sheet.
Զկտաւն յովսէփ գնեաց, որ էր ջանջիլ քթան՝ սաւան մեծ եւ ընդարձակ։ Ոչ է պարտ պատել յարծաթոյ կամ յոսկի կտաւ, այլ միայն ի սաւան քթան կտաւ։ Պատէ զքրիստոս ի սաւան մաքուր. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Սաւառնիմ.
Եթերընթաց գնացիւք սաւառնացար ի յերկինս. (Տաղ.։)
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
Թեւք իւրեանց տարածեալ՝ սաւառնէին ընդ միմեանս։ Լսէի զձայն թեւոց նոցա ի սաւառնելն՝ իբրեւ զձայն ջուրց բազմաց։ Տեսի ձայն թեւոց գազանացն սաւառնելոց ընդ միմեանս. (Եզեկ. ՟Ա. 23. 24։ ՟Գ. 13։)
Սաւառնին (պարակցութեամբ) ընդ հողեղէնքս՝ ջոկք անմահիցըն հրեղինաց. (Տաղ.։)
Ի պարտիզէն՝ ուր կապեցաւն նախատանօք, անտի սաւառնեալ շքեղացեալ ճանապարհ առնէր ընդ ամպս գարշապարօք. (Լմբ. համբ.։)
like Saul.
Սաւուղաբար արար ընդ անձինն իւրոյ։ Սաւուղաբար անձնամահ եղեւ։ Սաւուղաբար յիւրմէ մեռեալ. (Խոր. ՟Գ. 35։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Թ.։ Շ. վիպ.։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Յառաջագոյն զպարկեշտութիւն սափրեալ ի նմանէ՝ յետոյ եւ զզօրութիւնն սափրէ (ընդ վարսս գլխոյն)։ Թաւագէսք են, որ ոչն սափրին ամենեւին։ Սափրեալ յայլոց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զպատմուճանն ի բաց ընկենոյր, եւ զվարսսն սափրէր (յովբ). (Իսիւք.։)
barber, hair-dresser.
Էր ընդ զգալւոյ սափրչին եւ իմանալի վարսաւիրայն սատանայ. (Փիլ. սամփս.։)
cf. Սաքրիմ.
Անզգամն դիւաւ ըմբռնի յիմաստնոյն, եւ երկչոտն սաքրեաց ընդ արեաւ. (Փիլ. այլաբ.։)
Երբեմն մերկանայ ի պատենից (ցանկութիւն ընչից). երբեմն ստութեամբ պատրուակեալ սաքրի. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
ՍԳԱԼ. վրիպակաւ գրի ստէպ, որպէս զգալ, եւ ընդ հակառակն գրի՝ Զգալ, որպէս Սգալ. զոր քաջ գիտել պէտք են վերծանողաց զհին մատեանս.
Մի խնդալ ընդ այն, ընդ որ սգալն պարտ է։ Վասն է՞ր իսկ սգոյք զայսմանէ, զորոյ ես սկիզբն անգոսնեմ. (Իսիւք.։)
to mourn.
Ամենայն արարածք սգաւորեցան ընդ մեռանել արարչին իւրեանց. (Պիտառ.։)
threshold;
doorpost, jamb.
φλία limen σταθμός potis πρόθυρον vestibulum. ռմկ. չիմ. Ստորին բարաւոր դրան ընդ ոտիւք անկեալ, լայնաբար՝ կողմնականքն.
table, board;
meal, food, table;
altar;
banker's counter;
աւագ —, grand, high altar;
— գրելոյ, writing-table;
— խոհակերոցի, kitchen-table;
dresser;
— մարմարեայ, marble-table;
— գործոյ, work-table;
սփռոց —ոյ, table-cloth;
անօթք, սպասք —ոյ, plates and dishes;
պատառաքաղ, դանակ, դրգալ —ոյ, table-fork, table-knife, table-spoon;
զրոյցք ի —ի, table-talk;
— յարդարել, ուղղել, դնել, to lay out a table, to spread the table;
— ուղղել, to erect or place an altar or Communion-table;
բեզմել ի —, to sit down to table;
ծառայել —ոյ, to wait at table;
ի —ի լինել, to be at table;
ելանել ի —ոյ, to rise from table;
բառնալ զ—, to take away, to clear the table;
ծախք —ոյ, table-expenses;
cf. Կողապտեմ;
cf. Ճաշ;
cf. Պատիւ;
trapezium.
Աղ եւ հաց սեղանոյ զաւակս ի հաւանութիւն ածէ ընդդէմ թշնամեաց. (Ոսկ. եփես.։)
Ունի սեղանն չորս անկիւն, որ է խաչն. եւ յիրաւի սեղան, զի եղեւ վերընկալ տէրունեան մարմնոյն ճշմարիտ պատարագին, որ մատեաւ հօր. (Ագաթ.։)
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
Ոչ երկեայ յօրինակէ սեղանակազմին, որ ընդ փափկութեանն պապակէր. (Սկեւռ. աղ.։)
commenal, messmate, fellowboarder.
traitor, domestic traitor, betrayer;
one guilty of sacrilege, profaner.
Որ նենգէ ընդդեմ սեղանոյ տանուտեառն. դաւաճան ընդդեմ հացին՝ յոր վայելեաց. սեղանակապուտ.
banker, changer;
տալ or արկանել զարծաթ ի —ս, to place money in a bank at interest, to put out money to interest.
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Զոր օրինակ ի համադամս կերակրոց առաջի իւրեանց ունելով սեղանաւորել, ընտրութեամբ ճաշակելեացն զմի յախորժակացն առ ինքն առեալ՝ անփոյթ առնէ զբազմութենէ կերակրոյն. (Շ. թղթ.։)
like a lover, in a coquettish manner.
Սիղեխաբար ապականել զպատուականութիւնն հոգւոյ։ Սատանայ սեղեխաբար գողանայ զմեր սուրբ ամուսնութիւնն ընդ քրիստոսի. (Նիւս. կուս. Նար. երգ.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
ἑμφράττω, -σσω obstruo. Սեղմ եւ սերտ առնել. զսպել. պնդել. զանգել. սըխմել, ամրցընել, միացնել.
cf. Սեմիար.
Գրիչք երագագիրք սեմագիրք շրջէին ընդ նմա (որոդինեայ) աւելի քան զեօթն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 23։)
tachygrapher.
Գրիչք երագագիրք սեմագիրք շրջէին ընդ նմա (որոդինեայ) աւելի քան զեօթն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 23։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
ՍԵՊՀԱԿԱՆ կամ ՍԵՓԱԿԱՆ, կամ ՍԵՓՀԱԿԱՆ. (որպէս թէ սեպուհական, ազատական). περιούσιος peculiaris, eximius περιποίησις acquisitio ἑξαίρετος exemptus a numero, selectus եւ ἵδιος proprius, suus. Առանձնական. իւրական. յատուկ. իրաւամբք ժառանգեալ կամ ստացեալ. ազատ. որոշեալ. բուն. հայրենի, բնիկ. ընտիր. իսկագոյն.
Սեպհական է աստուծոյ ուրախ լինել ընդ գիւտ կորուսելոց. (Գէ. ես.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Որք զգաստութեան անսպիաբար սեպհականեցուցին զպատմուճանն, ի խորհրդական հարսնարանն ընկալեալ լինին. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Որք զգաստութեան անսպիաբար սեպհականեցուցին զպատմուճանն, ի խորհրդական հարսնարանն ընկալեալ լինին. (Ճ. ՟Գ.։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
Որք զգաստութեան անսպիաբար սեպհականեցուցին զպատմուճանն, ի խորհրդական հարսնարանն ընկալեալ լինին. (Ճ. ՟Գ.։)
generally, universally.
γενικῶς generatim, in genere, generaliter. Ըստ սեռի. սեռականապէս. ընդհանրապէս.
generic;
general, universal;
genitive.
γενικός generalis, universalis. Սեպհականն կամ յայտարարն սեռի իմիք. հանրական. ընդհանուրն՝ ընդ որով են մասնաւորք. ընդհանրական.
Զի որ զջուրն նիւթական՝ փոխէ ի տունկսըն սեռական (այսինքն ազգի ազգի). (Շ. խոստ.։)
of an universal or resplendent form (the Cross).
Զանազանի ի չուրս եղանակս, բնական, սեռական, ձեւական, իմացական. ըստ որում քառաթեւ խաչն՝ որ էր սեռ ինչ փայտի, ձեւովն է տարածեալ ընդ ամենայն կողմն աշխարհի.
of several species, diversified, various, subdivided, heterogeneous.
Կոտորեալ յընդմիմեամբք սեռս, այսինքն ի տեսակս. ազգի ազգի. պէսպէս.
clearness, cleanness, purity.
Վաճառականք խառնեն ջուր ընդ գինի, այսինքն է ընդ սեռնութիւն եւ ընդ յստակութիւն աստուծոյ։ Սեռնութեան եւ անխառնութեան խորհուրդ. (Իրէն. առ Լեհ.։ Ասող. ՟Գ. 21։)
the being of the same progeny or race.
Ի քրիստոսէ սնուցեալք՝ իբրեւ զհոլով եւ զսեռութիւն ընկալան, որպէս որդիք ի հօրէ անու անակոչեալք՝ քրիստոնեայք անուանեցան. (որպէս արշակունիք յարշակայ. Զքր. կթ.։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Յետ ջրհեղեղին յերից տրանց ընդ բնաւ տիեզերս ազգք մարդկան սերեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Սերկեւլի.
Սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրան, եւ ընկոյզն. (Ագաթ.։)
quince;
սինձ սերկեւլի, quiddany;
quince-tree.
Սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրան, եւ ընկոյզն. (Ագաթ.։)
to conceive.
sower;
begetter, procreator.
Ինքն հայր իցէ, եւ ինքն մայր. եւ նոյն սերմանարկու, եւ նոյն սերմնընկալ. (Եզնիկ.։)
gonorrhea.
γονόρροια seminis profluvium. Ախտ սերմնակաթի. սերմներթութիւն. ծորումն ընդ վայր.
seminal;
spermatic.
Զցօղն իբրեւ զսրմնական իմն բան ընկալեալ մեղուն՝ լինի յղի։ Սերմնական բանք։ Նշխարս թողլով սերմնական սկզբունս, ի ձեռն որոց վերստին լցցին ունայնացեալքն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 16։)
feeding on seeds or grain.
σπερματοφάγος seminivorus, qui seminibs alitur. Ուտօղ զսերմն կամ զսերմանիս. ընդակեր.
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
περισεσυρμένος dissolutus. Նշանակ ցոփութեան, որով ոք ի գնացս իւր քարշէ ընդ գետին զստորոտս երկայնս.
to thicken, to grow thick or large, to enlarge;
to become or grow larger, bigger, stouter, fatter;
to increase in size, to grow.
παχύνομαι incrassor, pinguesco. Թանձրանալ. թաւանալ. յօրանալ. վարսաւորիլ. մեծանալ. հաստընալ. ուռճանալ, հարըստնալ.
Ստուարացեալ էք դուք ընչիւք։ Ստուարացեալ են նոքա (բարի) կենօք. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Անհոգութեամբ եւ հեշտութեամբ ստուարացեալք. (Շ. ընդհ.։)
to thicken, to enlarge;
to augment, to increase;
to magnify.
Տալ ստուաբանալ. թանձրացուցանել. զօրացուցանել. ծանրացուցանել. մենծցընել.
truthful, veracious;
true, real, veritable;
etymologist.
Որք անուան ստուգաբան են քննիչք, զփառացն անուն կրկին իմանան։ Այր բանիբուն գիտութեամբ, ստուգաբան ի կարգադրութիւն ճառից։ Խաբեբայք եւ պատրիչք փոխաբերեցան ընդ տրանց արդարոց եւ ստուգաբանից։ Աւետարանիչքն եւ առաքեալքն եւ ստուգաբան վարդապետքն. (Կիւրղ. գանձ.։ փարպ։ Յհ. կթ.։ Լծ. կոչ.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
Աստուածդ՝ եթէ յԱստիս ածելոյ ստուգաբանեսցի, եւ կամ որք յայսոսիկ պանծաբանքն են, ի Հաստելոյ. (Առ որս.) ըստ հյ. իսկ ըստ յն. թեօ՛ս ի թէին, կամ է՛թին, կամ թէօ՛րին. այսինքն յընթանալոյ, կամ յայրելոյ, կամ ի տեսանելոյ։
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
truthfulness, veracity;
etymology.
Ստութեանն զստուգաբանութիւն (ընդդէմ կարգել)։ Ի ստուգաբանութենէն նուազեալ. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
etymologically.
Ստուգաբանօրէն քննութեամբ՝ ընդ ձիթոյն անուան նիւթ ճշմարտագրի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Զի՞նչ է առխթելն. ստուգաբանօրէն յեղանակաւ առ դ նախդիր. իսկ խթեալ զնաւն, որպէս խթանաւ ինչ զգրաստ ընդոստուցանելով առ ճեպ փութոյն. (Ոսկ. գծ.։)
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
Զոր ստուգապէս երկին կոչեմք՝ առ ի սահման վերնոյն զնոյնն գոլով. (Արիստ. աշխ.) իմա՛ ըստ յն. ուռանօ՛ս, իբր օ՛ռօս դօ՛ն ա՛նօ. սահման որոց ենն ի վեր. (լծ. ընդ հյ. Վրան, ի վերայ մեր)։
sharp-sightedness;
keenness of vision.
Աչաց քոց յատակատեսութիւն եւ ստուգատեսութիւն՝ որ յիս, ընդոստուցին զնիս. (Նար. երգ.։ 2)
shady, shadowy, obscure;
figurative, symbolical;
cf. Ստուերանիստ.
Ամենայն ինչ՝ որ ստացական է, չէ մնացական, այլ ստուերական է, փոփոխական եւ ապականացու։ Հայել ի մեծութիւն ստուերականս, եւ ի փառս ծաղկընկէցս։ Հովիտ հանճարոյս ստուերական։ Ի սուտ եւ ի ստուերական գիտութենէ շինեն աշտարակ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ Բրսղ. մրկ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։ Եւագր. ՟Լ՟Ա։)
to dim, to obscure.
Իբրեւ ստուեր ընդհատել զլոյս. սուերածս ածել.