիշատակ. դեւ. սատանայ. որպէս պատճառ ամենայն չարեաց, եւ կարծեցեալ չար իրաց. տիվ, տէվ.
ԽԱՐԱՄԱՆԻ. որպէս օձ չար (ըստ նմանութեան արդեօք խորամանկ օձին որ ի դրախտին, այսինքն սատանայի).
to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.
Ահա սատանայ խնդրեաց զձեզ խարբալել իբրեւ զցորեան. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 31։)
cf. Նենգիչ.
Որ խարդախէ. խարդախիչ. առաւել մակդիր բանսարկին սատանայի.
Խարդախող եւ պատրող բռնաւորին սատանայի. (Լմբ. իմ.։)
fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.
Եւ այս իսկ սատանայի խարդախութեանն գործ է. (Ոսկ. մ. Բ. 21։)
darkness, obscurity;
grief, sorrow, affliction;
blindness, delusion, ignorance;
hell;
devil;
dark, obscure, gloomy, murky;
ընդ —, ի —ի, in the darkness, darkly;
խաւար աղջամուղջ, utter darkness;
խաւար շօշափելի, darkness that could be felt;
խաւար գիշերոյ, the shades of night;
— ******խաւար տգիտութեան, the darkness of ignorance;
ի խաւար դառնալ, to get or to grow dark, to become obscure;
ընդ խաւար գնալ, to walk in darkness, to be ignorant of;
բաժին խաւարին առնել, to condemn, to damn;
խաւար կալու զամենայն երկիր, darkness covered the whole earth;
cf. Ըմբռնիմ.
ԽԱՒԱՐ. նմանութեամբ՝ Անմխիթար վիճակ դժոխոց, եւ կուրութիւն մտաց. մոլորութիւն. թաքնութիւն իրաց. սատանայ, եւ այլն.
dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.
Բաւարաբնակ եւ չարասէրն սատանայ. (Ոսկ. գծ.։)
clothed in darkness, surrounded with gloom, darkling.
Խաւարազգեաց վանին (սատանայ). (Խոր. հռիփս.։)
cf. Խաւարազգեաց.
Խաւարազգեաց վանին (սատանայ). (Խոր. հռիփս.։)
utterly dark.
Ընդ ցկուռ շաւիղն որդեգրութեան սատանայի. (Զենոբ.։)
cf. Խաւարին.
Զխաւարարնյինսն կատարելով զծանակութիւնս. () այսինքն զմեղանչական կամ սատանայական Յհ. իմ. պաւլ.։