cf. Փորացաւութիւն.
Ցաւք անասնոց. . . Փորացու յարենէ. . . Եւ խիստ փորացաւ։ Ողջանալ աչից, եւ փորացաւից, եւ բոլոր ախտից. (Տօմար.։ Գանձ.։)
belly-ache, pain in the bowels;
colick, gripes.
Ցաւք անասնոց.. . Փորացու յարենէ. . . Եւ խիստ փորացաւ։ Ողջանալ աչից, եւ փորացաւից, եւ բոլոր ախտից. (Տօմար.։ Գանձ.։)
to bend forward.
Բայ անստոյգ. որ պարտի գրիլ. Կորացուցանել. եւ կամ է՝ որպէս Ի փորն կոյս խոնարհել եւ թեքել զանձն.
with hollowed streets.
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.
Կտցաւոր մրճօք փորեալ զհիմունս։ Գողք պատեալ զանկիւնդ տանդ փորեն։ Փոսել փորել զտեղիսն հանգստի սրբոցն։ Փորող պողոտային. (Խոր. ՟Գ. 28։ Մանդ. ՟Գ։ Ագաթ.։ Արծր. ՟Գ. 2։)
open in front (the Armenian chasuble).
ՓՈՐԻԲԱՑ կամ ՓՈՐ Ի ԲԱՑ. Որ չէ փորանկեալ, այլ բացեալ կամ ճեղքեալ է. ուստի շուրջառն յունաց ասի փորանկեալ, եւ մերն ըստ հռովմայեցւոց՝ փորիբաց.
cf. Բրիչ.
Եւ թէ փորշով շինեն զգեստինն ի լեառն, լաւ է՝ քան լծովքն։ Բայց թէ վասն գետնի շատութենէն չկարէ զօրել փորիշն, նա ապա լծօքն վարեսցէ. (Վստկ. ՟Ժ՟Թ։)
proof, assay, trial;
tentative.
Եթէ մարտիւ փորձանաւ ոչ փորձեմ զնա, ոչ կարեմ ճանաչել զնա. (Եփր. համաբ։)
temptation;
evil, tribulation, misfortune, disaster, mischance;
cf. Փորձան.
ՓՈՐՁԱՆՔ πειρασμός tentatio πεῖρα experimentum βάσανος tormentum. որ եւ ՓՈՐՁԱՆ. Փորձուի. փորձ. եւ որ ինչ լինի ի փորձ բնութեանս. արկածք. պատահարք. կիրք. նեղութիւն. չարչարանք. պատիժ.
to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.
Որքփորձեցան շիջանուտ հրով։ Առաջինքն՝ որք փորձեցան, եւ ընտիրք գտան. (Շար.։ Իգն.։)
Յան մարմինսն վեհագոյն եւ նուաստագոյն ոչ մեծութեամբն դատի, այլ մտածութեամբք փորձի. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Փորոտեմ.
ՓՈՐՈՏԱԼ ՓՈՐՈՏԵԼ. φυσάω sufflo βρυχάω, -ομαι rugio. գրի եւ ՓՈՐԱՏԵԼ ՓԱՐԱՏԵԼ. Որպէս թէ՝ ի փորոյ անտի որոտալ գազանաց, շչել, փչել իբրեւ զփուք, մռնչել, եւ գիշատել. ֆըչալ, գոռալ, պոռալ
to roar, to bellow.
ՓՈՐՈՏԱԼ ՓՈՐՈՏԵԼ. φυσάω sufflo βρυχάω, -ομαι rugio. գրի եւ ՓՈՐԱՏԵԼ ՓԱՐԱՏԵԼ. Որպէս թէ՝ ի փորոյ անտի որոտալ գազանաց, շչել, փչել իբրեւ զփուք, մռնչել, եւ գիշատել. ֆըչալ, գոռալ, պոռալ
hollow, cavity, excavation;
notch, score, hole;
— խելաց, the ventricles or cavity of the brain.
Առ Թովմայի զփորուած տիդին ցուցանէ խորացուցեալ։ Ի փորուածոյ ձեռացն աձուք իջեալ արեան. (Շ. բարձր.։)
hollowing out, excavation.
Ի ջրհորոցն ի վերստին մաքրութիւն եւ ի պեղումն եւ փորումն փութացաւ.. . Փորումն եւ պեղումն վերստին մաքրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
hastily, soon;
— — առնել, to rend, to tear in pieces.
Մի փութս նկրտիս յառ ժամանակաց տեսութիւնս. (Կլիմաք.։)
pressing, important, desirable.
Այն ինչ՝ յոր լինի կամ պիտի փոյթ ունել, եւ փութալ. ցանկալի կամ ճեպելի. հավես ընելու, ուզելու, ետեւէ ընկնալու.
Մինն փութալի, եւ միւսն արհամարհելի։ Փութալի է մեղացն աղքատութիւն։ Որ վախճան ունի, ոչ է յոյժ փութալի։ Ոչինչ ամբառնայ զիս՝ որք միանգամ վայելչականք այլոց են փութալիք։ Ոչ մի ինչ ընդ աշխարհիս փութալիս զբաղել (կամ շաղել ) նոցա։ Մի յաշխարհիս ճեպելեացն է ամուսնութիւն, մանաւանդ թէ սկիզբն եւ արմատ ամենայն սնոտի փութալեացն. (Նիւս. սքանչ. եւ Նիւս. կուս.։)
cf. Փութապէս.
σπουδῇ, μετὰ σπουδῆς studiose, cum studio εὑθέως statim, confestim, festinanter. Փութապէս. փութով. փութալով. վաղվաղակի. ճեպով. ստիպաւ. շուտով, շուտ մը, արտորնօք.
Փութանակի ուտիցէք, զի զատիկ տեառն է։ Բռնադատէին փութանակի եգիպտացիքն զժողովուրդն հանել զնոսա։ Փութանակի հասանէին իրքն այն եւ ի շուշան քաղաք։ Փութանակի ընդ առաջ եղեւ նմա։ Եկին փութանակի.եւ այլն։
to be fallen down, overthrown, to fall or go to ruin;
to roll, to tumble;
գելոյր տապալէր երկդիմի մտօք, he tortured himself with uncertainty;
տապալեալ անկաւ երիվարն, the horse fell, was broken down;
տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա սիսարա, Sisera rolled under her feet.
frying.
Տապակիլն մարմնով կամ սրտիւ.
chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.
Արասցե՛ս տապանակ վկայութեան յանփուտ փայտից։ Զտապանակն ուխտին տեառն աստուծոյ։ Ի տաճարի տեառն՝ ուր էր տապանակ աստուծոյ. եւ այլն։ Որ եւ Արկղ կտակի կամ կտակարանաց կոչի. եւ յայն անուն կոչի մին ի տօնից եկեղեցւոյ առ մեզ՝ Տօն տապանակի. (Տօնաց. Շար.։)
ՏԱՊԱՆԱԿ. Արկղիկ պահեստի եւ թաքստի. սապատակ. սընտկիկ.
Tabernacle-bearer.
Կրօղ այսինքն բարձօղ յուսս զտապանակ ուխտին.
ՏԱՊԱՆԱԿԱԿԻՐ. Կրեալն, այսինքն եդեալն ի տապանակի ուխտին.
play-ground;
back-gammon-table.
ՏԱՊԵՂ որ եւ ՏԱՊԱԼԻ. (լծ. լտ. դապուլա) tabula, tabella. ուստի յն. τάβλα թ. թավու եւ տապաղա. Տախտակ. տափարակ եւ հարթ վայր.
(ուստի յն. ταβλίζειν tesseris ludere in tabula. տե՛ս եւ զյաջորդ բառն։ (= ՏԱՊԵՂՈՒԼՈՒՆՔ)
cf. Տապանամ.
tribulation, affliction, anguish, distress, grief, trouble, vexation, pain, torment, fatigue, misery, misfortune, disaster.
Վասն տառապանաց աղքատին։ Ի գբոյ տառապանաց։ Տառապանս չարչարելոցն։ Լուաւ տէր տառապանաց քոց։ Ետես տէր զտառապանս իմ։ Ի բազում տառապանս։ Օր տառապանաց.եւ այլն։
to trouble, to afflict, to oppress, to molest, to maltreat, to vex;
to violate, to dishonour, to deflower;
—եցուցանես զաղիսս իմ, I am afflicted by your woes.
Քաղցիւ եւ ծարաւով տառապեցուցանէին զնոսա։ Յարգելանս բանտից եւ յաղէտս չարչաչարս տագնապեալ տառապեցոյց զծերութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
to grieve at, to be pained, uneasy, afflicted, tormented, vexed, to be unhappy, miserable;
տառապէաք խնդրէաք զքեզ, we have sought thee sorrowing.
Տառապեցայ եւ խոնարհ եղէ յոյժ։ Տառապէաք եւ խնդրէաք զքեզ։ Տառապէին որդիքն իսրայէլի ի գործոյ անտի։ Հոգայի եւ տառապէր յիս հոգի իմ.եւ այլն։
ten-fingered.
Ժամ հաւաքմանն տասներորդն. զի եւ մեք տասնամատնեայ ոտիւք գնացաք ի չարիս, եւ գործեցաք զանօրէնս տասնմատնեայ ձեռօք. (Տօնակ.։)
decurion, corporal.
Հաստատէ տասնապետն զտասունս իւր։ Տասնապետն պատժէ զիւրսն. պատժի եւ տասնապետն, եթէ ոչ հնազանդի իւրում հարիւրապետին. (Արիստ.։ Մխ. դտ.։)
ten, half-a-score;
decade.
Ի յաւարտումն կատարման իններեակ յոբելինին, ի սկիզբն պսակելոյ մտի տասնեկին. (Նար. յիշ.։)
by tens.
Երկուց վիմատիպ տասնեան տառ պատգամաց. (Սիւն. տաղ խչ.։)
tenfold.
Տասնպատիկ. տասնիցս կրկնելով.
Զպարտսն ոչ միայն կրկին, այլեւ տասնեկին եւ հթարիւրապատիկ հատուցանելով. (Բրսղ. մրկ.։)
tenth;
tenthly.
Նախ՝ զի մի՛ ... Երկրորդ՝ ... Տասներորդ՝ որ անխտիր է յամբարշտութիւն, կորիցէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Է։)
cf. Տասնեքին.
Իջին եղբարքն յովսեփու տասնեքին։ Զտասնեսին մենքենկովթս։ Տասնեցունց մենքենովթացն։ Զպուտնադսն տասնեսին։ Տասնեքին արքն՝ որ ընդ նմա։ Զտասնեքումբք աստիճանօք.եւ այլն։
the whole ten;
all the ten.
Իջին եղբարքն յովսեփու տասնեքին։ Զտասնեսին մենքենկովթս։ Տասնեցունց մենքենովթացն։ Զպուտնադսն տասնեսին։ Տասնեքին արքն՝ որ ընդ նմա։ Զտասնեքումբք աստիճանօք.եւ այլն։
to decuple, to increase tenfold.
Տասնպատիկ առնել. տասնիցս կրկնել զնոյն թիւ.
Եւ զբազմապատիկն տասնպատկել. (Վրդն. ծն.։)
daddy, dad, papa.
Բառ ռմկ. թ. տատի. mulier geraria, gerula. Կին մանկածու, կամ դաստիարակ։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. տպ. այլ ըստ ձձ. գրելի է, պապա՛ պապա՛. այսինքն հա՛յր։
shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.
Աիմենայն իսկ տիեզերք այժմ, որպէս եւ յայնժամ երուսաղէմ, կան ի տատանի. (Ոսկ. ես.։)
to jog, to stagger, to shake, to swing, to oscillate, to wag, to toss, to agitate;
to bandy about, to titubate, to vacillate.
Շարժելով եւ տատանելով զտունն։ Որ հայիս յերկիր, եւ տատանես զսա։ Իբրեւ զհողմն սաստիկ զի բախեսցէ զծով մեծ, այնպէս շարժէր եւ տատանէր զամենայն բազմութիւն զօրաց իւրոց։ Յանհնարինսն մատնեալ զմեզ տարակուսանս՝ այսպէս տատանէ. (Ճ. ՟Ա.։ Նար. կգ։ Եղիշ. ՟Բ։ Մագ. ՟Լ՟Գ։)
jogging, jostling, staggering, shaking, tottering, vacillating, trembling.
Այլ բեկեալ սրտիւ, մատանց տատանմամբ. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
irrational, incongruous.
Վեստին արծարծել զսա ի տարաբան եւ ի յօտարաձայն բայից եւ բառից եւ բառից առաջին թարգմանութեանն. (Գր. վկ. յիշ. վարուց ոսկ.։)
to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.
Տարաբերեալ միաձունք վանաց ի վանս։ Անժուժկալ կրօնաւոր խռիւ եւ անապատի, որ ի հողմոց անդադար տարաբերի։ Իբրեւ զխռիւ ինչ ի հողմոյ տարաբերեալք դանդաչեն. (Նեղոս.։ Կիր. ՟ը. խհ.։ Յհ. կթ.։)
Ուստի ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ եւ խառնեալ՝ աճէ զաճումն աստուածոյ. (Կողոս. ՟Բ. 19. (այլք իմանան՝ մատակարարիլ, անտեսիլ)։)
agitation, shaking;
difference, diversity.
Եւ այլ եւս չորս տարաբերութիւնս, որ է ըստ բշժկական արհեստիցն. որպէս մաղձն երկոքին, եւ մաղասն եւ արիւնն։ Բայց որ յաղագս դատաստանին է բան, յուշ լիցին ի տարաբերութեան մարմնոյ եւ մտաց. (Նանայ.։ Սոկր.։)
Ուստի ամենայն մարմինն յօդեալ եւ պատշաճեալ ամենայն խաղալեօք տարաբերութեան (կամ տարբերութեան). (Եփես. ՟Դ. 16. (այլք իմանան մատակարարութիւն, բաշխումն ըստ յաջորդ նշ)։)
living abroad, expatriated;
excluded.
Կարօտէի տարաբնակ լինել ի բնակութենէ աստի. (Յհ. կթ.։)
proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.
Գրեա՛ զայրդ զայդ՝ այր տարագիր։ Եղեւ տարագիր՝ բերանն արհամարհեալ։ Էիք ի ժամանակին յայնմիկ առանց քրիստոսի, եւ տարագիրք յուխտից աւետեացն. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 30. եւ 28։ Եփես. ՟Բ. 12։)
Տիրեցին ինձ չարք, տարագիր հանին (ի) տիրական գրկացդ։ Տարագիր ելցէ ի կենացս. (Ժմ.։ Ճ. ՟Ա.։)
proscription, ban, banishment, exile, exclusion, transportation, expatriation.
Տարագրութիւն (ի) հայրենեաց ... Քարտէս՝ յոր գրեցան. տարագրութիւն հրէական ազգին յաւետեաց ուխտիցն. (Շ. բարձր.։)
to discern, to distinguish.
Տարադատ տանտաղական տիւռենական. (տարակուսեալ. Մագ. ՟Խ՟Ա։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
Դէմ եդեալ տարադէմ յասորեստան գնացին։ Ուստի ի կիպրոս դէմ եդեալ տարադէմ գնայր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
Նոյն է եւ ռմկ. դարզ. τρόπος, τύπος , σχῆμα, μορφή, γένος modus, forma, figura, genus. Կերպ. եղանակ. ձեւ. տիպար. օրինակ. ասրաս. պէսպիսութիւն. այլեւայլ հանգամանք ամենայն իրաց.
Թեպէտեւ տարազ բանիս այլապէս է։ Զպէսպէս տարազս նոցա նուիրագործութեան։ Զոհ պէսպէս տարազովք։ Ի մարտ դիմեն պէսպէս տարազաւ խորհրդոցն։ Պէսպէս դրութեամբ անուանցն զտարազս բնութեանցն ճշմարտելով։ Չեմ կարօտ ուսանելոյ յումեքէ զտարազս մեղաց։ Ո՛վ, ըստ երկուց տարազ լսի, կամ զարմացումն, կամ հենգնումն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Մատիցո՛ւք ի ժամու. տարաժամ ժամ՝ ցանգ չմատչելն է. չխնդրելն է տարաժամ ժամու։ Ի տարաժամ ժամու հուր օտար մուծին ի սեղանն։ Տարաժամ ժամու խանձեալք։ Ընդ երեկս ի տարաժամ ժամանակի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ Խոսր.։ Փիլ. լին. ՟Բ։ Գանձ.։ Նանայ.։)
Ոչ եթէ մարդկան եւեթ տիոց, այլեւ շինուածոցն լինին մահք տարաժամք. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
Հա՛ս ասէ, ի վերայ ժամու եւ տարաժամու. այսինքն՝ ծանի՛ր զժամն եւ զտարաժամն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Տարաժամ անցուցանեն զմանկունս։ Տարաժամ ճեպէք սպանանել զիս։ Տարաժամ ցուցանէք զտիրասիրութիւն։ Տարաժամ արար զնոցին սատակումն։ Մի՛ դանդաղանօք եւ տարաժամ կատարեր զխնդրուածս մեր։ Որպէս ծաղիկ ի ձմերանի. ամենեւին տարաժամ, եւ ի գիներբուս արտասուք։ Զի մի՛ տարաժամ քարոզեսցեն զանուն նորա. (Յճխ.։ Ոսկ.։ Արծր.։ Լմբ.։ Վրք. ոսկ.։ Առ որս.։ Իգն.։)
unseasonableness, importunity;
tardiness, nightfall.
Ուստի՞ հիւանդութիւնք, ուստի՞ մահուց տարաժամութիւնք. (Բրս. մկրտ.։)