command, authority.
Յիշխանութեանն ապդլայի միւսոյ, եւ ի հրամանատարութեանն իզիտի. (Ասող. ՟Բ. 4։)
commanding, permitting.
Հրամանատուացն զանազանութիւն ոչինչ պարտի վնասել զհնազանդութիւն հրամայեցելոցն. (Բրս. հց.։)
tempered (iron, etc.);
— նետք սիրոյ, the fiery shafts of love.
Հրով մխեալ, եւ եղեալ որպէս պողովատիկ.
Երկնչիմ ի հրամուխ նետիցն սատանայի. (Ոսկ. խչ.։)
burnt, consumed by fire;
burning, consuming by fire.
Հրայրեաց հիւանդութիւնս բազումս ներգործէ (մաղձն). (Պղատ. տիմ.։)
burning;
conflagration, fire, flames.
Հրայրեցութիւն տոչորման (սրտի). (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
fire, heat, ardour.
Իբր Հրայրեացք. եւ Վառումն սրտի յանչափս. ցանկութիւն մեծութեան եւ այլն.
charming, graceful, of admirable beauty.
Մարիամ հրաշագեղ։ Հրեշտակ հրաշագեղ հռիփսիմէ։ Հրաշագեղ կուսին սանդխտի. (Շար.։ Տաղ.։ Գանձ.։)
cf. Սքանչելագործ.
θαυματουργός qui miracula edit եւ mirificus. Որ գործէ հրաշս. սքանչելագործ. նշանագործ. որ տիարպէս զաստուծոյ ասի. հրաշք գործօղ .... եւ իբր Հրաշագործական, որ ասի զաստուածային իրաց.
Ըստ հրաշագործ նշանացն եւ արուեստիցն. (Կիւրղ. ղկ. (որ տայի եւ ի ՟Ա նշ։))
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
Վասն զկապ սիրոյ հրաշալւոյն անխզելի պահելոյ։ Հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 53։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
Յեօթն չքնաղ հրաշակերտիցն։ Հրաշակերտիցն հանդիսից. (Եւս. քր. ՟Ա։ Նար. ՟Կ՟Գ։)
to make, build or construct wonderfully well.
Բազում ծախիւք հրաշակերտէ շինուածս։ Հրաշակերտէ զեկեղեցին զարմանագործ արուեստիւ. (Արծր. ՟Ե. 3։)
wonderfully painted;
magnificently embroidered;
*very clever (painter).
Ճարտար նկարեալ. գեղեցկանկար. գործած ընտիր կամ ասղնեգործ.
cf. Սքանչելատեսիլ.
Մի՛ զայդպիսի հրաշատեսիլ տիպ պատկերաց տար յապականութիւն մահու։ Զկերպարանս հրաշատեսիլս. (Ճ. ՟Ա.։)
wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.
Եթէ մատուցանիցես պատարագ քո, զայս հրաշափառապէս եւ նախատիպ՝ առ քահանայս առնուլ յարմարագոյն է. (Բրս. հց.։)
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Հրաշափառութիւն դրախտի, կամ տաճարի. (Պիտ.։ Նչ. եզեկ.։)
miracle, marvel, wonder, prodigy, portent;
monster;
spectre, phantom, larvae, ghosts;
— իմաստութեան, prodigy of science, of wisdom;
—շս գործել, to work a miracle;
to perform miracles, to do or work wonders;
ի —շս զարմացման ածել, to surprise, to astonish, to stun, to amaze, to astound;
ո՜վ —շիցս, what a wonder ! good Heavens ! Goodness gracious !.
Հրաշիւք արուեստից։ Արուեստն, եւ հրաշք իւր։ Քան զամենայն գործոց քոց հրաշս։ Առ հրաշիցն սքանչելութիւն։ Անճառ հրաշիւք։ Հրաշից սքանչելեաց կամ զարմանալեաց. (Նար.։)
Ո՜վ հրաշից շնչին փայտիս։ Ո՛վ հրաշիցս. (Անյաղթ բարձր.։)
cf. Կրակապաշտ.
Պատրեալք ի հրապաշտիցն. (Ուռպ.։)
Ոմանք ի հրապաշտիցն մատնեցին զնոսա. (Հ=Յ. նոյ. ՟Բ.։)
Ի ժամանակս սաբիւռոսի (շապհոյ) հրապաշտ արքային պարսից։ Մատնեցան հրապաշտիցն. (անդ. փետր. ՟Ի՟Է։)
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)
seen by all, public;
հրապարակատես առնեմ, cf. Հրապարակեմ, cf. Յայտնեմ, cf. Հանդիսացուցանեմ.
Հրապարակատես զայն (գործ) արարեալ։ Հրապարակատես առնել զուրախութիւն սրտին, կամ զմարմինն յայտնութեամբ, կամ զծածուկ առաքինութիւնս. (Յհ. կթ.։ Նչ. եզեկ.։ Ածաբ. կիպր.։ Նար. երգ.։)
fire-bearing;
— նուիրանոց, censer.
Խնկանոցքն զսուրբ աստուածածնին ունին զնմանութիւն. իսկ հրառու նուիրանոցն (կամ հրառուն) թուին ինձ զհրեշտակապետին բերել զնմանութիւն՝ առ կոյսն աւետարանութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
fire-lighter;
stoker, fireman;
bellows blower;
ardent, inflamed, burning.
Պահէր զկրօնաւորն յամենայն հրավառ նետից. (Վրք. հց. ՟Գ։)
steel, tinder, match, etc.
Առեալ խաչ մի փոքրիկ, եւ հրավառելիք մի, եւ հնոտի մազեղէն. (Վրք. հց. ձ։)
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
Առնել հրատ մեծ։ Տուն հրատի։ Բոց հրատի. (Վրք. հց. ՟Ի։ Սոկր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Մնացորդք մարմնոյ նորա յայնմ հրատի մաշեալ լինէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 6։)
Զսրտին հրատս։ Հրատ տենդին։ Եւ ի հրատից բնութեանց ախտին. (Նիւս. կազմ.։ Վրք. հց. ՟Ը։ Յիսուս որդի.։)
Մոլորականացն՝ հրատն, հերակլեայ իսկ եւ արեսի ասացեալն։ Արեգակն ի տարին, իսկ հրատն ի կրկնապատիկ ժամանակին. (Արիստ. աշխ.։)
Սկիզբն ի հրատէն, եւ ի մարտի ամսոյն արա՛։ Առ հրատն աստղն. (մինչեւ ի հրատին կայան. Շիր.։)
ardent, burning;
— ջերմն, cf. Հրաջերմն.
Բժշկեա՛ զհրատապ ջերմնական տոչորումն սրտիս։ Հրատապ ջերմութեան սրտին. Նար. ՟Ե։ Լմբ. պտրգ.։
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
Որ ի հրացայտ սաւառնաթեւիցդ վերայ նստիս։ Հրացայտ թեւօքն սլացեալ. (Շար.։ Գանձ.։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
Բռնութեամբ հրացան բարկութեանցն։ Սաստիկ բարկութեամբ հրացանից. (Իմ. ժթ՝. 12։ Ես. ՟Լ. 30։)
invitation.
Հնչման փայտիդ հրաւիրման. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
incendiary.
Անիմաստիցն այրիչ վտակքն, եւ ողողիչք եւ հրդեհիչք, եւ տոչորականք. (Ագաթ.։)
of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.
Հաստիչ հրեղինաց. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
cf. Հրեշտակային.
Հրեշտակական ճառագայթս յերեսաց անտի արձակէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
angelic, belonging to an angel.
Ի տիպ առաքելոցն փողոց, եւ հրեշտակայնոյն ի տեառն գալուստն. (Նախ. թուոց.։)
archangel, chief or prince of the angels.
Միքայէլ հրեշտակապետն։ Ի ձայն հրեշտակապետի. (Յուդ. 9։ ՟Ա. Թես. ՟Դ. 15։)
cf. Հրեշտակատիպ.
angelic nature;
embassy, message, deputation, delegation;
—ս առաքել, առնել, to send ambassadors, deputies, to depute, to send a commission.
Պատիւ հրեշտակութեան. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Բ։)
jewish, hebrew, judaical;
— օրէնք, the jewish law;
— հնութիւնք, judaical antiquities.
jew, hebrew, israelite;
—ք, the Jews;
թաղ հրէից, jewry, jew's ward, quarter in a town.
ՀՐԷԱՅ ἱουδαῖος judaeus. ըստ եբր. եէհուտի. այսինքն Յուդայեան. վր. եւս՝ հուրիա, եւ հուրիաստանէլի. գրի եւ յուղղականն ՀՐԵԱՅ, որպէս եւ հնչի ռմկ.։ Ազգն յուդայի երբեմն ի սահմանս երուսաղէմի. այլ յետոյ ամենայն եբրայեցիք կոչեցան հրէայ՝ որպէս յուդայեան. տե՛ս բռ. յտկ. ան. իպրանի, ըպրան, ըմրան . մանաւանդ եահուտի, ջըֆուտ. Ձայնդ հրէայ՝ իբր հեբրա՛յ. ըստ յն. է՝ էվրէ՛օս, եւ լտ. հէպրէ՛ուս. այսինքն եբրայեցի. այլ ի թարգմանութիւնս հրէայ դնի ի մեզ անդ միայն՝ ուր ըստ այլոց է եուտէ՛ոս, այսինքն յուդայեան.
to become a hebrew, to embrace judaism;
to judaize.
Զիա՞րդ ստիպես հեթանոսաց հրէանալ։ Որք հրէանալն կամին։ Ուրանալ զքրիստոս, եւ հրէանալ. (Կիւրղ. եբր.։ Ոսկ. գաղ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Judea.
ἱουδαῖα judaea. վր. հուրիաստանի. Երկիր Յուդայ ի պաղեստին. եահուտիստան. տե՛ս բռ. յտկ. ան։
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Բազմապատիկ քան զհրէերէնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
cf. Հրատիկք.
inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
Ինչք սեպհական թողեալք կտակաւ ի ժառանգութիւն. ... յն. խրի՛մադա. պրս. խրիյտէ, խրիտ. լտ. հէրէտիդաս կամ լէկադում.
heir;
legatee.
Եթէ հրիտակատարն ոչ առցէ զհրիտակն, ստիպեսցեն ազգականց կտակագրին. (եւ այլն. Մխ. դտ.։)
flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.
Հօտք խաշանց։ Ամենայն հօտք։ Ի մակաղատեղս հօտից։ Առնոյր ոչխար ի հօտէ անտի։ Այծս, քաղս, մաքիս, խոյս, ուղտս, կովս եւ այլն, հօտս հօտս առանձինն։ Բացագոյնս ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Զհօտ հանդերձ հովուօք յափշտակեցին.եւ այլն։
Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ։ Եղիցին մի հօտ, եւ մի հովիւ։ Արածեցէ՛ք որ ի ձեզ հօտդ է աստուծոյ։ Լինել օրինակ հօտին, եւ այլն։
Պատրաստեսցո՛ւք միշտ զմեզ լինել ի հօտէ նորա։ Ուր հովիւք զհօտից ոչ հոգան. վասն որոյ անտերունչք հօտն քրիստոսի եւ մոլորական շրջին. (Խոսր.։)
pastor, chief of a flock;
bishop.
Պետ հօտի. հովիւ. հովուապետ. առաջնորդ եկեղեցւոյ.
Մնասցո՛ւք ընդ ձեռամբ հօտապետին՝ առ նմա կալ միշտ եւ ճարակել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Զարթնուլ սրոյն ի վերայ հովուին, եւ հարկանել նոյն ինքն ի վերայ հօտապետին. (Նար. ՟Խ՟Դ։)
Զի հօտապետ հօտիցն օծեալ՝ զայն որ փրկանք եղեալ. (Շ. վիպ.։)
careful, fond of one's flock.
Սիրօղ եւ խնամօղ հօտի իւրոյ.
sheepfold, fold.
Ժողովարան հօտի. փարախ. գաւիթ. բակ.
born of a noble, illustrious father, Eupator.
Վասն հօրամոյն անտիոքայ անօրէն զաւակի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 10։)
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
Ձ. Լծորդ գտանի ընդ ծ. մանաւանդ յորժամ կայցէ ձ զկնի ն տառի, զի յայնժամ մեղմ հնչի. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, Ինձ, ընձու, ինձ. ընծու. խնձոր, խնծոր. ընձայ, ընծայ. տանձ, տանծ. պանծալ, պանձալ. ծանծաղ, ծանձաղ. գծուծ, գձուձ. եւ այլն։
Ձա՛յն տիրական ասէ եհաս, առ ի ստորին հողանիւթեայս։ Ձայնէ առ քեզ մանուկ ուշիմ, թէ ականջօք լո՛ւր ըզբանս իմ. (Շ. այբուբ.։)
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
Կերիցէ զձախակողմնն իւր։ Սիրտ անմտի ի ձախակողմն իւր։ Թողաք զնա ի ձախակողմն։ Ի ձախակողմն վերին կիլիկիայ։ Որք ի ձախակողմն թեւի անդ էին։ Ննջեսցես ի ձախակողմն քո.եւ այլն։
ՁԱԽԱԿՈՂՄԱՆ (զոր գիրչք շփոթեն ընդ Ձախակողմեան). անխտիր վարի որպէս սեռ. գ. բառիդ Ձախակողմն. եւ որպէս ա. Ձախակողմեան.
to beat, to box on the ears, to slap the face;
to use harshly, to abuse to insult.
ՁԱՂԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ. Ձաղանօք կոծել. ապտակս հանել ի նախատինս.
cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.
Սնոտի են գործքն ձաղանաց. յն. ձաղելիք. (Երեմ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Պատիժ ձաղանաց։ Ձաղանս պատեհագոյնս։ Ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ։ Ձաղանօք այպանման. (Նար.։)