Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Ջանամ, ացայ, ացի, նա՛, ացի՛ր

See full entry →

vn.

to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.

NBHL (3)

κοπιάω, πονέω laboro, fatigor πειράω conor, nitor, tento, experior ἁγωνίζομαι certo եւ այլն. Ջան դնել. փոյթ տանել. դուն գործել. աշխատիլ. ճգնիլ. փորձ փորձել. տքնիլ. նկրտիլ. մրցիլ.

Զքառասուն ամ ջանացայ ընդ ազգին ընդ այնմիկ. յն. տաղտկացայ։ (Եւ Ես. ՟Ծ՟Բ. 10.)

Ոչ ջանացի կեցուցանել զանձին իմ։ Ջանաց ասէ առ ինք ձգեալ՝ տէրըն զորդիս մարդկան փրկել։ Երկոքումբք կազմի առաքինութիւն, ե՛ւ աստուծոյ տալովն, ե՛ւ մեր ջանալովն։ Փակեցան դրունքն, որ այժմ բա՛ց են ջանացողին. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շ. այբուբ.։ Խոսր.։ Իգն.։)


Ջանգհեծ

See full entry →

adj. ast.

waning.

NBHL (1)

Լուսին՝ երկոտասան անգամ ի տարւոջն վիժած, ջանգհեծ, մանգաղաձեւ, կիսագունդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Ջանոտ

See full entry →

cf. Ջանասէր.

NBHL (1)

Ոչ եթէ արշաւողաց եւ փութագնացին ունիմք կարիս, այլ՝ դադարողաց եւ ջանոտից (կամ ջանոտաց՝ հանդերձ խելօք). (Ոսկիփոր.։)


Ջատագովեմ, եցի

See full entry →

va.

to defend, to sustain, to plead, to excuse, to justify;
— զանձն, to defend, justify or excuse oneself.

NBHL (1)

Ի ձեռն միմեանց՝ երկոցունց ջատագովէ զհաստատուն անլուծութիւնն. (Նիւս. կազմ.։)


Ջատակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be established firmly securely.

NBHL (1)

Բառ անյայտ. որպէս Քատակիլ, եւ կամ ի հաստատուն յատակի հիմնարկիլ,


Ջատուկ, տկաց

See full entry →

s. fig.

conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.

NBHL (1)

Ջատուկ. խաբող եւ կախարդական անուն է. (Լծ. նար.։)


Ջարդեմ, եցի

See full entry →

va.

to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.

NBHL (1)

Քարամբք ջարդեցին զմսուր բերանայ լնդաց նորա։ Զկառափունս ջարդէին։ Ուռամբ ջարդեալ զբեւեռ երկաթոյն։ Առաքինական սմբակօք ջարդեսցուք զգլուխ վիշապին. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)


Ջեռնում, ռայ

See full entry →

vn. fig.

to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.

NBHL (3)

Ջեռնոյր առ լուսովն։ Քանզի ցուրտ էր, եւ ջեռնուին։ ծածկէին զնա հանդերձիւք, եւ ոչ ջեռնոյր։ Ննջեսցէ ընդ նմա, եւ ջեռոցի տէր մեր արքայ։ Ի կտրոց խաչանց իմոց ջեռան թիկունք նոցա։ Վաշ ինձ, զի ջեռայ, եւ տեսի զկրակ։ Ի դոյղն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հելէր։ Ջեռաւ մարմին մանկանն։ Ջեռաւ սիրտ իմ ի փորի իմում.եւ այլն։

Ջանամ զղջանալ, ջեռանիմ (կամ ջերանիմ) դարձեալ, ջեռնում հրով մեղաց։ Ջեռնուին եւ նոքա անծախական հրովն։ Ջեռան բորբոքեցան մեծաւ ցանկութեամբ տեսանել զհաստիչն ամենեցուն. (Ժմ.։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Իգն.։)

Իբրեւ արեւն ջեռնոյր։ Մինչեւ ի ջեռնուլ արեւուն.եւ այլն։


Ջեռուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.

NBHL (1)

Որ զմերկոյն ջեռոյց զթիկունսն. (Ոսկ. մտթ.։)


Ջեռուցանողական, ի, աց

See full entry →

adj.

heating.

NBHL (1)

Հուր՝ զօրութիւն ունի ջեռուցանօղ. եւ է նորա ունակութիւն՝ այսինքն որակութիւն յարամնայ՝ ջեռուցանողականն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Ջերանիմ, ջերայ

See full entry →

vn.

to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.

NBHL (1)

Զմահու ցաւ ջերանի։ Հիւանդացեալ՝ զքուն մահու ջերանի. (Լաստ. ՟Դ. ՟Թ։)


Ջերին

See full entry →

adj.

warm, hot;
serene, calm, mild.

NBHL (1)

Ի նաւահանգիստս ջերինս եւ յանձմեռունս. (Բրս. հայեաց.։ 1)


Ջերմ, ոյ

See full entry →

adj. fig. s.

warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.

NBHL (1)

Ա՛յլ ժամանակ է ձմերանոյ, եւ ա՛յլ ջերմոյ. եւ ոչ ոք տեսանիցէ զնշանս ձմերանոյ, եւ ջերմի ակն ունիցի. (Մեկն. ղկ.։)


Ջերմագոյն

See full entry →

adj. adv.

very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.

NBHL (1)

Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)


Ջերմակիծ

See full entry →

adj.

burning, ardent;
— առնել, to burn, cf. Կիզում, cf. Տոչորեմ.

NBHL (1)

Մտանեն օդքն ահարովնեանքն (հրայինք) յանդունդս, եւ առնեն ջերմակիծ զաղբերս. (Պիտառ.։)


Ջերմահոտ

See full entry →

adj.

warm.


Ջերմաձայն

See full entry →

adj.

still small voiced, tenderly cooing.


Ջերմային

See full entry →

adj.

warm.

NBHL (1)

Հուր ջերմային, եւ ունի զօրութիւն անբան. (Պերիարմ.։)


Ջերմեռանդ

See full entry →

adj.

warm, ardent;
devout, fervent.

NBHL (1)

ՋԵՐՄԵՌԱՆԴ ՋԵՐՄԵՌԱՆԴՆ. calidus, fervidus, devotus. Ջերմութեամբ եռացեալ. ջերմ եւ եռանդուն. կարի ջերմ. եւ Եռանդագին. փոյթ յաստուածապաշտութեան.


Ջերմին

See full entry →

adj.

rather warm, hot;
fiery.

NBHL (2)

Թչենի՝ բնութիւն ունի ժահահոտ եւ ջերմին։ Ջերմին է բոյսն զոպայի. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)

զմանկունս ջերմինս եւ խստապարանոցս աղճատել մի խնայեսցես. (Կլիմաք.։)


Ջերմն, ման

See full entry →

s.

fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.

NBHL (1)

Օգտելով եւ վնասելով՝ ամարանի ջերմամբ, եւ ցրտութեամբ ձմերանոյ։ Ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Է։)


Ջերմնոտ

See full entry →

cf. Ջերմընկալ.

NBHL (1)

Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)


Ջերմոտ, աց

See full entry →

cf. Ջերմընկալ.

NBHL (1)

Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)


Ջերոտ

See full entry →

adj.

lukewarm, temperate.

NBHL (1)

Երկն հասին աւուրք ջերոտ հարաւակողմն գարուն գրանցն բանալոյ։ Դրունք գարնայնոյ բացան, եւ աւուրք ջերոտք զտեղի փոխաբերեցին. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Ջինջ

See full entry →

adj.

pure, clean, clear, polished, bright.

NBHL (1)

ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.


Ջլապինդ

See full entry →

adj.

nervous, vigorous, sinewy, robust, strong;
— առնել, to give strength to, to fortify the nerves, to render robust.

NBHL (1)

Կրթութիւն վարժից եւ ստէպ ստէպ որսք ջլապինդ առնեն՝ կարի քաջ զմարմինս։ Պրկել՝ ջլապինդ արարեալ առ որ եղեւն, յայն՝ որ անկն է՝ կատարելութիւն։ (Ի քուն) միտք ի բաց կան ի զգայութեանցն, ոչ ջլապինդ առնելով, եւ ոչ շարժումն տալով. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 24։)


Ջլեայ

See full entry →

adj.

sinewy, nervous.

NBHL (1)

Ի ջղեայ եւ ի կաչեայ պահպանակաց զգեստուն. (Խոր. ՟Գ. 37։)


Ջլուտ

See full entry →

adj.

furnished with nerves, sinewy, nervous.

NBHL (2)

Լի եղեալ գոլորշովք ջղուտն՝ ինքն յինքենէ բնաւորապէս պրկի։ Բոլորակագոյնք են զկոկորդիւն մասունքն, եւ յոլով է ի սոսա ջղուտն։ Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Սրատեսակին անուանեցելոյ ջղուտ մարմնոյն. (Նիւս.։)

Զխելապատակն, եւ զջլուտ պարուտակսն։ Մկունք ջլուտք (ի մարմնի). (Պիտ.։ Վրդն. սղ.։)


Ջնջեմ, եցի

See full entry →

va.

to clean, to dust, to purge, to wipe;
to efface, to scratch out, to erase, to cancel, to expunge;
to abolish, to annul;
to destroy, to undo, to suppress;
to extirpate, to exterminate;
— զգաչինս, to cancel, to annul, to make void a contract.

NBHL (1)

Ջնջեցից զամենայն մարմին յերեսաց երկրի։ Ջնջեցան յերկրէ։ Ջնջելով ջնջեցից զյիշատակ ամաղեկայ յերկրէ ի ներքոյ երկնից։ Մի՛ ջնջեսցի անուն հօր մերոյ ի միջոյ ցեղի իւրոյ։ Ծնօտիւ իշոյ ջնջելով ջնջեցից զնոսա։ Մի՛ ջնջեսցի ցեղն յիսրայէլէ։ Ջնջեցից իբրեւ զամպ զանօրէնութիւնս քո։ Ի ջնջել անիրաւութեանց։ Ջնջեսցին հեղեղաւ.եւ այլն։


Ջնջիչ

See full entry →

s.

effacer;
expiator.

NBHL (1)

Եւ մարմինն՝ ունելով յինքեան զանչարչարելի բանն՝ ջնջիչ տկարութե մերոյ (կամ իւրոյ). (Շ. թղթ. յԱթանասէ։)


Ջոլորեմ, եցի

See full entry →

va.

to assemble troops, to muster, to gather in crowds, to call together.

NBHL (1)

Զբնաւ իսկ զաշխարհի սքողաստիկոս ի մի վայր ջոլորեսցես։ (Զմանկունս ձգ) իբրեւ զգառնամոլսն զամենեսեան ջոլորեալ կացուցին առաջի թագաւորին. (Ճ. ՟Ե. եւ ՟Բ.)


Ջոկադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to separate, to set a-part.

NBHL (1)

Առանձնանայ դարձեալ ի նոցունց ստորակէտն յառոգանութեան, ըստ որում յայլ դասս ջոկադրի. (Երզն. քեր.։)


Ջոկաման

See full entry →

adj. gr.

copulative, conjunctive.

NBHL (1)

Շաղկապացն ոմանք ջոկամանք են, եւ ոմանք անջատականք. (ջոկոմանք են՝ որ զմեկնութիւն) (կամ զպատմութիւն եւ զզրոյցս) յանհունս արտաբերեն՝ ջոկոմանել. եւ են այսոքիկ, եւ , այլ, իսկ. (Թր. քեր.։)


Ջոկամանեմ

See full entry →

va.

to connect, to join.

NBHL (1)

Յանհունս արտաբերեն՝ ջոկամանալ։ Կամ ի բարին ջոկամանելով , կամ առ չարն զուգակապելով. (Թր. քէր։ Երզն. քեր.։)


Ջոկանամ, ացայ

See full entry →

va.

to flock together.

NBHL (1)

Հեր գլխոյ նորա ջոկացեալ ի վերայ ճակատուն յոյժ խուռնախիտ թանձրութեամբ. (Արծր. ՟Է. 11։)


Ջոկատ, ի

See full entry →

s.

troop, company, band, detachment.

NBHL (1)

Ջոկ զատուցեալ, կամ խումբ ի ջոկոյ հատեալ. գունդ. հատուած.


Ջոկարան

See full entry →

s.

receptacle.

NBHL (1)

Ընդունարան ջոկոց. ժողովարան.


*Ջոկեմ, եցի

See full entry →

va.

to distinguish, to separate, to detach.

NBHL (2)

Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)

Րամ արծաթափայլ մանկուք ... քրիստոսի ջոկեալ եղունք. (Գանձ.։)


Ջովանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become rank, thick, to flourish, to shoot forth, to grow.

NBHL (1)

Արձակեալ ստեղն, կապեալ ծունր. ջովացեալ, առլցեալ հասկաթուռ. (Ագաթ.։)


Ջորդան

See full entry →

s.

gutter.

NBHL (1)

ՋՈՐԴԱՆ կամ ՋՐՈՐԴԱՆ, ՃՐՈՐԴԱՆ. Բառ ռմկ. որ եւ ճոլստրան. Ուրդ կամ անցք ջրոյ. խողովակ՝ ընդ որ հոսի ի տանեաց անձրեւաջուրն, որպէս եւ քաղցուն ի հնձանէ ի կարաս. (Վստկ. -ճիպ։)


Ջրաբաժ

See full entry →

adj.

drowned.

NBHL (1)

Պատերազմունք ... գետամեռք, ջրաբաժք, ծովակուլք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Գ։)


Ջրաբեր

See full entry →

cf. Ջրբեր.

NBHL (1)

Նիւթ հրոյն կարի իմն ազդողական, ձէթ, եւ նաւթ ջրաբեր. (վուշ, եւ չոր փայտ որթոյ. երկունք պարարտ եւ գէջ, եւ երկուքն ցամաք եւ չոր. Վրդն. դան.։)


Ջրագողութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ջրգողութիւն.

NBHL (1)

Զջրգողութիւն եւ զայտմունս եւ զզայրացմունս մարմնոյ. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Է։)


Ջրագոյն

See full entry →

adj.

water-coloured.

NBHL (1)

Որ ունի զգոյն կամ զնմանութիւն ջրոյ.


Ջրախոտ, ոյ

See full entry →

s. bot.

nasturtium indicum, indian cress, aeriviola, cardamindum.

NBHL (1)

Ի վերայ բուն հաստ տակին երկու քթոց ջրախոտ, եւ խոզի աղբ ած. (Վստկ.։)


Յետագայ

See full entry →

adj.

following, next, posterior, subsequent.

NBHL (1)

Անտի չուեցին ի գադգադ, եւ ի գադգադայ յետակայ յերկիր վտակաց ջուրց. է յատուկ անուն տեղւոյ. յն. էդէվա՛թա։


Յետածին

See full entry →

adj. s. fig.

born after;
neophyte, proselyte.

NBHL (1)

Յետոյ ծնեալ կամ վերածնեալ. յետ այլոց եկեալ ի հաւատս. նորատունկ.


Յետամտական, ի, աց

See full entry →

adj.

adventitious, extrinsic;
accidental, fortuitous, casual.

NBHL (1)

Պատահմունքն վերջասե՛ռք բնաւորեցան, եւ յետամտական բնութիւն ունին. (Պորփ.։)


Յետի

See full entry →

adj.

cf. Յետին;
behind, hinder.


Յետնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lowest rank;
extremity;
posteriority.

NBHL (1)

Ըստ իւրեանց յետնութեան կորուսին յաշխարհէս հայոց զքաջութիւն եւ զանուն բարի. (Փարպ.։)