neelassa;
peacock.
Յղասցի ասիդն եւ նեսայն. առանց սերման երկու իրս լինի ի նմանէ. սողուն է նա յերկրին փղշտացւոց սեւագոյն կերպիւ։ Ասիդն զձուն ընդ բերանն փսխէ, եւ բուսանի ծառն՝ որ կոչի ասիթ. եւ անտի կենդանակերպի նէեսայն. եւ ծառոյն ոստքն գործին, եւ տերեւքն են ոսկէգոյնք եւ ոսկէթելք. (Լծ. կոչ.։)
balance-scale.
Ի մէտս կշռոց եթէ ղմին ծանրացուցանես նժար, թեթեւագոյն ամենայն իրօք զընդդիմակն առնես. (Բրս. հայեաց.։)
cf. Պանդուխտ.
cf. Պանդխտակից.
συνέκδημος comes peregrinationis. Պանդխտակից. ուղեկից. ընկեր ի պանդխտութեան.
groom.
Նժոյգաձիգ իւր մատոյց նմա զընտիր երիվարն. (Արծր. ՟Գ. 4։)
poor, necessitous, indigent;
մեզ ոչինչ — էր ի ձէնջ, we had no need of you.
ներսէս անհաս զանձն ճնշող, նիազ կենօքըն չարչարօղ. (Լմբ. ի շ.։)
fellow-soldier, comrade;
ally, confederate;
allied, leagued, confederate.
σύμμαχος socius belli, commilito, adjutor. Կցորդ նիզակաց՝ որպէս զինուց, կամ զինուք գործակից. պատերազմակից. մարտակից. զինուորակից. ընկեր եւ օգնական. որպէս եւ Նիզակակից բարեկամ՝ է ուխտակից եւ դաշնակից ի գործ պատերազմի եւ խաղաղութեան.
Գրել ձեզ զմեզ նիզակակիցս եւ բարեկամս։ Նիզակակից բարեկամք։ Բարեկամք նիզակակիցք։ Թիկունք եւ նիզակակիցք։ Պատրաստել զէն, զի լիցի նա նիզակակից նորա։ Նիզակակից զերկնաւորն ողորմութեամբ իւրով յանձինս ընկալեալ.եւ այլն։
fight together;
to be allied, leagued, to form a coalition with, to enter into an alliance, to league together;
to help, to succor, to aid.
poising a javelin or brandishing a spear.
Գուպարայողթ նահատակք ընդ նիզակաճօճ խրախուսանացն, եւ այլն. (Գր. տղ. թղթ.։)
the dart or the head of a lance.
Թափ ընդ լեարդն, զնիզակատէգն անցուցանէին. (Փարպ.։)
lancer, pikeman, halberdier;
— աստղ, lance-shaped meteor.
Գունդք նիզակաւորացն։ Ախոյենացն նիզակաւորացն ռազմ արարեալ։ Նիզակաւորքն առեալ ընկենուին. (Բուզ. ՟Ե. 5։)
slumber, sleep, repose;
մի՛ տար — արտեւանաց քոց, give not slumber to thine eyelids.
νυσταγμός dormitatio (լծ. ընդ թորմ, թմրութիւն). եւ բայիւ ἑπινυστάζω dormito. Արմատ Ննջելոյ, որպէս ՆՆջումն. նիրհ. մրափ, քուն.
breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
Ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշետեսակութիւն, վսամական սթափառումն ի սէ օդոյն զմիմեամբք հոլովեալ. (Մագ. ՟Լ։)
to invent, to contrive to frame, to hatch, to plot.
avaricious, grasping.
Հաւաքօղ երկրաւոր նիւթոց եւ ընչից. ընչաքաղց.
the subject proposed.
Յարգոյ տօնախմբուըեանս անուն՝ աստուածայայտնութիւն. իսկ ընթերցուածոցն նիւթարկութիւն՝ փրկական մկրտութիւն. (Անթիպատր.)
material, corporeal.
Թողլով զզգալիսս եւ զնիւթեղէն լեզուի ընդ թիւ արկանել. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
to push with force, to drive or thrust in, to fix.
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Ի ձեռն առեալ զքաջ նկարագիրն մակաբայեցւոց՝ ընթեռնոյր ի լսելիս ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ը։)
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
painted, diversified with colours, variegated, checkered;
embroidered;
painting, image.
Նկարակթերպքն քսերքսի, որ ընդ ձեղունն բացեալ անկաւ. (Պտմ. աղեքս.։)
embroiderer;
painter;
of divers colours;
figured;
embroidered.
Նկարակերտ նման նըմին՝ կազմեն ըզշերտըն կիպարին. (Ներս. մոկ.։)
painted, adorned with paintings;
— տախտակ, picture, painting.
Սխրացեալ ընդ սքանչելատեսիկն տեսիլ՝ ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին. (Ագաթ.։)
image, portrait, effigy.
Նկարեալ պատկեր. Զնկարապատկերսն հօր իմոյ ի բաց քակեալ ընկեցէք. (Պտմ. աղեքս.։)
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
Բարձրամտեալ նկարչացն՝ ասէին, մեր արուեստս լոյս է. զի ծերք եւ տղայք հասարակաց վերծանեն, եւ զգիրս սուրբս սակաւք ընթեռնուն։ Լինի ժողով, եւ քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. Կաղանկտ.։ Ըստ օրինակի նկարչաց միանգամայն դրոշմեցին քեզ պատկեր առաքինութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Ի վեր՝ վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ ըստ ոգւոցս իմն աստուածարելոց։ Յօժարութեամբ ամենայն սրտմտութեամբ նկրտէին, ձգտեցուցանէին զինքեանս առ ի յընթացս փութոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լիւս.։)
Որք յառաւելըն նկրտին, առ ի նըւազըն տկարանան. (Շ. խոստ.։)
likewise, equally, in the same manner.
Նմանապէս. հետեւաբար. ի դէպ. իբրեւ նման ընդ նմանւոյ.
Յիւրմէ ներգործութենէ նմանաբար ընկալաւ զանուանակոչութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Նման.
Նմանագոյն ձայնիւ եւ երջանիկն Պօղոս վկայէ։ Անկանել երկրորդ անգամ ընդ նմանագոյն թշուառութեամբք։ Օրինակս ինչ նմանագոյնս առաջի դնէ. (Պիտ.։ Նիւս. կուս.։ Սարգ. յկ. ՟Ե։)
similarity, conformity, uniformity, resemblance, analogy.
Ըստ նմանակերպութեան պատկերի իւրոյ։ Աստուածպետականին պատկերի նմանակերպութեամբ։ Ծանիցէ զնոսա, զորս ծանեաւ մաքուր ընդունարանս իւրոյ նմանակերպութեան. (Արծր. ՟Ա. 1։ Շ. հրեշտ. Տօնակ.։)
composed of similar or equal parts.
Պարզ իմն օրինակ, եւ նմանամասն է։ Ի վերայ նմանամասիցն՝ մնացեալն մասն նոյն է ամենեւին (ընդ բոլորին). ջուր եւ՛ բազում եւ՛ նուազ նոյն է։ Ամենայն աննմանամասն ի նմանամասանցն է հաստատեալ. որպէս գլուխ ի ջլաց եւ ի մարմնոյ եւ յոսկերաց. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
Անընտրաբար մոլորիս նմանապէս նախահօրն Ադամայ. (Ճ. ՟Ե.։)
Որպէս ասաց Ժանտն եւտիքէս, թէ ոչ մարմին առ իսկապէս, այլ առ աչօք անց ընդ կուսին՝ խողովակի նմանապէս. (Շ. խոստ.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Նա մտցէ ընդ իս դիւրաբար, որ զիմս նմանեաց բարեգթութիւն առ աղքատս. (Ոսկ. մտթ.։)
Զվարս եւ զբանս սրբոց հարցն ընթեռնուն, իսկ զխոնարհութիւն նոցա, եւ զայլ ճգնութիւնս ոչ նմանեն. (Վրք. հց. ՟Բ. այսիքնն ոչ հետեւին. (տպ. ոչ նմանեցուցանեն նոցա)։)
cf. Նման;
—ք, likeness, image, statue.
Զի մարմնապէս ընդ մարդկան շրջեալ՝ նմանւովն փրկեսցէ զազգս մարդկան. (Աթ. ՟Թ։ (Գտանի եւ նմանւոց՝ առ Դիոն. երկն. )։)
Մեզ նմանի քաղցեալքն եւ ծարաւիքն ընդ հալանօք անկեալ տժգուննին. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Յիշեցուցանէ մեզ զնմանի մեր (յն. զընտանի կամ զսեպհական) անարգութիւն. (Ոսկ. մրգր. ՟Բ։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նոյնօրինակ.
Ողորմութիւն առ դատաստանաւ ի նմանօրինակն ի վեր ընթանայ՝ ասելով. յինէն ուսիր ո՛վ դատաւոր զողորմածութեան շնորհ. է որպէս երկու բառ՝ քան բարդեալ. այսինքն բուն գաղափար, կամ օրինակ համեմատ։
to lull, to put to sleep, to lay down, to put to bed;
— զկին ոք ի լանջս ուրուք, to marry, to join in wedlock;
— զկոյս, to deflower;
— զոք ի քուն յաւիտենից, to slay, to kill.
Ննջեցուցանէին զկանայս ուխտաւորս առ դրան խորանին վկայութեան. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 22։) Բայց եւ աստ ոմանք ընդ սրբոյն Եփրեմի մեկնեն, լոկ տալ ննջել կանանց խոնջութեամբ առ ետեղ, ոչ հոգալով ի ցերեկի ընդունել զնուէրս նոցա, եւ արձակել զնոսա ի տեղիս իւրեանց։
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Գրեցին ատենակալ դպիրքն նշանագրացն։ Դիպեցան անդ նշանագիրք, որ գրեցին զամենայն խօսսն, եւ ընթերցան առաջի թագաւորին։ Որ ինչ կարի անտեղեակ լեալ ձեռնարկութեան նշանագրաց. (Ագաթ.։)
performing miracles, doing wonders;
prodigious, marvelous;
thaumaturgus, wonderworker, miracle-monger.
Տաճար մաքուր եղեալ նշանագործին աստուծոյ։ Կալ ընդ նշանագործ հարանցն համարեսցի յարքայութեան երկնից. (Վրք. հց. ՟Ե։)
character, letter;
writing;
note, annotation.
Ի ձեռս առեալ զնշանագրութիւն հարցմանցն՝ յայսկոյս յայնկոյս ընթանային. (Ժող. հռոմկլ.։)
symbolically, allegorically, mystically.
Պիւթագորաս նշանակաբար նկատել միշտ եւ՛ զաստուած եւ՛ զամենայն (զաշխարհ) ընդ թուով սովորեալ, սահմանեաց եւ զանձն (զհոգին)՝ թիւ զինքն շարժող. (Նիւս. բն.։)
to signify, to denote, to betoken, to indicate, to declare, to notify, to express, to distinguish;
to signalize;
to characterize;
to note, to mark, to remark;
to figure, to represent, to mean, to signify, to have the sense or a meaning of;
to cross, to make the sign of the cross;
— զգինս, to quote;
— զվաճառս, to ticket.
Կնքեցեր զանօրէնութիւնս իմ ի քսակի, եւ նշանակեցեր՝ թէ ակամայ ինչ յանցեայ։ Մատեան նշանակել զտեղին։ Արիւնդ նշանակեալ ի վերայ տանց։ Օր նշանակելոյ եղիցի ձեզ։ Դուք նշանակեսջիք զնա, եւ մի՛ խառնակեսջիք ընդ նմա.եւ այլն։
commandant, chief;
general.
Յորժամ փողն նշանակէ զօրավարին, ամենայն ընդ միով նշանատրով դղրդեալ լինին. (Արիստ.։)
to make signs, to beckon, to nod, to wink;
to indicate, to point out.
διανεύω annuo, nuto, significo, indico. Նշանացի կամ իւիք նշանաւ յայտնել, ակնարկել. իշմար ընել.
by signs;
— խօսել, to speak -;
— առնել ձեռամբ, to point at, to signify by hand.
Նշանաւ իւիք. ակնարկութիւն կամ ձեռօք. առանց բարբառելոյ. իշմարով .... (յն. լտ. վարի ըստ նախընթաց բային).
Նշանացի խօսէր ընդ նոսա, եւ կայր պապանձեալ. (Ղկ. ՟Ա. 22։)
to put a sign or mark upon, to sign, to mark, to brand;
to make a sign;
to promise in marriage, to affiance, to betroth.
Ի նշանացեալ տեղին բացեալ՝ գտանէին զզէնն Քրիստոսի. ուր իմնա՛, կամ ընթերցի՛ր, նշանեալ։
spectacle, laughingstock;
shame, ignominy, opprobrium;
nickname, by-name;
hardy deed.
Յուդա Իսկարիովտացի ... եւ ընդէ՞ր ասիցեն զնշաւակութիւն. քանզի էր եւ այլ Յուդա. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 27։)
cf. Նշի.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
almond-tree.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)