Definitions containing the research ամայի : 71 results

Պարսաւ, ից

s. adj.

blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.

· Calfa

NBHL (1)

Գործոյն կա՛մ գով կամ պարսաւ հետեւի։ Ակամայից գործոց ոչ ինչ եղիցի գով կամ պարսաւ։ Զնոյնս ասելի է սոցա եւ ի վերայ պարսաւիցն եւ գովիցն. (Նիւս. կազմ.։)


Սրբաջունջ

cf. Բնաջինջ.

· Calfa

NBHL (1)

Կամէր զքաղաքն սրբաջինջ եւ ամայի առնել։ Չարաչար պարտեալ կոտորեցան, եւ գրեթէ՝ սրբաջունջ եղեն. (Մարթին.։)


Սրբաջինջ

cf. Բնաջինջ.

· Calfa

NBHL (1)

Կամէր զքաղաքն սրբաջինջ եւ ամայի առնել։ Չարաչար պարտեալ կոտորեցան, եւ գրեթէ՝ սրբաջունջ եղեն. (Մարթին.։)


Սկնդիկ

s.

cf. Սկնդուկ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԿՆԴԻԿ ՍԿՆԴՈՒԿ. Կարծի ի բառէս Սկունդ. որպէս Փոքրիկ շուն. այլ վարի որպէս Կին այրի, կամ Ամուլ՝ թողեալ լքեալ յառնէ. ըստ յն. ամայի. ἠ ἕρημος deserta. եբր. զէմիմ. ռմկ. էրիսէ ձգած.


Սկնդուկ, դկի

s. adj.

forlorn, desolate, deserted wife;
barren.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԿՆԴԻԿ ՍԿՆԴՈՒԿ. Կարծի ի բառէս Սկունդ. որպէս Փոքրիկ շուն. այլ վարի որպէս Կին այրի, կամ Ամուլ՝ թողեալ լքեալ յառնէ. ըստ յն. ամայի. ἠ ἕρημος deserta. եբր. զէմիմ. ռմկ. էրիսէ ձգած.


Վայրաբնակ

adj.

living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Անբնակ. ամայի. անապատ. եւ Բարբարոսական.


Վայրային

adj.

impracticable, desert;
wild.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է ի վայրի՝ ի բացի՝ յամայի վայրս. եապանի.


Վարատեմ, եցի

va.

cf. Վարատեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն վարատէ ընկենու յանօրէնութեան ծովն՝ արբեցութիւնն։ Իբրեւ զգերի մի եւ զամայի յանկարծակի վարատեաց։ Ոչ յերկարեմ զբանս, զի մի՛ վարատեցից զմիտս լսողին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 4։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։ եւ Ոսկ. ղկ.։)


Դարձուցանեմ, ուցի

va.

to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.

· Calfa

NBHL (1)

Զգերանդիսն հրամայի ի պատերազմական անօթս դարձուցանել. (Արշ.։)


Դերեւ

adj.

eluded, vain, useless, frustrated;
—, ի —, ի —ս առնել, կացուցանել, հանել, to frustrate, to deceive, to deprive, to elude, to avoid, to render vain, to render abortive, to make useless;
to annul, to invalidate;
—, —ս լինել, ելանել, to deceive one's self, to be frustrated, to deprive one's self, to be vain, useless, to miscarry, to escape.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. դեր, դերբուկ). Անգործ, իբր ունայն. զուր. անպիտան. եւ Խոպան. ամայի.


Դերեւանամ, ացայ

vn.

cf. Իդերեւ ելանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի դերեւացեալն ամայի անդաստանաց։ Զդերեւացեալն անդաստանի յաջորդել անբերութիւն։ Զաշխարհս ամայի եւ դերեւացեալ։ Բոլորք ի վարժիցն երկարասիրութենէ յարմարապէս պայծառանան, եւ անվարժութեամբն դերեւանան. (Պիտ.։)


Զգուշութիւն, ութեան

s.

sliness, precaution, circumspection, consideration, guard, watch, attention, measure, constraint, preservation, management, heed, admonition, defence;
discretion;
exactitude, accuracy, punctuality;
foresight;
reserve;
diet;
sobriety;
դնել ի զգուշութեան, to heed, to assure;
դնել ծովու —, to set a bar to the sea, to put a dyke;
— տալ, to prohibit, to forbid;
— ի կերակրոց, diet, regime;
յառաջատես —, foresight;
— եղեալ նմա՝ զոր նայն խոկայր, he having divined his thoughts;
զգուշութեամբ, cf. Զգուշաբար.

· Calfa


Վաւաշոտութիւն, ութեան

s.

cf. Վաւաշութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ հարկաւորք եւ ո՛չ բնաւորականք. որպէս արբեցութիւնք եւ վաւաշոտութիւնք։ Մի՛ ոք կարծեսցէ զվաւաշոտութեան ցանկութիւն կամ զսրամտութիւն՝ յակամայիցն գոլ մեղաց. (Նիւս. բն.։)


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրէական զոհիցն եւ պատարագացն արիւնք առ տեղեաւն ի քաւութիւն էր ակամայից ոմանց մեղանաց։ Տխմարք յընթերցողացն՝ առ տեղեաւն միայն հայելով ի բանն՝ ոչ քննեն զպատճառն. (Շ. թղթ.։)


Քերսոն, ի

s.

chersonese, peninsula, (Crimea).

· Calfa

NBHL (1)

ՔԵՐՍՈՆ կամ ՔԵՌՍՈՆ. (ի յն. խէ՛ռսօն, խէ՛րրոն. թ. գըռ, խըռ. այսինքն չոր եւ ցամաք, ամայի. յորմէ քէռսօ՛նիսօս, կամ քէրըընիսըս. խըռըմ, գըրըմ ). Ցամաք կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի. ցամաք ջրապատ յամենայն կողմանց իբր կղզի, այլ կից ընդ ցամաք երկիր միով ծայրիւ. որպիսի են խըռըմ, եւ մօռա.


Օդ, ոյ, ի

s.

air;
weather;
wind, light wind, breeze;
shoe, boot, half-boot;
կանացի օդք, lady's boot;
պարղ, անոյշ or քաղցրասիւք, բարեխառն, հանդարտ, գեղեցիկ, լապ, զով, ծծելի օդ, serene, mild, temperate, calm, fine, good, cool, breathable air or weather;
ցուրտ, չոր, փոփոխական, անհաստատ, վատ, վնասակար, վատառողջ, ժանտ, ապականեալ, խոնաւ, ամպամած, մրըրկայոյզ օդ, cold, dry, changeable, inconstant, bad weather;
deadly or deleterious, unwholesome, infectious, corrupt or foul air or atmosphere;
damp, overcast or cloudy, tempestuous or stormy weather;
կածք օդոյ, the injuries of the weather;
յօդս, ընդ օդս, in vain, vainly, sillily;
at venture or random;
բանք, խորհուրքդ ընդ օդս, idle talk, silly words, empty discourse, vain, extravagant designs, castles in the air;
ընդ օդս խօսել, հարկանել, to talk idly, to beat the wind, to talk to the winds;
— առնուլ, to air oneself, to take an airing or walk;
— փոխել, to have a change of air, to go abroad, to go into the country;
թօնուտ են օդք, we shall have rain;
խաղաղին, պարղին օդք, it is getting fair again, it is clearing up;
cf. Հողմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բնակել յանկեան ի ներքոյ օդոյ (որպէս բացօդեայ), այսինքն յանապատի, ի լերինս ամայիս. (Համամ առակ.։)


Ազատիչ, չի, չաց

NBHL (1)

Զազատիչն ադամային զաւակիս ի նորին ծառայութենէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)


Անաւեր

NBHL (1)

Որ չէ աւերակ կամ ամայի. ապահով. անքոյթ.


Խուլ, խլից

adj.

deaf;
deaf, dead, dull;
eyeless;
— առնել, to deafen, to stun;
— առնել զունկն, — լինել, to turn or give a deaf ear to.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ի հլ. «ականջը չլսող, քառ» ՍԳր. Կոչ. «անխօս» Եփր. համաբ. որից խլանալ Միք. է. 16. Ագաթ. խլացուցանել Եղիշ. խըլ-խըլել «սուտ խուլ ձևանալ» Ովս. ժ. 13. խլու-թիւն Ոսկ. ես. խուլակոյր Կոչ. 148. անխու ւամայի, անբնակ» Ոսկ. մտթ. և եփես. «ըստ դիպաց, պատահաբար» Ոսկ. եփես. զան-խուլ «ծածկեալ, լռիկ, գաղտնի» Ոսկ. եփես. «ծածուկ տեղ» Ա. թագ. իե. 20. «ծածուկ լռիկ մնջիկ, անյայտաբար» Եւս. քր. «ան-տեղեակ» Յհ. կթ. Լմբ. Երզն. քեր. զանխլա-նալ «թաքչիլ, պահուիլ» Պիտ. Յհ. կթ. զան-խլաբար Խոր. Զքր. կթ. անխլաբար Լմբ. իմ. անխլանալ Դիոն. թղթ։


Թոհ՞՞՞եւ՞՞՞Բոհ

s.

chaos, abyss, gulf, pit, hell, the bottomless pit.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

. գրուած նաև թոխ և բոխ. առնուած է ասորական Աստուածաշնչի Ծն. ա. 2 համարից, որ մեր թարգմանութեան մէջ թարգմանուած է «աներեւոյթ և անպատ-րաստ»։ Եփր. ծն. էջ 2-3 մեկնելու համար այս դարձուածը՝ գրում է. «Երկիր, ասէ, էր թոհ և բոհ. յայտ արար՝ թէ անպատրաստ էր ցայնժամ և ամայի... երկիր, ասէ, թոհ և բոհ. յոյնն ասէ, աներևոյթ և անպատրաստ... այլ հեբրայեցին փոխանակ այնր՝ զի (ասորին) ասէ թոխ և բոխ, խոր և խաւար ասէ»։ Սրա-նից առնելով Վրդն. ծն. մեկնում է. «Ոմանք ի խաւարէ և յանդնդոց ասեն եղեալ զաշ-խարհս, զոր թոհ և բոհ ասացին, որ է խոր և խաւար»։ Այս երկուսից դուրս բառս գործա-ծուած է մի քանի անկախ տեղեր էլ. այսպէս Առծռ. ա. 10 «ամայի, անմարդաբնակ» նշա-նակութեամբ (Ի խոխոմս ձորոյն ի թոխ և ի բոխ երկրին՝ անբնակ մարդկան). որից կազ-մուած է բոխասեր կամ բոխասէր «դժուար-անցանելի» Նանայ. յռջ։-Հին բռ. մեկնում և քմահաճօրէն «թոհ և բոհ. անկազմ, աներև ւոյթ կամ անպիտան. բոհ, թոհ, բորբ, խա-ւար. բոխ՝ աւերակ»։-Նոր գրականում (արև-մըտեան բարբառ) թոհ և բոհ, մանաւանդ թոհուբոհ գործածւում է «քաօսային վիճակ, կատարեալ խառնաշփոթութիւն» նշանակու-թեամբ։

= Ասոր. [syriac word] toh wə woh, եբր. tohu vā bohu «ամայի և ա-նասւատ». հմմտ. արաբ. [arabic word] tīh «անա-պատ, լաբիւրինթոս». սրանից է փոխառեալ նաև ֆրանս. tohu-bohu «մեծ անկարգու-թիւն, խառնակութիւն»։-Հիւբշ. 303։


Խափ, ի

s.

surprise, surprising;
seizure, seizing;
impediment, hinder-ance;
agitation, transport, fury;
ընդ խափս by surprise;
ի խափս անկանել, to be surprised, seized, led away.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«որոգայթի մէջ բռնուիլը» Ոսկ. ես «արգելք, խափանում» Նչ. եզեկ. որից ի խափ անկանիլ «որոգայթի մէջ բռնուիլ» Բուզ. ե. 38. խափան «արգելք, ընդհատում» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. յհ. ա. 2, 10. «դատարկ, ամայի, պարապ» Ոսկ. յհ. ա. 43. Կոչ. խա-փանած Ել. իա. 19. Ա. մակ. ժբ. 31. խափա-նածոյ Ոսկ. յհ. ա. 10. խափանել «արգելք լինել, դադարեցնել» ՍԳր. խափանիչ «ար-գելող» Ա. մնաց. բ. 7. Ոսկ. մ. ա. 13 խա-փանութիւն Սեբեր. խափնուլ «աչքը փակուիլ, տեսութիւնը կորցնել, կուրանալ» Ոսկ. մ. փիլիպ. «դադարիլ, վերջանալ» Ոսկ. եբր. խափչիլ «մարիլ, հանգիլ» Վեցօր. 57 (տես յափչիլ), Անյ. հց. իմ. խափուցանել «փա-կել (աչքը), գոցել, մարել, հանգցնել (կրա-կը, ճրագը)» Ոսկ. մ. ես. Եզն. անխափան ՍԳր. Կոչ. Ագաթ. խափանարար (նոր բառ). իսկ ՋԲ խափական լինել «սիրտը թնդալ, բաբախել» գործ չունի այստեղ և նոյն է խաւաղան բառի հետ (տե՛ս անդ)։ Խափ-արմատի ձայնդարձն է խուփն. սրանց պէտք է կցել նաև թերևս կափ (տե՛ս այս բառերը)։