to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
κρατέω teneo, obtineo, prehendo κατέχω coerceo, cohibeo. որ եւ դրի ի յետնոց՝ ԿԱԼՆՈՒԼ. իբր Ունիմ, կալայ, ըմբռնել. տիրել. ունենալ, բռնել, արգիլել.
the seizing, taking, laying hold on;
detention;
relation, dipendance;
constitution, composition.
κατάσχεσις occupatio, retentio. Ունողութիւն. ընբռնումն. կալանք. կալողութիւն.
Առանց հողոյ ոչ լինի թանձրութիւն, եւ առանց ջրոյ կալումն եւ ըմբռնումն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Կակղացուցանեմ.
Կակղել զսիրտ քարեղէն, զկարծր բռնութիւն մարմնոյս գառոզութեան. զանընտել կամ զանհամբոյր գազանն. զմիասն. (Յհ. կթ.։ Նար, ՟Հ՟Զ։ Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. մտթ. ՟Գ։ եւ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
furniture, moveables;
baggage, luggage;
equipage;
apparel;
utensils;
implements, instruments;
— առնել զոք, to employ, to give occupation to.
ԿԱՀ ՈՒՆԵԼ. κατέχω retineo. Ի սպասու ունել. գործքի բռնել.
to yelp, to whine, to howl.
Հաջել, կաղկանձել, վակել, ոռնալ. (Հին բռ.։)
agreeable, sweet, pleasing, delicious;
agreeably, pleasingly;
— լինել ի, to be disposed or inclined to;
—ք, pleasures, delights;
dainties.
Կամակ ախորժութիւնք։ Կամակ հեշտ ցանկութեամբք ըմբռնեալ։ Կամակ, եւ համբոյր պատգամօք. (Փիլ. տեսական.։ Պիտ.։ Յհ. կթ.։)
gathering small wood.
Զկրկնաքաղն ըմբռնեալ ի շաբաթու, եւ քարկոծեալ սպանին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ եւս եւ Վրդն. թուոց.։ Երզն. մտթ.։ Լծ. նար.։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
Կրօնք, կիր կամ համբերութիւն. (Հին բռ. իմա որպէս լտ. ռելիճիօ։)
sea-bisouit;
account, memorandum.
գրտակ հացի. նկանակ կամ պաքսիմատ ի ձեւ բռան կցելոյ, կամ որպէս ափկից մի.
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
եւ այնպէս մեկնի ի Հին բռ. ուր եւ յաւելուածով դնի.
to be drawn up in battle array, to be marshalled for fight;
to front the enemy;
to join battle.
Գունդ առ գունդ ճակատել ոչ առնոյր յանձն։ Ճակատէր ոչ հեռի յիւրմէ բանակէն։ Ի վերայ բռնութեան դիւաց միշտ ճակատելոց. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 43։ Նար. կ.։)
marsh, morass, swamp, fen, bog, slough, quagmire.
Ճահիճ. ժողով ջրոց, կամ կայո՛ւն ջուր. (Հին բռ.։)
of the same belief, faith or religion, coreligionary.
Ընդ իւր հաւատակցի ըմբռնեցաւ. (Կանոն.։)
bird-catcher, fowler;
bird of prey;
bird-call.
ἱξευτής auceps. Որսորդ հաւուց թռչնոց. (լինի եւ ՀԱՒՈՐՍՈՐԴ ըստ Մխ. ապար.։) թռչուն բռնօղ.
bird-catching, fowling;
եղանակ հաւորսութեան, shooting season.
ἱξευτήριον, ὁρνιθοθήρα aucupium. Որսորդութիւն հաւուց. որս թռչնոց. թռչուն բռնելը.
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Քան զամենայն բռնութիւն բռնաւոր է հեզութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
to grow proud, puffed up;
to walk, to act or to talk in a-stately, boastful orimposingmanner;
to strut, to stalk.
(որպէս լծ. ըստ կիւս. եւ գուշակ). եւ ԿՈԿՈԶԻՄ. κορυβαντιάω corybantas imitor entheo incessu, insanio, bacchor. մոլիլ իբր ըմբռնեալ ի հիացումն. աստուածարիլ. վարիլ որպէս գուշակ եւ իմաստակ. մեծաբանել.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
Եւ ըստ այսմ գրի ի (Հին բռ.)
cf. Կոկոզանամ.
ԿՈԿՈԶԱՆԱՄ (որպէս լծ. ըստ կիւս. եւ գուշակ). եւ ԿՈԿՈԶԻՄ. κορυβαντιάω corybantas imitor entheo incessu, insanio, bacchor. մոլիլ իբր ըմբռնեալ ի հիացումն. աստուածարիլ. վարիլ որպէս գուշակ եւ իմաստակ. մեծաբանել.
Երկնային երաժշտութիւն բախեալ ընդ լսելեաց գործի՝ ո՞չ բռնադատէր մոլել եւ կոկոզանալ։ Իբրեւ զաստուածարեալսն եւ զմլորեալսն բարեաւն եւ զկոկոզացեալսն՝ աստուածարեալք աստուածազգեստք լինին։ Ինձ թուէր ըմբռնել զօրէն աստուածարելոց եւ կոկոզողացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։ Եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. լիւս.։)
Եւ ըստ այսմ գրի ի (Հին բռ.)
chin;
cf. Սոսորդ.
Ըմբռնեցելոյն յօրանչման՝ շնչոյն, յորժամ կողկողիթն ի ստորագոյնն կողմ խռչափողիւքն գոգանայ. (Նիւս. կազմ.։)
partisan.
Որ զկողմն ունի ուրուք, որպէս թեկնածու, կուսակից. ջատագով. կողմը բռնօղ.
machine, engine;
machination, cabal, plot, device, intrigue;
բազմահնար —ք, sly, crafty dealings, intrigues, machinations;
—ս հառնել, cf. Մեքենայեմ;
— երկանիւ, վեցանիւ կամ ութանիւ, two-wheeled, six-wheeled or eight-wheeled machine;
շոգեշարժ —, steam-engine;
տեղափոխ —, locomotive engine;
— պարզ կամ կրկին արդասեօք, single or double-acting engine;
— ջրեղէն սիւնակաւ, water-pressure engine;
— վերամբարձ, jack, lifting-jack or screw-jack;
— ցցահար, steam pile-driving engine;
— օդահան, air-pump, pneumatic engine;
գործարան —ի, engine-building;
լուծել, քակել զ—, to take an engine to pieces, to dismount;
յարդարել, կազմել զ—, to fit or put an engine together again, to mount;
ի գործ արկանել զ—, to work an engine.
Պատրանք մեքենայից թշնամւոյն։ Զի յաղթեցից սատանայի, եւ մի յաղթեսցեն ինձ մեքենայք նորա։ Յամենայն մեքենայս խաբէութեան։ Զտեսի զըմբռնօղ որսոյն ծածուկ մեքենայս։ Կապտեսցին մեքենայքն. Ագաթ։ Ճ. Ժ։ Իգն։ Նար. ԾԵ. Զ։
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Մէն մի բռնաքար առ այր՝ հրամայէին, զի բերցեն ընկերեսցեն՝ շեղջ կուտել. (Բուզ. ՟Գ. 7։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Լուծանի, յորժամ մեկնեսցի յըմբռնողէն եւ ի միաբանեցողէն. յն. շարունակօղ կամ պարունակօղ։
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
ՄԻԶԱԳՐԱՒԻԼ. Կրել զմիզարգելութիւն. ջրվաթը բռնուիլ.
diabetic, incontinent of urine.
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
explorer, out-rider, sentinel, keeper, guardian.
cf. ՊԱՐԻԿ։ Իսկ ըստ Հին բռ. Պարեկ, Շրջադէտ. որ երեւի շփոթիլ ընդ Պարէտ, եւ Պայեկ։
simply;
clearly, explicitly;
sincerely;
— ասել, in a word, in short, in fine;
— ասացից, frankly, to be plain with, openly, ingenuously, without reserve.
Եւ է պարզաբար՝ շարժութեան դադարութիւն ներհական։ Միտք պարզաբար՝ ըմբռնումն դորոյ է. (Արիստ. շարժ.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
Ըմբռնալ զախմարս զպարզամիտս ի մարդկանէ։ զի մ զպարզամիտս ի ժողովրդոց պատիր բանիւք ձգեսցեն ի կորստեան իւեանց խորխորատ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Շ. ընդհանր.։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
πάρθος parthus. ազգ արեւելյան յաբրահամէ ի քետուրական ցննդոց, զորմէ տե՛ս ի բռ յակ. ան։
siren, mermaid;
fairy;
tom-tit, tit-mouse, mesengia, muskin.
Ո՛չ պարկացն (կամ պարակացն) երգք, որպէս ասաց հոմերոս, այսպէս բռնի կոզէ զլսողսն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)
to collect, to gather.
ՊԱՐՈՒԹԵԼ. Որպէս Ժողովել։ (Հին բռ.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
Persian;
—ք, Persia.
Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի,
cf. Պարտահատոյց.
Պարտավճար նմա միշտ ի ծառայութիւն բերէր։ Հաճէր հաւանեցուցանէր՝ պարտավճար լեալ բռնադատին. (Յհ. կթ.։)
tribute, tax, contribution;
assessment.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի,
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Յամօթ եղեն իմաստունք, զարհուրեցան եւ պարտեցան. (Երեմ. ՟Ը. 9.) (յն. ըմբռնեցան)։
ՅԱՓՇՈՒԹԻՒՆ ՊԱՐՏԻԼ. Ըմբռնիլ յափշութիւն առ ամօթոյ պարտութեան.
lapis lazuli.
ի Բժշկարանի մեկնին՝ լազվարդին քարն. որ ի Հին բռ. դնի, ջշտաքար։
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
Թէպէտ եւ դարձեալ զօրանաձցէք, դարձեալ ի պատութիւն մատնեսջիք։ Որ ըմբռեսցի, ի պարտութիւն մատնեսցի։ Ի պարտութիւն մատնեցաւ ի ձեռաց հեբրայեցւոյն։ Ի պարտութիւն մատնեսցէ զքազ տէր առաջի թշնամեաց քոց. Քանզի ի տէրնէ լինի զօրանալ, եւ ի պարտութիւն մատնիլ։ Զատելիս նորա ի պարտութիւն մատնեցից. (Ես. ՟Ը. 9։ ՟Ծ՟Գ. 15։ ՟Բ. Մակ. ՟Ծ. 24։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 8։ Սղմ. ՟Ձ՟Ը. 24։ Տե՛ս եւ Ես. ՟Ի. 5։ ՟Լ՟Ա. 4. 9։ Դատ. ՟Ի. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. Եւն։)
chief, commander;
— վարժից, master;
— հարց, patriarch;
— մարց, abbess;
— գաւառաց, prefect, governor.
Մի՛ պակասեսցէ իշխան յուդայ, եւ մի՛ պետ յերանաց նորա։ Իշխանք եւ պետք տոհմիցն։ Զպետս եւ զբռնաւորս. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 10։ ՟Ա. Մնաց. ՟Է. 40։ Դան. ՟Գ. 2։)
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
Ուղղելով պեւկեաւ զձին, եւ ցուցանելով զճանապարհն. քանզի գիշեր էր խոր։ Ունէր ի ջեռին զառաջնորդն զպեւկէն. (Պտմ. աղեքս.։) (Ուստի առեալ՝ բոց, հուր, ջահ, պեւկէ. ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն, որ չէ ի դէպ)։
diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.
Զստացուածս նորա զպէսպէսս ըմբռնեսցուք։ Պէսպէս գինեօք եւ անոյշ իւղովք լցցուք։ Փոխանակ պէսպէս պատուական (յն. մի բառ) իւղոցն եւ խնկոցն. (Առակ. ՟Ա. 13։ իմաստ. ՟Բ. 7։ Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)
firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.
Աչք ձգտեցուցանելով զինքեանս կարի յոյժ եւ առաւել քան զկարն դիմեալք (ուժով) բռնաւորաւ եւ պնդաւ նուաղանան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ՊԻՆԴ ՈՒՆԵԼ. συνέχω, κρατέω, σφίγγω contineo, obtineo, stringo ἕχομαι adhaereo. Անշարժ եւ սերտ պահել. յարիլ. պինտ՝ ամուր բռնել.
cf. Պիւրամիտ.
Այլ պիրամիդքն՝ եւ սոքա արժանի են հրաշից. շինեալք յոյժ անըմբռնելիք յեգիպտոս. զոր քրիստոնեայքս ասեմք շտեմարանս յովսեփու գոլ. իսկ հելլենացիք՝ յորոց մի է եւ հերովդոտոս, ասեն եթէ թագաւորաց շիրիմք են. (Նոննոս։)
quite full, brimful.
Պղպղուն. լի. պատարուն. ամենալի. հոծ. խիտ. կուռ. (Հին բռ.) (գրի վրիպակաւ եւ ՊՂՊՂՈՒՆ)։
cf. Պնդագոյն.
Պնդապէս հաւատով յուսոյն կարծրութեան ընդ քեզ բեւեռել անսայթաքելի։ Զրահեալ պնդապէս սուսերաւ հոգւոյն ... հաստատեսցես կազմել պնդապէս ի կացումն ուղիղ անսասանելի։ Ըմբռնեալ զմարտուցեալն ընդ իւր՝ պնդապէս. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. կուս.։)
to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.
ՊՆԴԵԼ ԶԱՆՁՆ. ըստ յն. Ժուժկալել. ἑγκρατεύομαι contineo me. ինքը զինքը բռնել.
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
Անապակ բռնի ի քուն հարկէ մտանել, եւ զոգւոյն պնտութիւնս թուղացուցանել. (Փիլ. քհ.։)
store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.
Իսկ (Հին բռ.)
cf. Ամբարտակ;
towering, puffing up.
ՀԱՄԲԱՐՏԱԿ χῶμα agger πύργος , turris եւ այլն. որ եւ ԱՄԲԱՐՏԱԿ. Համբարձեալ ի յատակէ ի վեր՝ հողաբլուր, պատնէշ կանգնեալ, պարիսպ, աշտարակ, բուրգն. կամ ըստ Հին բռ. Ընդդէմաշտարակ.