Definitions containing the research իլ : 9981 Results

Որջաբար

See full entry →

adv.

cave-like, like a cavern.

NBHL (1)

Ինքնասիրութիւն որջաբար կաղաղացեալ ի ներքս. (Փիլ. լիւս.։)


Որջանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to hide in a hole, to go to earth, to crouch or squat in a kennel;
to nestle, to creep into, to hide oneself.

NBHL (2)

φωλεύω, φωλέω, ἑμφωλεύω in lustro lateo, delitesco in latebris, latito. որ եւ ՈՐՋԻՄ, ՈՐՋԵՄ. Մտանել եւ նստել յորջ. բունիլ կաղանալ. ղօպիլ. ի ներքս դադարել եւ դարանիլ իբրեւ ի մորւոջ. պահուըտիլ.

Որպէս ծակք իմն են եւ բոյնք՝ աչք, ի սոսա որջացեալք են երեսք (այսինքն տեսանելիք), ա՛յլ բոյնք ականջք, ի սոսա որջացեալ են լսելիք. այլ իմն մեծ յօդաւոր ձայնին գործի որջացեալ է ի բերանի՝ լեզու։ (Թունաբերաց) ի տունսն որջանալ առաւել է սուտ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 3։ եւ Փիլ. լիւս.։)


Որսական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

hunting;
cf. Որսորդ;
շուն —, hound, greyhound;
բազէ —, trained hawk;
թռչուն —, bird of prey;
ձի —, hunter.

NBHL (1)

Որպէս զստոյգ եւ զքաջ որսորդս ... այսպէս մարդկանն որսականն (աստուած, եւ քարոզք իւր)։ Ռընգունք՝ շանց որսականաց. (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Որսորդական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

cf. Որսական;
—ն, the chase, the hunting art.

NBHL (1)

Նեբրովթ՝ եթէովպացի թարգմանի, իսկ արուեստն՝ որսորդական։ Որսորդականն ո՛րչափ օտարացեալ է ի բանական բնութենէ. (Փիլ. լին. ՟Բ. 82։)


Որցեմ, եցի

See full entry →

va.

to enrapture, to ravish.

NBHL (1)

Ի պարծանս գովեստից ազգիս մերոյ միտք իմ որցեալ զիս բերէ դեգերիլ ի ներբողումն։ Ի մեղադրութենէ աստուածայնոյն եւ մարդկայնոյն արտաքս զինքն որցեալ՝ տայր վաղվաղակի զխնդիրն. (Յհ. կթ.։)


Որքին, որքիւն, քեան

See full entry →

s. med.

herpes, tetter, ring-worm, impetigo.

NBHL (1)

Եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութիւն, եւ կամ որքեան ինչ դժնդակ, կամ մրջնոցի, եւ կամ այլ ինչ խաղաւարտաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։)


Ու

See full entry →

conj.

and.

NBHL (1)

Սուրբն ադրիանոս ու ագաթոնիկոս. (Հ. կիլիկ.։)


*Ուզեմ

See full entry →

cf. Կամիմ.

NBHL (1)

ՈՒԶԵԼ. Բայ ռամկական՝ առեալ ի գրաւորէս Յուզել, իբր Խնդրել, այսինքն Կամիլ, պահանջել, եւ Որոնել.


Ութամասնեայ

See full entry →

adj.

composed of eight parts.

NBHL (1)

Ութամասնեայ ոգւոյս մերոյ եղելոյ։ Զենոն ստոյիկեան ութամասնի ասէ գոլ զանձն, տարորոշելով զնա յիշխանականն, եւ ի հինգ զգայութիւնս, եւ ի ձայնականն, եւ ի սերմնականն. (Փիլ. լին.։ Նիւս. բն.։)


Ութանիստ

See full entry →

s.

octahedron.

NBHL (1)

Ի զուգակողմանցն երեքանկիւնիցն երեք տառք (տարերք) բաղկանան։ Հուր եւ փուղձ եւ ութանիստն. քանզի է որ հրոյ ձեւ է, եւ է որ օդոյ, եւ է որ ջրոյ. իսկ ի չորեքանկիւնեացն քուեայն է. եւ սա է ձեւ երկրի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Ուժգնագոյն

See full entry →

cf. Ուժգին.

NBHL (1)

Ուժգնագոյն գելուլ։ Ուժգնագոյնս պատուհասել։ Ուժգնագոյն բառնալ զբեռինս չարչարանաց։ Կակղագոյն կամ ուժգնագոյն. (Նիւս. կազմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ Իսիւք.։ Փիլ. բագն.։)


Ուժգնապէս

See full entry →

adv.

cf. Ուժգին.

NBHL (1)

Ուժգնապէս զի նմանէ եդեալ որոգայթն խզեաց։ Այն ուժգնապէս գանէր զնոսա։ Զինքեանն իսկ գլուխ ծեծէր ուժգնապէս։ Իբրեւ զկարծր վէմ, որ ուժգնապէս զնորա զատամունսն բեկանէ. (Փիլ. սամփս.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12. եւ Ոսկ. համբ. եւ Ոսկ. ի չրչրնս.։)


Ուժգնապիրկ

See full entry →

adj.

bound tightly.

NBHL (1)

Զջիլս ուժգնապիրկս չարին խստութեան քեւ հատեալ՝ իսպառ պարուրեաց. (Նար. խչ.։)


Ուժգնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to corroborate, to strengthen, to fortify;
to give more intenseness, to augment, to increase;
to render violent, impetuous.

NBHL (1)

Երկիր պագցեն քեզ իշխանք. ուժգնացուցանէ եւ յերկարէ արուեստականագոյն բան։ Լե՛ր տէր եղբօր քում. ե՛ւս առաւել ուժգնացուցանէ՝ մերձենալով եւ ի վեր ելանելով առ սակաւ սակաւ. (Փիլ. լին.։)


Ուժգնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.

NBHL (1)

Ի զօրութիւն ուժգնութեան փքան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ուժեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

force, vigour, power.

NBHL (1)

Հոգին իմանի ըստ զօրութեան եւ ուժեղութեան եւ հարստութեան. (Փիլ. այլաբ.։)


Ուլ, ուց, ոց

See full entry →

s.

kid;
fawn.

NBHL (1)

ἕριφος, αἱγίδιον, νεβρός hoedus եւ hinnulus. (նոյն ձայն է եւ թ. ուլագ, օղլագ, հիլլա ). Ծնունդ այծեաց, որպէս եւ այծեմաց. այծու ձագ. տե՛ս եւ յԱՄՈՅՐ. Որթ եղանց.


Ուխտադիր, դրաց

See full entry →

adj.

making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.

NBHL (1)

Այսպիսի շնորհաց արժանի եղեւ ուխտադիր եղբայրն իւր (ընդ որում ուխտ եդեալ էր հաւասար ճգնիլ). (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Ուխտադրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to form an alliance or confederacy, to league.

NBHL (1)

Ուխտադիր լինել. ուխտ դնել. դաշնաւորիլ. ուխտել.


Ուխտաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.

NBHL (1)

Ուխտաւոր լինել աստուծոյ. կրօնաւորիլ. հրաժարել ուխտիւ յանզանազան իրաց ինչ. նուիրել զանձն կամ զիրս իւր աստուծոյ.


Ուծանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

NBHL (2)

(Ի բառէս Ոյծ, ցուրտ, զով, պաղ) ἁποσκληρύνομαι, ἁποκλῆμι induresco, exaresco. Հովանալ. ցրտանալ. պաղիլ. չորանալ. պնդանալ. օտարանալ. պաղիլ.

Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ուղեգնացութիւն, ութեան

See full entry →

s.

travelling, journeying.

NBHL (1)

Առակ օրինակի ուղեգնացութեան տագնապեցելոց։ Զիա՛րդ եբրայեցւոցն ծովն առ ի պէտս ուղեգնացութեանն պատառեցաւ. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. յովն.։)


Ուղեկցեմ, եցի

See full entry →

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

NBHL (1)

ուղեկցեմ կամ ցիմ. չ.ձ. Ուղեկից լինել. ճանապարհակցել. զուգընթաց գտանիլ.


Ուղեղ, ուղղոյ

See full entry →

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

NBHL (1)

իլք, ուղեղ, ոսկր, ատամն։ Յոսկեր կառուցեալ՝ կարծրանայ, եւ յուղղի կակղանայ. (Նիւս. բն. եւ Նիւս. կազմ.։)


Ուղերձեմ, եցի

See full entry →

va.

to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.

NBHL (1)

ՈՒՂԵՐՁԵՄ κομίζω fero, porto, munero φορτίζω onero, tributum do եւ այլն. որ եւ ԸՂԵՐՁԵԼ, ՕՂԵՐՁԵԼ, ՈՂՈՐՁԵԼ. ՈՂԵՐՁԵԼ. Աղերսել կամ ողոքել ընծայիւք. ընծայաբեր լինելով համոզել, հաճել, յանկուցանել, յարել, յինքն ձգել. եւ Ընծայել յիւրմէ, ի դուրս տալ. բերել. կր. ձգիլ, բերիլ. յարիլ.


Ուղերձումն, ման

See full entry →

s.

extension.

NBHL (1)

Ուղերձելն, իլն. ձգումն. ձկտումն. յարումն.


Ուղեւոր, աց

See full entry →

s.

traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.

NBHL (1)

Աղաչէ զնմանեալսն ուղեւորաց երից՝ օթեւանս առնուլ առ նմա. (Փիլ. իմաստն.։)


Ուղեւորեմ, եցի

See full entry →

va.

to guide, to conduct, to direct in the way, to put on the way;
to send, to despatch, to forward.

NBHL (1)

ἠγέομαι duco, conduco. Տանիլ յուղի ուղիղ. առաջնորդել. եւ Յուղարկել. յղել. գրի եւ Ուղղեւորել.


Ուղխեմ

See full entry →

va.

to inundate.

NBHL (1)

ՈՒՂԽԵԼ ՈՒՂԽԻԼ. Հոսել զուխս. հոսիլ իբրեւ զուխս. զեղուլ, զեղանիլ.


Ուղխիմ

See full entry →

vn.

to overflow.


Ուղկեան

See full entry →

adj.

palm-long, four-inched, four finger's deep.

NBHL (1)

παλαιστή, -ής palmus, -ma. Որոյ չափն է ուղուկ մի. այն է չափ ափոյ բացելոյ, եւ թիզ, եւ քիլ. իբր չորս մատնաչափ. թզաչափ. քլաչափ.


Ուղղագիծ, գծից

See full entry →

adj.

rectilineal, rectilineous or rectilinear.

NBHL (1)

Պղատոն նմանեցուցանելով իւրաքանչիւրում տարեր զհաստատութիւն ուղղագծիցն ձեւոց, երկրի զկիւբիկոնն ձեւ, եւ այլն։ Միշտ բոլորակաձեւն քան զուղղագիծսն ի տեւելն հաստատուն է. (Նիւս. բն.։ Փիլ. լիւս.։)


Ուղղադրիմ

See full entry →

vn.

to become, to befit.

NBHL (1)

ՈՒՂՂԱԴՐԻԼ. Դէպուղիղ յարմարիլ. ի դէպ գալ.


Ուղղակի

See full entry →

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

NBHL (1)

Իբր ի վերայ գծի ընթանալով ուղղակի՝ անխափան կացեալք ի մէջ. (Փիլ. լիւս.։)


Ուղղաձիգ

See full entry →

adj.

in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.

NBHL (1)

Սարդ, է՛ որ ուղղաձիգս, եւ է՛ որ կողմնաւոր պրկեալս՝ կարի քաջ ի դէպ զթելսն ոստայնագործէ. (Փիլ. լիւս.։)


Ուղղանկիւն

See full entry →

s.

orthogon, rectangle.

NBHL (1)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ուղղանկիւնի, նւոյ

See full entry →

adj.

orthogonal, rightangled, rectangular.

NBHL (1)

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ուղղապէս

See full entry →

adv.

right, rightly, well.

NBHL (1)

Ասասցի ուղղապէս, եթէ ոչ ի ժամանակի եղեւ աշխարհ, այլ ի ձեռն աշխարհի բաղկացաւ ժամանակ. (Փիլ. այլաբ.։)


Ուղղաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Ուղղեմ.

NBHL (1)

ՈՒՂՂԱՒՈՐԵՄ ՈՒՂՂԱՒՈՐԻՄ. Ուղղել. կարգել. առաջնորդել. իլ.


Ուղղեմ, եցի

See full entry →

va. mar.

to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.

NBHL (1)

ὁρθόω, ὁρθοτομέω, εὑθύνω, διορθόω, κατορθόω, κατευθύνω rectifico, rectum facio, dirigo ἑναρμόζω accommodo, modulor ἁνορθόω erigo συστίζω constituo. Ուղիղ առնել. յուղղութիւն վերածել. հարթել. յարդարել. կանգնել. յաջողել. վարել. ղեկավարել. կառավարել. տնտեսել. առաջնորդել. հովուել. բարեկարգել. շտկել, տրըստել, տնկել, առաջ տանիլ, կարգաւորել.


Ուղղիչ, չի, չաց

See full entry →

s. mech.

corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.

NBHL (2)

Ասորիք՝ ուղղիչք հայ լեզուովս ասին. (Փիլ. այլաբ.)

Իբրեւ զնաւապետ ոք վստահ՝ յուղղիչ եւ ի սամիս առաքինութեան նստեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)


Ուղտ, ուց

See full entry →

s.

camel;
մատակ —, she-camel;
տաճիկ —, dromedary;
զ—ու զձայն ածել, to bellow like a camel.

NBHL (1)

κάμηλος camelus. Գրաստ անապատի՝ որոճօղ, մեծ եւ բարձր, սապատողն, երկայն ուլամբ, ոխակալ. ... (յն. լտ. գա՛միլօս, գամէլուս )


Ունակական, ի, աց

See full entry →

adj.

habitual;
habituated, inured;
innate, inborn.

NBHL (1)

Բազումս ունի զօրութիւնս, ունակական, տնկական, բնական, ընդմտածական. (Փիլ. այլաբ.։)


Ունականամ, ացայ

See full entry →

vn.

to habituate, to accustom oneself.

NBHL (1)

Բնաւորիլ ունակութեամբ. ունել, գտանիլ յիմիք. տարեալ լինել. եւ Զետեղիլ. կրթել. եւ կրթիլ. կամ գրաւել, իլ. վարել. (յն. ոճով) որպէս ἕχομαι եւ այլն.


Ունակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.

NBHL (1)

Եւ ոչ մի ունակութիւն կալուածոց անձին իւրում ծնանի, այլ այնմ որ ունին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 37։)


Ունայնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

NBHL (1)

κενόομαι evacuor, evanesco եւ այլն. Ունայն եւ թափուր մնալ. զրկիլ. անզաւակիլ, եղծանիլ. պարպիլ, փճանալ, փուճը երթալ, զրկուիլ.


Ունայնաջան

See full entry →

cf. Զրաջան.

NBHL (1)

ՈՒՆԱՅՆԱՋԱՆ ԼԻՆԵԼ. Ընդունայն ջանալ՝ աշխատիլ.


Ունայնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to empty;
to render vain or useless, to do away with;
— զանձն, to be annihilated, to bow down to the dust, to debase or humble oneself.

NBHL (1)

Զանձն ունայնացոյց՝ զկերպարանս ծառայի առեալ. (Փիլիպ. ՟Բ. 7։)


Ունելիք, լեաց

See full entry →

s.

tongs;
pincers, pliers;
nippers;
snuffers;
cf. Մազխիլ;
— խեցգետնոյ, claws;
— շաքարի, sugar-tongs;
— վիրաբուժից, forceps;
— վարսավիրայի, curling iron, curling tongs.


Ունկնդիր, դրաց

See full entry →

s. adj.

auditor, listener, hearer;
listening, obedient, docile, submissive;
—ք, auditory, audience, the public.

NBHL (1)

ՈՒՆԿՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. ἁκούω audio ὐπακούω obedio πείθομαι confido. Ունկն դնել. ունկնդրել. լսել. ուշ ունել. եւ Անսալ. հնազանդիլ.