to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Զամենեսեան ի խաղաղութիւն փոխաբերեաց։ Առ յագեցութիւն երկնային բարութեանն զմեզ փոխաբերեաց։ Յընտանի սպիտակութիւն սրտի զկերպն փոխաբերէ։ Ի հնազանդութեան պայման զբանս իւր փոխաբերէ. (Սոկր.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Յհ. կթ.։)
Եւ այսպէս փոխաբերելով բազում անգամ յերկաքանչիւրս՝ անհալական առ ի յերկոցունցն գործէ. (Պղատ. տիմ.։)
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Փոխաբերումն.
Որ զերկրաւս եւ երկնովքն բերին փոխաբերութիւնք. (Պղատ. տիմ.։)
transport;
translation, removal;
allegory;
metaphor.
Որ զերկրաւս եւ երկնովքն բերին փոխաբերութիւնք. (Պղատ. տիմ.։)
emigration.
Փոխաբնակութիւն յերկիր աւետեացն յետիպտական տղմոյն. (Նիւս. երգ.։)
transmigration.
Ո՞վ այսպէս լուաւ փոխագնացութիւն, կապեալ եւ պարաւանդեալ ոտից յուղի անկանելով շուել տեղւոջէ ի տեղի։ Ոչ կարացին արգելուլ զփոխագնացութիւն ոտիցն. (Նանայ.։)
similarly.
Որդւոյ ծնունդն առ ի հօրէ՝ տիրապէս ասի. իսկ մարդկան արարածոց՝ փոխադրապէս. (Շ. յկ. ՟Ժ՟Բ։)
to transpose, to transfer, to transport, to displace;
to remove;
to copy;
to translate;
to depart from this world, to die.
Յայն գովութիւն եւ ի պատիւ փոխադրէիր զքեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
Զբաւանդակ սէրն փոխադրեա առ տէրն։ Փոխադրել զամենեսեան ի փրկական հաւատն։ Փոխադրեցաւ ի բազմապատիկ չարութենէ անտի ի ծայրագոյն առաքինութիւն։ Ի չար սովորութենէ կենցաղոյս փոխադրիլ. (Մաշկ.։ Ճ. ՟Ա.։ Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Ե։)
transport, transposition, transmission, translation;
removal.
Բժշկեցաւ ախտն փոխադրութեամբ տեղեացն։ Ի լաւն կոյս փոխադրութիւն։ Փոխադրութեան էաք կարօտ ըստ ախտից։ Սա մեզ ի մահուանէ ի կեանս առնի փոխադրութեան առիթ։ Փոխադրութիւն երկանցն խնդրեմ։ Խորհրդոց ոչ խոստումն, եւ ոչ փոխադրութիւն բարուց (Վրք.հց. ձ։ Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ Նար. ՟Ի՟Դ։ Շար.։)
cf. Փոխահատոյց գտանիմ.
ՓՈԽԱՀԱՏՈՅՑ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳՏԱՆԻԼ. Հատուցանել զառեալ փոխն. եւ Փոխատրել. փոխարէն հատուցանել երախտիս կամ վարձս.
Փոխահատոյց լինել իւրաքանչիւրոց սիրոյ։ Կրկնապատիկ փոխահատոյց կամաւոր սպասաւորին գտանելոյ՝ աճեցուցանելով (եղիայի ) աղօթիւք զիւղոյն եւ զալերն նուաղութիւն. (Պիտ.։)
anthem.
Փոխ. կցուրգ. որպէս յն. լտ. անտիֆօնա.
cf. Փոխակերպեմ.
cf. ՓՈԽԱԿԵՐՊԵՄ. μετασχηματίζω . Զծերացեալ եղէգն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս։ Զմարդկային նորա կերպարանս ի վատթարագոյն անասնոյ փոխաձեւ է։ Սուսերք սատակողին. . . մեղ փոխաձեւեալ ի խոփս եւ ի մանկաղս. (Ոսկ. յաւետիս.։ Սարկ. լուս։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
instead of, in the place of, for;
cf. Փոխանորդ.
Փոխան հայցեմ.. . Փոխան պաղատիմ։ Փոխան աղաչեմ. (Խոսր.։ Երզն. լս.։)
Զգործըս բարեաց՝ փոխան առնուն, թէ ոչ զշնորհս աւազանին։ Եւ ոչ ետու փոխ աղքատին, որոց փոխան տալ ոչ ունին. (Յիսուս որդի.։)
instead of, in place of;
in exchange or in return for, as a reward for;
— նորա, in his place;
— ընդ, instead of;
— զի, whereas;
for as much as, since, because;
անձն քո — անձին նորա, your life shall be surety for his;
ասել —ուրուք, to say in a person's name.
ՓՈԽԱՆԱԿ. իբրեւ Յաջորդ. զի եւ յն. διάδοχος, διαδεχόμενος . վերածի ի լտ. անխտիր successor եւ vicarius.
Ուստի ՓՈԽԱՆԱԿԱՒ, իբր մ. որպէս Փոխանակելով զմիմեանս. փոխն ի փոխ, նեօպէթով.
Ո՛չ սպասք բազմամբոխ, եւ ո՛չ փոխանակ հանդերձից. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Փոխանակ ընդ զիմ անձնս տայցեմ։ Մահու պատիժ փոխանակ ընդ վատութեան կրեն. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Եզնիկ.։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
ՓՈԽԱՆԱԿ. իբրեւ Յաջորդ. զի եւ յն. διάδοχος, διαδεχόμενος . վերածի ի լտ. անխտիր successor եւ vicarius.
Ուստի ՓՈԽԱՆԱԿԱՒ, իբր մ. որպէս Փոխանակելով զմիմեանս. փոխն ի փոխ, նեօպէթով.
Ո՛չ սպասք բազմամբոխ, եւ ո՛չ փոխանակ հանդերձից. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Փոխանակ ընդ զիմ անձնս տայցեմ։ Մահու պատիժ փոխանակ ընդ վատութեան կրեն. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Եզնիկ.։)
cf. Փոխանակատուութիւն.
Հացումն փոխարինաց ի վարձ կամ ի պատիժ.
to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
Զամենայն՝ որ բանայցէ զարգանդ իշոյ, փոխանակեսցես ընդ ոչխարի. եւ եթէ ոչ փոխանակեսցես, փրկեսցես զնա։ Մի փոխանակեսցէ զլաւն ընդ յոռւօյն, եւ մի զյոռին ընդ լաւին. ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայն, եւ այլն։ Փոխանակեսցուք քեզ զօրս ընդ զօրաց։ Փոխանակեցէք դուք գանձինս ձեր փոխանակհաղցն կտակարանաց։ Ի մտի եդեալ՝ զմահ ընդ կենաց փոխանակել, քան եւ այլն։ Ոչ փոխանակեսցէ եւ ոչ ընդ միոյ իրիք փրկանաց զթշնամութիւն։ Փոխանակեցին զճշմարտութիւն Աստուածայ ընդ ստութեան։ Փոխանակեցին զպէտս բնականս ի պէտս անբնականս. եւ այլն։
ՓՈԽԱՆԱԿԵԼ. διαδέχομαι succedo, excipio. Փոխանորդել. յաջորդել. պայազատել. տեղը նստիլ կամ անցնիլ, բռնել, փսխն ի փոխ բան մը ընել կամ ըլլալ.
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
Զտիրան առ իւր պահէ փոխանորդ իւր, զի որդի ոչ գոյր նորա։ Փոխանորդ մեռելոցն ոչ տայրթոյլ ձեռնադրել. (Խոր. ՟Բ. 58։ ՟Գ. 66։)
to substitute, to fill or take the place of, to succeed to;
— զկեանս, to die.
διαδέχομαι, succedo excipio. Յաջորդել. պայազատել. ունել զտեղին. տեղը անցնիլ՝ նստիլ. երինէ կելմեք, երինի թութմագ, խալիֆ օլմագ, ճիւլիւս էթմէք.
Փոխանորդէ զտիրան՝ եղբայր իւր տիգրան վերջին։ Կղաւդիոս, եւ յետ նորա աւրեդիանոս, հուպ ընդ հուպ փոխանորդելով զմիմեանս։ Վճարեցաւ ի կենցաղոյս՝ եղբօրն փոխանորդելով զտէրութիւն. (Խոր.։)
Զբարւոք ծերատածութիւնս անդրէն փոխանորդեալ ծնողացն։ Ընդ միոյն զհարիւրապատիկն փոխանորդէ օգուստս. (Պիտ։)
Զխորհուրդս սրտից իւրաքանչիւր ոք մերձաւորին փոխանորդիցեմք. Բրս. հայեաց. յն. փոխատրել. μεταδίδωμι.
substitution, succession;
vicarship, vicariate;
permutation, exchange;
compensation.
Նաւատիանոսաց եպիսկոպոսն վախճանի, եւ ունի զփոխանորդուին քրիւսանթոս ... բազում հակառակուի լինէր ըստ ընտրութեան ի տեղի նորա զփոխանորդութիւն ունել. (Սոկր.։)
Ոչ ոտից փոխանորդութեամբ յառաջ կոյս մատուցանելով. (Նիւս. կազմ.)
cf. Դերանուն.
Իսկ դերանունդ թերանուն լսի, կամ տիրանուն, կամ փոխանուն։ Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի՝ փոխանունութիւն եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։) (Իսկ ի գիրս դամասկացւոյն դնի Փոխանունաբար՝ իբր Յարանունաբար. παρωνύμως denominative.
antonomasia.
Իսկ դերանունդ թերանուն լսի, կամ տիրանուն, կամ փոխանուն։ Եւ է դերանունութիւն ըստ երից. զի ասի՝ փոխանունութիւն եւ թերանուն, եւ հասարականուն. (Երզն. քեր.։) (Իսկ ի գիրս դամասկացւոյն դնի Փոխանունաբար՝ իբր Յարանունաբար. παρωνύμως denominative.
debtor.
Վաշխողի եւ փոխապարտի՝ պատահեցելոց իրարից. (Բրս. վաշխ.։)
successive.
Իսկ ի յերկրորդ մասինըն ժամք երկոտասան՝ տիւք եւ գիշերք միմեանց լինին փոխատրական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
Դու ես՝ որ փոխատրես զքարեղէն սրտից կարծրութիւն ի լոյս կակղութեան մարմնոյ. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.
Կամ որպէս Համեմատութիւն եւ ներքին կապակցութիւն, բաղկացութիւն. եւ Տուրեւառ բնութեանց միացելոց ի Քրիստոսի. ուստի եւ փոխադարձ ստորոգումն կամ հաղորդութիւն յատկութեանց.
recompense, compensation, retribution, remuneration, reward;
return, requital, satisfaction, revenge;
in exchange or return for, instead of, for;
reciprocally;
— վնասուն, amends, indemnity, reparation;
— այցելութիւն, return visit;
դարձ —րինի, condign recompense;
առնել զդարձ —րինի, to give like for like;
հատուցանել զ— վնասուն, to make up to, to indemnify for.
Իբրու փոխարէն անմիտ մարտին։ Սաւուղայ փոխարէն։ Աղքատացն փոխարէն՝ զկկարօղս պատուես եւկերակրես։ Այսոցիկ մեծագունի երախտեաց փոխարէն՝ ոչ այլ ինչ պահանջեցի. (Ագաթ.։ Մժբ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. թղթ.։)
mutable.
Ոչ անմարմին բնութիւնն եղեւ եյլայլական, եւ կամ մարմնոյ ինչ թանձրութեան փոխարկական։ Ջերմին եւ չոր՝ ցրտին եւ գէճ՝ բնաւորական, զի աստեղաց բնութեանց է յոյժ փոխարկական։ Սա յարեւելս գոլով բոլոր իսկ ի լրման, եւ առ սակաւ սակաւ խաւար փոխարկական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to convert, to change, to turn, to transform.
Փոխարկելով զմեծութիւնն իւրաքանչիւր՝ եւ զտեղւոյն կայումնն փոխարկէ. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Փոխարկումն.
Ի ջուր արկեալ հող ինչ՝ ի վայր նստի. ո՛չ է այս փոխարկութիւն, այլ տարորոշումն խառնեցելոց. (Ճ. ՟Գ.։ Նիւս. բն.։)
to go mad.
Մի փոխելանար ո՛վ մարդ, եւ վաճառական լինիր անմիտ, ընդ առօրեայ հեշտութեանս զփափկութիւն դրախտին վաճառել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Է. ձ։)
to adduce or allege pretexts, to make pretence of, to feign, to counterfeit.
ՓՈԽԵԼԱՊԱՏՃԱՌ ԼԻՆԵԼ. προσποιέω simulo. Պատճառանս սնոտիս յօդել. բաղբաղել.
Չիշխես զբանես ի վեր հանիլ. փոխելապատճառ լինիս, թէ բնաւ չգիտիցես իսկ. (Ոսկ. ՟բ. տիտ. ՟Բ։)
leathern.
Եղիա գօտի մաշկեղէն ունէր, եւ յովհաննէս գօտի փոկեայ. (Մծբ. ՟Ղ.) (կամ ըստ ձ. փոկ գօտի)։
web-footed.
Ոյր ոտք են նման ոտից փոկ կենդանւոյ, կամ իբր փոկեայ, մաշկեայ.
sonorous as a trumpet.
Հրեշտակապետական փողագոչ ձայնիւ։ Ի կոչումն փողագոչ ձայնի հրեշտակապետին։ Փողագոչ հնչումն հրեշտակապետին։ Ահագին կառօք եւ փողագոչ որոտման ձայնիւ. (Կիւրղ. խչ.։ Մաշտ.։ Գանձ.։ Վրդն. երգ.։)
pertaining to the trumpet.
Յաւելաւ փողականն, եւ յաղթէր տիմէոս հեղիացի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
trumpeter, hornblower, cornetter.
αὑλητής, αὑλητήρ իգ. αὑλητρίς , σαλπιγκτής, σαλπιστής tibicen, tubicen, tubicina. որ եւ ՓՈՂԱՐ. Հարկանօղ փողոյ կամ սրնգի. պօրոս՝ զուռնա՝ տիւտիւկ չալօղ. պօռուղեն, զուռնաաճը.
trumpet sounding.
αὕλησις, αὑλητική tibiarum inflatio, ars inflandi tibias. Հասկանալի կամ գոչիւն փողոյ, եւ Հարկանելն զփող. արհեստի փողահարի.
trumpeter's vocation.
Ըստ փողարական արուեստից շնչեալ հարկանիցի. (Նիւս. կազմ.։)
to trumpet, to announce with the trumpet, to sound the horn, to intimate or warn by sound of a trumpet;
to cause to march on to the sound of the trumpet;
cf. Հորդան տամ.
Հրամանս առեալ փողելոյ զաւետարանն։ Փողեցին աշակերտացն աւետիս. (Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)
Ջատագով ճշմարտութեանն (յարութեան ) զաւետիս մարդկան փողէր. (Նար. տաղ.։)
Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանցն յարեաւ խաչեալն տէր Յիսուս։ Փողէր խնկաբերիցն ասելով, ձեզ աւետիք, Քրիստոս յարեաւ։ Փողելով փողէր սրովբէն, էմմանուէլ ծնեալ՝ մարդարէանայր. (Շ. տաղ.։)
Փողին ներհիւսին յաւելին բազմատիպ պատուածք ի թելս բանի։ Ծիրանի բեհեզ փողեալ ի ծայրս փողին. (Նար. մծբ.։ Մագ. ՟Լ՟Ե։)
Ո՞ւր ենճամուկք ընդ կամարին՝ փողեալ ոսկւով ընդ մարգարտին. (Ուռպ. ողբ.։)
the Mint;
ոստիկան ի, Master of the Mint.
cf. Փողեմ.
Զուարթուն սերովբէն ի վերայ վիմին փողերգէր, փողէր զաւետիս, տէր յարեաւ, դուք զո՞վ խնդրէք. (Շ. տաղ.։)
cf. Փոշեխառն.
Փոխանակ ախորժելի հոտոյն փոշեզգածք լինիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.) յն. բայիւ, փոշոտիլ. κονιορτούμαι pulveresco.
like dust, powdery;
very small, thin, light.
(Մեղուին է ) ո՛չ զբաւանդակն հաւաքել ծաղիկս, այլ զմանրագոյնսն եւ զփոշէտեսակսն ի կրկնուածս ոտիցն ընդունելով։ Զօրէն մեղուի ի բոլորն վարդից եւ ի ծաղկանց զփոշետեսական եւ զանուշահոտսն ի մի վայր հաւաքեալ։ Զփոշետեսակսն զօրէն գործասէր մեղուի ամբարեաց։ Սովորութիւն է մեղուաց զփոշետեսակսն՝ ծաղիկ ժողովել. (Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ա. ՟ԻԷ. ՟ԾԷ։)
cf. Փուրսիշ.
Փոշիշն ամբաստանութեան նորա յաճախէր։ Կապէ զնա, եւ առաքէ տայ ի ձեռս բուղայի, ի մտի եդեալ՝ եթէ գուցէ փոշիշն ինչ բարւոյ ի բուղայէ սակս այնորիկ նմա գտցի. (Յհ. կթ.։)
scrotum.
Պարկ ձուոց կամ արութեան. որպէս փամփուշտ փոքր, կամ մասն փամփշտի. scrotum. իտ. borsa. ամորձեաց քսակը.
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն. . . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
"cf. Փոս հատանեմ."
Փոսել փորել զտեղիսն հանդստի սրբոցն.. . եւ զայն տեղիս փոսէր երանելւոյն։ Վախճանեցելոյ վիհ՝ անմաքուր ձեռօք սկսանէր փոսել. (Ագաթ.։ Պիտ.։)
engraver;
— ի փայտի, wood engraver;
— ժանտաջրով, etcher.
Caesarean.
Կեսար ոչ ըստ բնութեան ծնեալ ի մօրէն իւրմէ.. . անուտնեցին լատինացի լեզուաւ ճէսար, որ թարգմանի փորահան։ Օգոստոս՝ երկրորդ ինքնակալ զկնի յուլիոսի, զոր ասեն փորհան, որ եւ կայսր կոչեցաւ. (Ոսկիփոր.։ Վրդն. պտմ.։)