Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Փոշահող

See full entry →

adj.

the soil of which is as the sand of the desert.

NBHL (1)

Երկիրս թանձրահող՝ քաջահասկ քաջածառ. է. իսկ ցանն եւ ցիրն եւ փոշահողն՝ ցամաք եւ անպտուղ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 81։)


Փոշեզգած

See full entry →

cf. Փոշեխառն.

NBHL (1)

Փոխանակ ախորժելի հոտոյն փոշեզգածք լինիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.) յն. բայիւ, փոշոտիլ. κονιορτούμαι pulveresco.


Փոշետեսակ

See full entry →

adj.

like dust, powdery;
very small, thin, light.

NBHL (1)

ՓՈՇԵՏԵՍԱԿ κονιορτώδης pulverulentus եւ այլն. գրի եւ ՓՈՇԷՏԵՍԱԿ, եւ ՓՈՇԻԱՏԵՍԱԿ. Որ ունի զտեսիլ փոշւոյ. նման փոշւոյ, մանր, թեթեւ՝ իրօք կամ նմանութեամբ.


Փոշկացեալ

See full entry →

adj.

reduced to dust;
digested.

NBHL (1)

Եւծիծառանց ձագք զփոշկացեալ կերակուրն՝ յետս դարձեալ՝ ի բաց ընկենուն. (Փիլ. լիւս.։)


Փոսուռայ, ից

See full entry →

s.

fire-fly;
— անթեւ, glow-worm.

NBHL (1)

Բառ յն. ֆօսո՛ւռա. այսինքն լուսատտուն (ի φῶς եւ οὑρά ), որ եւ λαμπυρίς . փայլող. cicindela. իտ. lucciola. Ճանճիկ, որ ի թռչիլն ընդ երեկս եւ ի գիշերի՝ լոյս շողացուցանէ ի տտանէ. կայ եւ թրթուր նորա փոքրիկ՝ աղօտագոյն լուսով. կածոռիկ.


Փորագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to engrave, to grave;
— ժանտաջրով, to etch.

NBHL (1)

Իբրու տասն են, բաշխեաց յերկուս հնդեակս. զորս յերկուս արձանս (քարեղէն տախտակաց ) փորագրեաց։ Նստելով ի լերինն՝ ոչ փորագրէր տախտակս քարեղէնս, եւ տայր նոցա՝ որպէս երբեմն մովսէսի ի լերինն սինայ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սարգ. ՟բ. յհ.։)


Փորացուցանեմ, ուցի

See full entry →

sv.

to bend forward.

NBHL (1)

Բայ անստոյգ. որ պարտի գրիլ. Կորացուցանել. եւ կամ է՝ որպէս Ի փորն կոյս խոնարհել եւ թեքել զանձն.


Փորեմ, եցի

See full entry →

va.

to dig, to hollow, to ditch, to excavate, to hollow out;
to sap, to undermine;
to engrave, to notch, to jag;
— զաչս, to tear out the eyes.

NBHL (1)

Փորեցին զաչս հասանայ։ Աչօք փորելովք երթայր ի բաբիլոն. (Արծր. ՟Է. 2։ Նչ. եզեկ.։)


Փորձ, ոյ, ի

See full entry →

s. adj. adv.

trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.

NBHL (5)

(լծ. եւ յն. եւ լտ. ). πεῖρα experimentum δοκίμιον, δοκιμή probatio, exploratio, experientia. տե՛ս եւ ՓՈՐՁՈՒԹԻՒՆ. πειρασμός tentatio. Փորձելն կամ փորձիլն. հանդէս. քննութիւն. ընտրութիւն, ցուցակութիւն. տեղեկութիւն.

Առանց քննութենէ եւ փորձի. (Փիլ. տեսական.։)

Որ զայլոց առն փորձ առեալ է. այն է՝ գիտել զայր. կամ ամուսնանալ. (Փիլ. քհ.։)

ԸՆԴ ՓՈՐՁ ԱՆՑԱՆԵԼ. Ի ՓՈՐՁ ՄՏԱՆԵԼ կամ ԳԱԼ. իբր Փորձիլ, եւ փորձել անձամբ.

Յառաքինեաց եւ ի փորձից։ Այսու փորձ գտան (այսինքն նեղութեամբ ) ընտրեալք ամենայն։ Եկեսցէ ի մէջ փորձն պօղոս.. . Որ ոչ է փորձ պատերազմի։ Էին եւ Աստուածայնոց գրոց փորձք եւ հմուտք։ Փորձ գտեալ։ Ամենայնիւ փորձք գտեալք։ Որում ամենեքին փորձ էք, Որոյ ճշմարտութեան փորձ էք դուք։ Լսել բարւոյ եւ փորձ վարդապետին՝ հօրն ամոնայ. (Փիլ.։ Պրպմ.։ Իգն.։ Սարգ.։ Սարկ.։ Բրսղ. մրկ.։ Վրք. հց. ՟Բ։)


Փորձական, ի, աց

See full entry →

adj.

experimental;
empiric;
tried, proved.

NBHL (1)

Աստցեալ են փորձականքն։ Ասացին ոմանք ի փորձականացն։ Ոչ է պարտ զառաջին իմաստնոցն եւ փորձականացն խրատուցս զանց առնել, կամ հակառակիլ. (Վստկ.։)


Փորձեմ, եցի

See full entry →

va.

to attempt, to try, to experiment, to make an experiment of;
to prove, to assay, to put to the test;
to tempt, to sound, to try;
to tempt, to allure, to entice.

NBHL (1)

Զի մի՛ փորձեսցէ զքեզ սատանայ։ Փորձիլ ի սատանայէ. եւ այլն։


Փորձիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be tried, tempted;
to try, to endeavour, to seek;
to be purified, refined.

NBHL (1)

Փորձի զժողովուրդն հանել Աստուածայ ընդ առաջ։ Փորձեցիր ամբողջ պահել զամենայն ինչ։ Փորձեցայց դարձեալ ըստ իւրաքանչիւր ազգացն յարմարել ըստ իւրաքանչւոր ազգացն յարմարել զտեսլական օրէնս. (Փիլ.։)


Փորոտի, տւոյ, տնաց

See full entry →

cf. Փորոտիք.

NBHL (1)

Փորոտիք եօթն. ախոնդանք, սիրտ, փայծաղն, լեարդ, թոքք, երիկամունք երկու. (Փիլ. այլաբ.։)


Փորումն, ման

See full entry →

s.

hollowing out, excavation.

NBHL (2)

Փորելն, իլն. բրումն.

Ի ջրհորոցն ի վերստին մաքրութիւն եւ ի պեղումն եւ փորումն փութացաւ.. . Փորումն եւ պեղումն վերստին մաքրութիւն. (Փիլ. լին. ՟Դ։)


Փութամ, ացայ, ա՛, ացիր

See full entry →

vn.

to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.

NBHL (1)

(լծ. յն. եւ լտ). σπεύδω, σπουδάζω studeo եւ festino, diligenter ago κατασπεύδω accelero, propero ἑπιμελέομαι curo, curam gero եւ այլն. Փոյթ ունել, եւ փո՛յթ շարժիլ. երագել. ճեպել. աճապարել. վաղվաղել. կանխել. սիրով բերիլ. ջանալ. գուն գործել. նկրտիլ. հոգալ. շուտ ընկէլ, արտորալ.


Տապալումն, ման

See full entry →

s. gr.

throwing down, overturning, subversion, ruin, fall;
rolling;
declension.

NBHL (2)

Տապալելն եւ տապալիլն՝ ըստ ամենայն նշ.

Կարծրագոյն գտար առ ի տապալումն աւերածոյ։ Հիմնաշարժ տապալմամբ։ Զբարձրաբերձ շինուածոցն տապալմունս։ Ի տանցն տապալմունս. (Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Դ. 4։ Պիտ.։ Փիլ. լին.։)


Տապախարշ

See full entry →

adj.

burning;
— առնել, to burn, to be burnt.

NBHL (1)

ՏԱՊԱԽԱՐՇ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Տապով խարշել, խարշիլ.


Տապակէզ

See full entry →

adj.

very hot, burning;
— լինել, to be scorched up.

NBHL (1)

ՏԱՊԱԿԷԶ ԼԻՆԵԼ. Կիզանիլ ի տապոյ. տապախարշ լինել.


Տապակումն, ման

See full entry →

s.

frying.

NBHL (1)

Տապակիլն մարմնով կամ սրտիւ.


Տապանակ, աց

See full entry →

s.

chest, box, coffer, small trunk;
poor's box;
tabernacle;
cf. Ուխտ;
— պրտուեայ, ark of bulrushes.

NBHL (1)

Նմանութեամբ՝ Մարմինս մեր (որպէս ընդարձակ ունի Փիլոն).


Տապանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to grow warm, to be excessively hot, to be burnt, scorched;
to be in a fever.

NBHL (1)

πυρόομαι, καυματίζομαι incendor, cremor. Տապով իւիք տանջիլ. տապիլ. տապակիլ. խորովիլ. տոչորիլ. ջեռնուլ. ջերանիլ. տենդիլ. պասքիլ, տապակիլ.


Տապանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be buried.

NBHL (1)

Դնիլ ի տապանի, թաղիլ ի գերեզմանի.


Տապեղուլունք

See full entry →

s.

dice.

NBHL (1)

Ընդ տապեղուլունս զբօսանել, եւ յանօրէն տեսիլս թատերցն դեգերել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)


Տապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Տապանամ.

NBHL (1)

Տապանալ. ջերանիլ. ջեռնուլ. խօթանալ որպէս տենդիւ.


Տառ, ից

See full entry →

cf. Տարր;
letter, character;
letter, episite;
book;
աստուածեղէն —ք, the Holy Scriptures;
մարգարէական —ք, the prophecies;
—ք կանոնականք, canons, constitutions, statutes, written laws.

NBHL (2)

Արդեօք չորք տառքդ ամենեցո՛ւն են, թէ բնութիւն ինչ առանձինն։ Ստուգաբանեալ զտառս՝ լինի տարր. վասն զի ռայն զերկուց րէից զտհեղի ունի։ Ի զանազան տառից բաղադրեալ բանականիս (մարմնոյ) բնութիւն։ Նաւաստին հմուտ տեղեկութեամբն զ՝ի վերայ լոյծ մկանացդ ճանապարհորդելով մեծագոյն տառիդ։ Զձեզ աղաչեմ տա՛ռդ երկնի եւ երկրի. (Փիլ. իմաստն.։ Երզն. քեր.։ Նար. խչ.։ Պիտ.։)

Աբրամ ... աբրաամ. եւ ձայնդ՝ իբրու տառի այբին կրկնեցելոյ. բայց զօրութեամբ՝ մեծի կարծեաց օրինաց ցուցանէ զփոփոխումն։ Յաւելուած միոյ տառին զայն նշանակէր։ Տառք յարմարեալք ի ձայնականաց եւ ի բաղաձայնից՝ կերպարանեն զբան. (Փիլ. իմաստն.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։)


Տառապական, ի, աց

See full entry →

adj.

unhappy, wretched, miserable.

NBHL (1)

Ի տառապական չարեաց թշուառութենէն խոյս տուեալ փախչէր. (Փիլ. իմաստն.) յն. մի բառ κακοπραγία.


Տառապեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to trouble, to afflict, to oppress, to molest, to maltreat, to vex;
to violate, to dishonour, to deflower;
—եցուցանես զաղիսս իմ, I am afflicted by your woes.

NBHL (1)

ταλαιπωρέω in aerumnas ac miserias injicio, affligo ταπεινόω humilio ἑκπιέζω opprimo κατατείνω distendo, vexo. Տալ տառապիլ. նեղել. ճնշել. նկուն առնել. թշուառացուցանել, հարստահարել եւ խոնարհեցուցանել. չարչրկել.


Տառապեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

afflicting, afflictive, grievous, vexing, tormenting.

NBHL (1)

Վասն ճնշողի եւ տառապեցուցչի երկոցն։ Զերծո՛ զիս ի տառապեցուցչաց իմոց։ Զնեղիչսն եւ զտառապեցուցիչսն. (Փիլ. այլաբ.։ Սարկ. աղ.։ Լմբ. սղ.։)


Տառապիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to grieve at, to be pained, uneasy, afflicted, tormented, vexed, to be unhappy, miserable;
տառապէաք խնդրէաք զքեզ, we have sought thee sorrowing.

NBHL (1)

ταλαιπωρέω, ὁδυνόομαι, καταστενάζω , σκάλλομαι aerumnas ac miserias patior եւ այլն. Տառապանալ. թշուառանալ. նկուն լինել. աշխատ լինել. տատամսիլ. խոնարհիլ. չարչարիլ. կրել զնեղութիւն եւ զանձկութիւն. հեծել. խէղճութիւն քաշել, չարչրկիլ, ախուվախ ընել.


Տառապումն, ման

See full entry →

s.

cf. Տառապանք.

NBHL (1)

Տառապիլն. տառապանք.


Տառատիպ

See full entry →

adj. s.

written;
copyist.

NBHL (1)

Որոց կեանց վարուք զարդարեալ նկարագիծ է տառատիպ օրինացն աստուծոյ. (Յիշատ. փիլ.։)


Տասանորդութիւն, ութեան

See full entry →

s.

decimation, tithing.

NBHL (1)

Տասնորդելն, իլն. տասանորդ.


Տասն, սին, սունք, սանց

See full entry →

adj. adv.

ten;
ի — ամսոյն, on the tenth of the month;
— անգամ, ten times;
— —, by tens.

NBHL (1)

Գտցես ի տասունսն զմինն, եւ ի մինն զտասունսն։ Զպակասումն չորրորդ տասինն (խ թուոյ) լցուցիք։ Գառինք չորրորդ տասունք։ Քսանն եւ կցականն երկուց տասնից. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Շար.։ Թէոփիլ. ՟խ մկ։ Մագ. ՟Ձ՟Դ։)


Տասնեակ, եկի

See full entry →

adj. s.

ten, half-a-score;
decade.

NBHL (1)

Ի միակէն մինչեւ ի տասնեակն։ Տասնեկաւ ամենակատարիւ. եւ այլն. (Փիլ. ՟ժ. բան. ստէպ։)


Տասներեակ, րեկի

See full entry →

s.

tenth part;
decade.

NBHL (1)

Տասներորդ մասն, որ է տասներեակ։ Տասներեակս եւ հարիւրեակու Երաքտասան երեք ամսոց, եւ կէս տասներեկի. (Փիլ. լին.։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Փարպ.։)


Տասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ten, the number ten.

NBHL (1)

Զքառակին, որ է էութիւն տասնութեան. (Փիլ. ել. ՟Է. 27։)


Տաստակ

See full entry →

cf. Տախտակ.

NBHL (1)

Նկարուք տաստակացն։ Կայ մանաւանդ երանգն ի տաստակին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. տեսիլ աբր.։)


Տատամսիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be embarrassed, disturbed or pained in mind, to have difficulty in deciding, to hesitate, to waver, to be unsettled, uneasy, concerned, in trouble.

NBHL (1)

μεριμνάω curo, sollicitus sum, anxie cogito ἁδημονέω gravissime angor. (գրի եւ Տամտամսիմ) Հոգալ. վարանիլ. տրտմութեամբ եւ անձկութեամբ, տարտամութեամբ, երկիւղիւ, զոփալով.


Տատան

See full entry →

adj. s.

shaky, tottering, vacillating;
swing, see-saw;
cf. Տատանումն;
կալ ի —ի, cf. Տատանիմ;
— առնել, to swing, to send up and down, to see-saw.

NBHL (1)

(իբրլ սասան. կամ տանելով տանիլ այսր անդր) cf. ՏԱՏԱՆՈՒՄՆ.


Տատանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to jog, to wag, to totter, to vacillate, to flutter about, to struggle, to tremble, to be shaken, agitated, staggered;
to hesitate, to waver, to be in suspense.

NBHL (2)

περιφέρομαι circumferor ῤιπίζομαι ventilor κινοῦμαι moveor τρέμω tremo. Այսր անդր տարեալ լինել, տարուբերիլ. գեդեւիլ. գանդաչել. շարժիլ. դողալ. սասանիլ. երերիլ.

Եթէ ոչ բան զցանկութիւնն արգելցէ, ամենայն ի հարկէ կենաց աշխարհիս իրք շարժեալ տատանեսցին ըստ ոչ բնութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Տատանումն, ման

See full entry →

s.

jogging, jostling, staggering, shaking, tottering, vacillating, trembling.

NBHL (1)

Տատանիլն. տատան. շարժլումն. սասանումն. դեգեւումն. դողումն.


Տարաբաժանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to start from, to remove, to expatriate oneself.

NBHL (1)

Բաժանիլ յիւրոցն եւ ի տար աշխարհ երթալ.


Տարաբարձիմ

See full entry →

vn.

to be taken away;
to be divided.

NBHL (1)

διαιρέομαι dividor. Ի բաց բառնիլ. բաժանիլ. տարատրոհիլ. տարբերիլ.


Տարաբերիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.

NBHL (3)

περιστρέφομαι circumferor. Տարուբերիլ. այսր անդր տատանիլ. շրջիլ. ծփիլ. եւ Տարակուսիլ. վարանիլ.

ՏԱՐԱԲԵՐԻԼ. որպէս Տարբերիլ. որոշիլ. զանազանիլ.

Ուստի ամենայն մարմինն յօդիւք եւ խաղալեօք տարաբերեալ եւ խառնեալ՝ աճէ զաճումն աստուածոյ. (Կողոս. ՟Բ. 19. (այլք իմանան՝ մատակարարիլ, անտեսիլ)։)


Տարաբերութիւն, ութեան

See full entry →

s.

agitation, shaking;
difference, diversity.

NBHL (1)

Տարուբերիլն. ծածանումն. տատանումն.


Տարաբնակ, աց

See full entry →

adj.

living abroad, expatriated;
excluded.

NBHL (1)

ՏԱՐԱԲՆԱԿ ԼԻՆԵԼ. Գնալ ի տար աշխարհ. տարաբնակիլ.


Տարաբնակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to dwell abroad, afar off;
to estrange oneself, to be removed.

NBHL (1)

Նոր երկինք նորաձեւեալ բանն աստըուած զորովայն կուսին՝ եւ ի նմա տարաբնակիլ հաճեցաւ. (Ճ. ՟Գ.։)


Տարաբնակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of living at a distance, removal, pilgrimage.

NBHL (1)

Զտարաբնակութ Հօտարութեանն յակոբու զմտաւ ածեալ։ Զամենայն արտակացութիւն եւ արտալուծութիւն հանդերձ տարաբնակութեամբս ըստանձնեալ։ Հեռասցին տարաբնակութեամբ։ Ամպատեսիլ եւ միգապատ տարաբնակութեամբն. (Նար. խչ.։ Մագ. ՟Ե։ Կանոն.։ Անան. եկեղ։)


Տարաբուն

See full entry →

adj.

unnatural, contrary to nature;
far from one's country or home, abroad.

NBHL (1)

Մանկատռիփն զտարաբուն զհեշտ ցանկութեան զհետ էանց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Տարագիր

See full entry →

adj.

proscribed, removed, driven away, expatriated, banished, exiled;
— առնել, լինել, cf. Տարագրեմ, cf. Տարագրիմ;
— ելանել ի կենաց, to pass from this world;
ի հայրենի ընչից — գտանիլ, to be disinherited.