Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Օդայած

See full entry →

adj.

wandering in the air, in space.

NBHL (1)

Զոր օրինակ թռչունքն օդայածք են. (Փիլ. լիւս.։)


Օդային

See full entry →

cf. Օդական.

NBHL (1)

Յօդային ցրտութենէ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Օդանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be changed or resolved into air;
to be transparent as the air.

NBHL (1)

Ձմեռն անկարծելի, եւ օդացեալ. (Փիլ. քհ. ՟Ե։) իմա՛ կամ գրեա՛, գարունացեալ. Յն. եարի՛զօ. ուր հյ. վերծանեալ է՝ աէրի՛զօ։


Քաղաք, աց

See full entry →

s.

town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.

NBHL (1)

Ըստ քաղաքի քաղաք նաւահանգիստքն են։ Քաղաքի քաղաքի եւ աշխարհի աշխարհի զհաւատոցն Քրիստոսի ընդհանուր ծանօթս տա՝ով. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Ագաթ.։)


Քաղաքագրիմ

See full entry →

vn.

to be naturalized.


Քաղաքական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

civil, political, civic;
citizen, cf. Քաղաքավար;
politics.

NBHL (1)

Ի քաղաքական շարագութեանց մն դիտաւորութիւն ունին արիստոտէլ եւ պտղատոն Քաղաքական իմաստասէրն կամի նմանիլ Աստուծոյ։ Զգործնականն (մկացութիւն) արիստոտէլականք յերիս բաժանեն. ի քաղաքականն ի տնտեսականն, ի բարոյականն։ Բարոյականն ի տնօրինականումն տեսանի, եւ տնօրինականն ի քաղաքականումն։ Համակար գոյ քաղաքականն գործականին, եւ տնօրինականն քաղաքականին. (Սահմ. ՟Բ. ՟Ի՟Ա։)


Քաղաքամէջ, միջի

See full entry →

s.

the centre or chief square of a city.

NBHL (1)

Ընթացեալ ընդ քաղաքամէջսն։ Ի քաղաքամիջի խայտառակէ։ Մինչեւ լնիլ քաղքամիջաց մահճակալ եւ գարգճակալ հիւանդօք. (Ագաթ.։ Լմբ. իմ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Քաղաքանամ

See full entry →

vn.

to become a town;
to be peopled like a town.

NBHL (1)

Ոչ իլիոն բնակէր ի դաշտի՝ քաղաքանալով. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Քաղաքաշինութիւն, ութեան

See full entry →

s.

civic order, police.

NBHL (1)

Շինուած եւ շէի պահիլն քաղաքի.


Քաղաքառու, աց

See full entry →

s.

conqueror of a city.

NBHL (1)

Բերէ ի վերայ եւ այլս առանձինն քաղաքառուս ի մարդագերութեան. (Փիլ. լին. ՟Ա. 77։)


Քաղաքավար, աց

See full entry →

adj.

political;
civil, polite, courteous, mannerly.

NBHL (1)

Հոգւով միայն տեսողացն՝ երկնի եւ աշխարհի քաղքավարաց։ Անկշռելի սմա ի դասս քաղաքավարացն ամենեւին ոք գտցի պարագիտեալ. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.։)


Քաղաքավարեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Քաղաքավարիմ.

NBHL (3)

ՔԱՂԱՔԱՎԱՐԵՄ, եցի. չ. ՔԱՂԱՔԱՎԱՐԻՄ, եցայ. ձ. πολιτούμαι, συμπολιτεύω, -ομαι rite versor (in civitate), conversor. վարիլ արժանաւոր քաղքականութեամբ. բարւոք կեալ կամ կենցաղավարիլ. առաքինանալ.

Ըստ կամացն Աստուծոյ քաղաքավարիլ ... Հրեշտակական կրօնաւորութեամբ քաղաքավարեալք։ Քաղաքավարեալ ի մարմնի անարատ վարուք։ Որ ըստ անմարմնոցն ի մարմնի քաղաքավարեալ առաքինութեամբ ի մանկութենէ։ Ի չարիս մաշին անկարգ քաղաքավարեալքն. (Սարգ.։ Շար.։ Նախ. ժող.։)

Որպիսի պարտ է լինել քաղաքին, կամ որո՛վք բարոյիւք քաղաքավարիլ։ Ըստ արդար դատարանիս հաւանեա՛ քաղաքավարիլ։ Ոչ է հնար քաղաքավարիլ անգործ. (Նոննոս.։ Ճ. ՟Ա.։ Մխ. առակ.։)


Քաղաքավարիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to behave well, to conduct oneself honestly;
to rule with wisdom.

NBHL (3)

ՔԱՂԱՔԱՎԱՐԵՄ ՔԱՂԱՔԱՎԱՐԻՄ. πολιτούμαι, συμπολιτεύω, -ομαι rite versor (in civitate), conversor. վարիլ արժանաւոր քաղքականութեամբ. բարւոք կեալ կամ կենցաղավարիլ. առաքինանալ.

Ըստ կամացն Աստուծոյ քաղաքավարիլ ... Հրեշտակական կրօնաւորութեամբ քաղաքավարեալք։ Քաղաքավարեալ ի մարմնի անարատ վարուք։ Որ ըստ անմարմնոցն ի մարմնի քաղաքավարեալ առաքինութեամբ ի մանկութենէ։ Ի չարիս մաշին անկարգ քաղաքավարեալքն. (Սարգ.։ Շար.։ Նախ. ժող.։)

Որպիսի պարտ է լինել քաղաքին, կամ որո՛վք բարոյիւք քաղաքավարիլ։ Ըստ արդար դատարանիս հաւանեա՛ քաղաքավարիլ։ Ոչ է հնար քաղաքավարիլ անգործ. (Նոննոս.։ Ճ. ՟Ա.։ Մխ. առակ.։)


Քաղաքավարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

behaviour;
policy;
police;
good breeding, civility, urbanity, courtesy, politeness, affability;
— կենաց, personal conduct;
անսագիւտ —, unimpeachable morality or integrity;
ծայրացեալ —, deep policy.

NBHL (2)

Զէգ ազգն ի քաղքավարութիւն անկար համարեալ։ Է որ քաղքավարութիւն է տնտեսութիւն առ ի քաղքա։ Արկանել զիս ի մեծալայնութիւն ծովու ի քաղաքավարութեան հոգս։ Պատրաստ առնելով զքաղաքավարութեան քանունսն. (Փիլ.։)

Իսկ (Փիլ. բագն.)


Քաղդէական, ի, աց

See full entry →

adj.

Chaldaic, astrological.

NBHL (1)

Վասն քաղդէական անվաւերական պատմութեանն։ Քաղդէական գրով։ Լեզուաւ քաղդէական։ Քաղդէական գրով։ Լեցուաւ քաղէական։ Քաղդէական իմաստութեամբ։ Քաղդէական խորհրդովքն ընդ աստեղացն պարս հայէր։ Լքցուք զքաղդէական չարաչար եւ անկարգ խառնակութիւնսն՝ որ ի մեղաց. (Եւս. քր. ՟Ա։ Երզն. մտթ.։ Ճ. ՟Գ.։ Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)


Քաղդէարէն

See full entry →

adv.

in Chaldean.

NBHL (1)

Քաղդէարէն՝ սառա, եւ հայերէն ծաղր. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)


Քաղդէացի, ցւոյ, ցւոց

See full entry →

adj. s.

Chaldean;
—ք, the Chaldeans.

NBHL (1)

Քաղդէացիք գործեն աստղաբաշխութիւն նախ առաջին. (Փիլ. լին.։)


Քաղթնատ

See full entry →

cf. Թոթով.

NBHL (1)

Զօրէն քաղնատաց թոթով բարբառքդ նոցա. (Փիլ. լիւս.։)


Քաղցենամ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Քաղցնում.

NBHL (2)

Գիտեմ ... եւ յագել եւ քաղցենալ. (Փիլիպ. ՟Դ. 12։)

Քաղցենալ առանց տրտնջելոյ, եւ յագնալ։ Յորժամ քաղցենամ, կերակրէ զիս. (Եփր. փիլիպ. եւ Եփր. աւետար.։)


Քաղցնում, եայ

See full entry →

vn. fig.

to feel hungry, to by hungry, famished;
to hunger after, to thirst for, to by greedy of, thirsty or eager for.

NBHL (1)

πεινάω, πεινέω esurio, famelicus sum. որ եւ ՔԱՂՑԵՆԱԼ, ՔԱՂՑԱՆԱԼ, ՔԱՂՑԵԼ. Կրել զքաղց. նօթի լինել. սովիլ. նմանութեամբ. Կարօտիլ. ցանկալ անյագաբար. անօթեինալ.


Քաղցրաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweet tongue, kind things, honeyed, fine or soft words, flattering discourse, flattery, wheedling, blarney.

NBHL (1)

Ի դէպ է ի հասակակցացն պատրիլ, եւ ի քաղցրաբանութենէն մոլորիլ ... Քաղցրաբանութեամբ ասէ ջանան արբուցանել քեզ հրապոյրս պղտորս. (Լմբ. առակ.։)


Քաղցրաբարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good-temperedness, mildness, meekness.

NBHL (1)

Քաղցրաբարութեան առաւելութիւն ցուցեալ Տկարութիւն զխոնարհութիւն եւ զքաղցրաբարութիւն ուսուցանէ. (Փիլ. յովն.։ Յճխ. ՟Է։)


Քաղցրախառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

temperature.

NBHL (1)

Յաղագս օդոյ քաղցրախառնութեան։ զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն։ զքաղցրախառնութիւն օդոյդ կարգեալ բաշխեաց։ Անձրեւք ի ժամու եւ քաղցրախառնութիւնք օդոց ի վերայ տարեւօր ժամանակացն լիցին. (Փիլ.։)


Քաղցրահայեաց

See full entry →

adj.

mild-looking;
fine, graceful.

NBHL (1)

Ո՛րչափ ինչ քաղցրահայեաց եւ ցանկալի իցէ տեսիլ լուսոյն։ Զքաղցրահայեաց նշուլից արեգականն։ Քաղցրահայեաց ճառագայթից. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Ե։ Շիր.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)


Քաղցրանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.

NBHL (2)

γλυκαίνομαι dulcesco ἠδύνομαι suave reddor ἠδύς , χρηστός γίνομαι dulcis, suavis fio. Փոխել ի քաղցրութիւն. քաղցր եւ հեշտալի լինել կամ երեւիլ. հանճոյ կամ ախորժելի գտանիլ. քաղցըրնալ, անուշնալ. իրօք կամ նմանութեամբ.

ՔԱՂՑՐԱՆԱԼ. Քաղցրութեամբ համակել, եւ Հեզանալ. քաղցր հայել. հաշտ ակամբ նայել. ախորժել. հաճիլ. զուարճանալ.


Քամակ, աց

See full entry →

s.

back, back-bone, spine.

NBHL (1)

Ի վերայ թիկանց եւ քամակի նոցա արկանէին։ Սրունք եւ բարձք, եւ քամակ եւ կողք։ Գօտի ածեալք՝ ի վեր կոյս զհանդերձսն ժողովեալ, զառաջի կողմանէսն խոնարհագոյն Քրիստոս զբարձսն ի ներքոյ ծնկին. իսկ զկնիսն ի վեր սակաւ մի ընդ քամակաւն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 12։ Փիլ. լին. ՟Գ. 8. եւ Փիլ. տեսական.։)


Քամահաբար

See full entry →

adv.

scornfully, disdainfully, slightingly.

NBHL (1)

Քամահաբար արհամարհեցին զմահու։ Զառաջին ասացեալսն քամահաբար ընդունելով։ Յոյժ քամահաբար արփեգնաց լինին. (Փիլ. իմաստն.։ եւ ՟Ժ. բան։ եւ լիւս։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 55։)


Քամահական, ի, աց

See full entry →

adj.

contemptible, despicable.

NBHL (1)

Քամահականն այն ցանկութիւնք։ Թէ ախորժէ ոք, եւ չառնէ քամահական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 152։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Քամահանք, նաց

See full entry →

s.

contempt, scorn, disdain.

NBHL (2)

Զմեծամտութիւն փոխանակ քամահանաց յարգեալ։ Կարի մեծ քամահանօք ի վերայ յարձակէին։ Զօրինացն քամահանս։ Ոչ քամահանօք ինչ։ Ապականացու ստացուածք, քամահանաց (արժանի) տաժանմունք. (Փիլ.։ Պիտ. Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։)

Եղբօրն փրկութեան իբրու աւելորդ իրաց քամահանս առնէիր։ Եւ ոչ այնոցիկ՝ որ յերկրորդ կարգէն, քամահանս արար. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)


Քամահեմ, եցի

See full entry →

va.

to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.

NBHL (3)

Զպատուիրանս քամահեցի, այլ խրատեալ համեստացայ։ Գինի զյիշատակս պատուիրանաց քամահէ. (Փիլ. յովն.։ Յճխ. ՟Թ։)

Ամբարտաւանութեան է անուն, ի ձեռն որոյ քամահեն մարդիկ եւ զաստուածութեամբն ե՛ւ զմարդկային իրաւամբքն։ Քամահելով զթշնամեօքն։ Քամահէ զամենայն կերակրօք։ Զմարմնաւոր հեշտ ցանկութեամբքն քամահեցին. (Փիլ.։)

Սովորութեամբ քամահի։ Մի՛ հնութիւն քամահեալ։ Որք քամահօղ գտան նմա. (Փիլ.։ Նար. ՟Ձ՟Է։ Կրպտ. ոտ.։)


Քամեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.

NBHL (1)

Սկսան մի մի քամիլ (ոպէս քակիլ), եւ գաղտագողի գնալ առ թագաւորն. (Օրբել.։)


Քայլ, ից

See full entry →

s. adv.

pace, step, stride;
— մի ոտին, a foot of earth;
— առ —, — —, step by step;
ընդ — —, at each step;
հազար —, mile;
առնուլ զառաջին —, to take the first step, to break the ice;
—ս փոխել, to step, to walk;
եւ — առ —յուշիկ ընթաց՝ վարեալ տանի քաջ անդր ի բաց, fair and softly goes far in a day.

NBHL (1)

Ի քիլս ձեռին, եւ ի քայլս ոտին զբազում տեղիս չափեցին. (Նար. խչ.։)


Քայլափոխեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Քայլեմ.

NBHL (1)

ձ. ՔԱՅԼԱՓՈԽԵԼ եւ ՔԱՅԼԱՓՈԽԻԼ. Փոխել զքայլ. քայլել. կամ տեղափոխիլ ոտիւք.


Քայքայեմ, եցի

See full entry →

va.

to dissolve, to undo, to destroy, to take to pieces;
to disperse, to break up;
— զմիտս, to dissipate, to distract;
— զխաւար, to chase the darkness.

NBHL (3)

Զոմանս ի փոխուստ ցրուեալ քայքայեցին։ Զբազում խաւարն ցրեալ քայքայէ։ Քայքայի եւ ցրուի։ Ոչ տայ բաժանել եւ քայքայել զհասարակաց բարին։ Զարեգականն եւս ճառագայթս խախատէր եւ քաքայէր (յն. յաղթէր)։ Ոչ ախտն քայքայեաց (յն. շփոթեաց) զմիտս նորա. (Փիլ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 1։)

Խաւարն քայքայեալ ցրուեսցի յիմանալի ճառագայթից քոց։ (Յերեսաց արեգական) քայքայի սակաւ տեսիլն ականն ի տկար զօրութենէ լուսոյն զոր ունի։ Որ քայքայէ զտեսիլ աչացդ լուսաւորաց, որ ոչ ետ ճշգրտիւ նշմարել. (Սարկ. աղ.։ Շիր.։ Վեցօր. ՟Զ։)

Գայթագղիլ՝ զմտօք սողոսկելն ասէ, եւ զմարմնով քայքայիզն. (Երզն. մտթ.։)


Քայքայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Քայքայումն.

NBHL (1)

ՔԱՅՔԱՅՈՒԹԻՒՆ ՔԱՅՔԱՅՈՒՄՆ. որ եւ ՔԱՅՔԱՅԱՆՔ Քակտումն. բաժանումն. ցրումն կամ խլումն ի տեղւոջէն. քայքայիլն կամ քայքայելի գոլն.


Քայքայումն, ման

See full entry →

s.

dissolution, destruction, division, separation;
looseness;
— մտաց, dissipation.

NBHL (1)

ՔԱՅՔԱՅՈՒԹԻՒՆ ՔԱՅՔԱՅՈՒՄՆ. որ եւ ՔԱՅՔԱՅԱՆՔ Քակտումն. բաժանումն. ցրումն կամ խլումն ի տեղւոջէն. քայքայիլն կամ քայքայելի գոլն.


Քանակ, աց

See full entry →

s.

quantity, measure.

NBHL (1)

Երկոքին ազդին՝ քանակն եւ որակն։ Քանակն՝ ի քազմացուցանեմն. եւ որակն՝ իբր ղաստեղս. (Փիլ. լին.։)


Քանականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be limited in quantity.

NBHL (1)

ποσόομαι quantitatem habeo, sive sortior. Քանակաւորիլ. քանակիլ. ընդ քանակաւ լինել. չափ ունենալ, չափուիլ.


Քանակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

quantity.

NBHL (1)

Քանակութեամբ բազմութեամբ անդր բանի ձգեալ. (Փիլ. լին.։)


Քանասար

See full entry →

cf. Քանասարիկ.

NBHL (1)

ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.


Քանասարեան

See full entry →

cf. Քանասարիկ.

NBHL (1)

ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.


Քանասարիկ

See full entry →

adj.

wolf-like, ferocious, fierce.

NBHL (1)

ՔԱՆԱՍԱՐ ՔԱՆԱՍԱՐԵԱՆ ՔԱՆԱՍԱՐԻԿ. գրի եւ ՔԱՆՆԱՍԱՐ, եւ այլն. (մարթի համեմատիլ այլեւայլ բառից եւ երբ. բայց ստոյգն է անյայտ) Մակչիր արաբացի գայլոյ՝ որպէս անյագ բերանաբաց, երագոտն եւ յափշտակիչ, չար յոյժ.


Քանդակեմ, եցի

See full entry →

va.

to sculpture, to carve, to chisel;
to notch, to cut.

NBHL (1)

γλύφω, διαγλύφω, ἑγγλύφω sculpo, insculpo, caelo, incido . (լծ. պ. քէնտէն ). Քանդիւ կամ քանդակաւ գործել, դրօշել. գրուագրել. գրել ի խորս. որ եւ ՔԵՐԵԼ. փորել, բանիլ փայտի՝ քարի՝ պղնձի՝ ոսկիի՝ ճեվահիրի վրայ.


Քանդեմ, եցի

See full entry →

va.

to demolish, to destroy, to beat, to knock or pull down, to subvert, to overturn, to ruin, to dismantle, to rase;
to ravage, to devastate, to desolate;
cf. Քանդակեմ.

NBHL (1)

Յիշեա զկապիլն, զքարշիլն, զքանդիլն, զծանակիլն. (Բենիկ.։)


Քանդումն, ման

See full entry →

s.

demolition, destruction, dismantling.

NBHL (1)

Քանդելն, իլն.


Քանիութիւն, ութեան

See full entry →

s.

quantity.

NBHL (1)

Որպիսութիւն, քանիութիւն, առինչ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քանոն

See full entry →

cf. Կանովն.

NBHL (1)

Ամենայն ինչ ժամանակօք եւ քանոնովք եւ չափովք կշռեալ է։ Այլաբանութեան քաննովք։ զքաղաքավարութեան քանունսն։ զգօնութեան քանուն։ Ի վկայս ապաստանին, որոց բանք քանունք էն դատաւորացն։ Բնաւորական քանոնովն վարեցեալ։ Մոլորեալք ի ճշմարտթենէ քանընոյն։ Ծով ըստ քանոնս հրամանի ոչ էանց։ Չափոցն զուգութեան քաննովն յարմարեալ։ Գարնայնոյն եւ աշնայնոյն արդարակ քաննով զուգօրութեան. (Փիլ.։)


Քանցեմ, եցի

See full entry →

va.

to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.

NBHL (1)

Զի քանցեսցի հոսմամբ ի դիջուենէն շնչակա ոյժքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քանքարազերծեմ

See full entry →

va.

to take away, to snatch away, to rob, to despoil.

NBHL (1)

Երկերիւր առ հազարօք ի մեհենիցն քանքարազերծեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Քաջաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

eloquence, fluency of speech.

NBHL (1)

Գտանել կարացեալ երագութեամբ եւ սրութեամբ ըստ քաջաբանութեանն։ Եղէց ընդ քեզ, եւ օրհնեցից զքեզ. քանզի Աստուածոյ առ մարդիկ միաբանութիւն՝ քաջաբանութիւն եւ քաջաբանակութիւն ի հարկէ մատուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 207. եւ 179։)