Definitions containing the research ուն : 10000 Results

Կեղեքեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.

NBHL (1)

Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)


Կեղծաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.

NBHL (1)

Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.


Կեղծաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Կեղծաւորանամ.

NBHL (1)

Առաքեցին գաւաճանս կեղծաւորեալս զանձինս առ արդարս ունել. (Ղկ. ՟Ի. 10։)


Կեղծաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.

NBHL (1)

ὐπόκρισις hypocrisis, simulatio Կեղծաւորիլն. ունելն զկեղծիս ի բարս. սուտ կերպարանութիւն. պատրուակ. եւ Պատրանք.


Կեղծիք, ծեաց

See full entry →

s. adv.

dissimulation, feint, sham, fiction, counterfeit, forgery, fable, idle fancy, crotchet, fantasy, chimera;
կեղծեօք, fictitiously.

NBHL (1)

կեղծիւք առ արդարս ունէին զինքեանս. (Համամ առակ.։)


Կեմ, ոյ, ով

See full entry →

s.

grass-rope;
rush-mat.

NBHL (1)

Կարկատուն կեմովքն կաշկանդեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)


Կենագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vivification.

NBHL (1)

Կենագործութիւն նորա առաջի ամենեցուն կայր պատրաստեալ. (Մեկն. ղկ.։)


Կենակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.

NBHL (2)

Եթէ ունիցիս ինչ, կենակից քո լինի սուտ բարեկամն. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 6։)

Քուն բազում՝ կենակից անիրաւ. (Կլիմաք.։)


Կենակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...

NBHL (1)

Իսահակ ընդունէր զհռեբեկայ ի կենակցութիւնն. (Նիւս. կուս.։)


Կենարար, աց

See full entry →

adj. s. bot.

vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys

NBHL (1)

ԿԵՆԱՐԱՐ, Ըստ Բժշկարան. անուն խոտոյ. cf. ԼԵՐԴԱԽՏ։


Կենդակ, աց

See full entry →

s.

constellation, sign of the zodiac.

NBHL (1)

Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)


Կենդանաբեր, աց

See full entry →

adj. s.

life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.

NBHL (1)

Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)


Կենդանաբոյս, բուսոց

See full entry →

s.

animal-plant;
cf. Կառաբոյս.

NBHL (4)

Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)

Կենդանաբոյսն, որ է սունկար. (Ոսկիփոր.։)

ԿԵՆԴԱՆԱԲՈՅՍ. ա.գ. Կենդանի կամ առոյգ բոյս՝ տունկ. փայտ խաչի.

Սպասաւորէ պտղով՝ կենդանաբոյս, ի գողգոթայ տունըդ կանգնեալ. (Մագ. ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)


Կենդանագիր, գրաց

See full entry →

s.

portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.

NBHL (2)

Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւնն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն եւ ոչ դեղելոյն, եւ կամ թէ այլ զի՞նչ եւ իցէ երբէք կոչիցեն զայսպիսիս կենդանագրեացն մնակունք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

աբգար առաքեաց կենդանագիր յերուսաղէմ առ ի գրել զտէրունական պատկերն. (Դամասկ.։)


Կենդանախարուկեմ

See full entry →

vn.

to burn alive.

NBHL (1)

Եռանդել զնոսա, եւ կենդանախարուկել ի նմանն կոյս ջերմութիւն։ Մաքրեցելոյն յաստուածայինն կոյս ունկնդրութիւնն կենդանախարուկիլ. (Դիոն. երկն.։)


Կենդանածին, ծնաց

See full entry →

adj.

viviparous, mammiferous.

NBHL (2)

Կերպարանս կենդանածինս ունել. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ, եւ զկենդանածինս նորա զերկունս՝ անեղծս պահէ. (Դիոն. ածայ.։)


Կենդանածնական, ի, աց

See full entry →

adj.

prolific, procreating.

NBHL (1)

Որ ինչ հայի ի ծնունդ կենդանւոյ. ծնողական. ծննդական.


Կենդանածնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

birth, bringing forth.

NBHL (2)

ζωογονία generatio animalis, vivificatio Ծնունդ կենդանւոյ ի կեանս կամ կենդանի. կենդանածնիլն.

Ժանտացուցիչ (ՃՃԻ), որ յապականացուէ իմիքէ կենդանածնութեանց զբնութիւնն ունի. (Նիւս. երգ.։)


Կենդանական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.

NBHL (4)

Տունգք աճեցմամբն եւ շնչաբոյս. (Շ. բարձր.։)

կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)

ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ. ζωτικός vegetabilis. Տնկական. բուսական. ունօղ զաստիճան ինչ կելոյ ի ձեռն աճման.

Տունկք ամենայն եւ բոյսք զկենդանականն միայն հաստումն ունին եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)


Կենդանակերպ, ից

See full entry →

s.

sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.

NBHL (2)

ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.

Հրատն երկու ամ եւ կէս կայ ի կանդանակերպսն. արեգակն երեսուն օր կայ ի կենդանակերպսըն. (Մխ. այրիվ.։)


Կենդանասէր

See full entry →

adj. s.

desirous of living, fond of life;
zoophilist

NBHL (1)

Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Կենդանասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of life, zoophily.


Կենդանատեսակ

See full entry →

cf. Կենդանակերպ.

NBHL (2)

Պտուղք ծառոց, եւ շարժուն կենդանատեսակք շնչաւորք. (Շիր.։)

ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. Կազմած ունօղ զտեսիլ կամ զձեւ կենդանւոյ. արձան կամ պատկեր կազմեալ ի նմանութիւն կենդանեաց.


Կենդանատու

See full entry →

adj.

life-giving, vivifying, vivificative.

NBHL (1)

Կենդանատուն ամենեցուն է ամենեցուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Մեռուցանել զամենեցուն կենդանատուն. Խոսր.։)


Կենդանարար, աց

See full entry →

adj.

vivifying.

NBHL (2)

Հոգին սուրբ, կեանք եւ կենդանարար։ Կենդանարար ազանց բոլորեցունց. (Ածաբ. պենտեկ.։ Շար.։ Ագաթ. եւ այլն։)

ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)


Կենդանացու

See full entry →

adj.

living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.

NBHL (1)

Որ կարէ կամ ունի կեալ. որ է ապրանաց.


Կենդանացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.

NBHL (1)

Որք մեռեալ են մեղօք, կենդանացուցանէ պահք. (Յճխ. ՟Թ։ Այս արհեստ (բժշկական) մերձեցեալ կենդանացոյց (այս ինքն առողջացոյց)։ (Գարունն) իբրու ի մեռելութենէ իմն կենդանացուցեալ (զտունկս). Պիտ.։)


Կենդանի, անւոյ, անեաց

See full entry →

adj. s. adv.

living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.

NBHL (4)

Ζῶν, ζῶσα, ζωόν, ζῶν, vivus, vivens, animans. Իբր Կենսունակ. Ունօղ զկեանս կամ զինքնաշարժ գոլ, կեցօղ ըստ այլեւայլ աշտիճանաց կենդանութեան հոգւոյ, ոգւոյ, եւ շնչոյ. կեանք ունեցօղ, ողջ, ապրօղ. տիրի, սազ, ճանլը.

Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։

Ամենայն կենդանի։ Չորք կենդանիք։ Կենդանին առաջին նման առիւծու. եւ այլն։ Հասարակօրէն ուր բանն է զանբան կենդանեաց, ի մեզ դնի Անասուն կամ Գազան. որպէս թ. ճանավար. որ եւ pecus, ovis.

Կենդանեաւ մերով տեսաք զդիակունս. (Եղիշ. միանձն.։)


Կենեղուտ

See full entry →

adj.

alive, living;
vital;
vivacious.

NBHL (2)

ζωόσζωηρός vivus, vivax, vitam praebens. (որ գրի եւ ԿԵՆԱՂՈՒՏ) Ունօղ կենաց կամ կենդանութեան. կենդանի. կենդանաւէտ, կենսառիթ. կենարար. եւ Առոյգ. տոկուն, զուարթ.

Տէրունական կենեղուտ եւ կեսակիրն մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)


Կենսաբեր

See full entry →

adj.

bringing, causing or giving life, vivifying.

NBHL (2)

Կենսաբեր օրհնեալ անունդ. (Մաշտ.։)

Որ ի մէջ է անշարժ եւ հաստատուն, գոլով կենսաբեր՝ երկիրս. (Արիստ. աշխ.։)


Կենսածին

See full entry →

adj.

generating or causing life, health;
— Կոյս, Mother of Life, Virgin Mary.

NBHL (1)

Տրտմութեան եւ անիծից երկունքն բարձան ի ձէնջ՝ ի ձեռն կուսին կենսածնի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Կենսական, ի, աց

See full entry →

adj.

vital.

NBHL (1)

Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)


Կենսակիր

See full entry →

adj.

vivifying, salutary;
alive, lively.

NBHL (1)

Տէրունական կենեղուտ եւ կենսակիրն մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)


Կենսասէր

See full entry →

adj.

fond of life.

NBHL (2)

Կենսասէրն անկաւ ընդ ունայնութեամբ մահու. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Կատարեալ հանգիստն ութերորդ անվախճան դարուն կենսասիրաց անձանց. (Սարկ. տոմ.։)


Կենցաղական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.

NBHL (1)

Կենցաղականաւ անկայուն գոյիւ զբաղեալ։ Ի Ծփական խռովութեանց կենցաղական զբազմանց. (Նար.։)


Կենցաղասէր

See full entry →

adj.

mundane, worldly-minded, fond of life, of this world.

NBHL (1)

Եհաս գարունն ... տեսին եւ կենդցին կենցաղասէր մարդիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Կեռ

See full entry →

s.

tusk, tooth, fangs.

NBHL (1)

ԿԵՌ 2 (ի, աց, օք.) գ. ԿԵՌ կամ ԿԵՌԻՔ. Որպէս ռմկ. կեռիք, ակռա. (թերեւս ի Կերի, կերայ. Լծ. եւ ժայռ. ժեռ.) Ատամն, ատամունք կենդանեաց, ժանիք. տիշ.


Կեռասենի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s. bot.

cherry tree;
—ք cherry orchard.

NBHL (1)

ԿԵՌԱՍ ԿԵՌԱՍԵՆԻ, կամ ԿԵՌԱՍԻ, ւոյ. Բալ անոյշ. եւ տունկ նորա. քիրազ ... որ եւ ռմկ. կռեսի, կռսենի.


Կեսար, ու, աց

See full entry →

s.

cassar, emperor;
cf. Կայսր.

NBHL (1)

ԿԵՍԱՐ որ եւ ԿԵՍԱՌ, կամ ԿԵՍԱՐՈՍ. Բառ լտ. caesar καῖσαρ . յորմէ եւ ԿԱՅՍՐ. Մականուն Յուլիոսի առաջին ինքնակալի հռովմայ, յորմէ եւ յաջորդք նորա կեսար կամ կայսր կոչեցան. որպէս եւ գահակիցք նոցա. չասար, գայսէր.


Կետոս

See full entry →

s. ast.

whale;
cetus.

NBHL (1)

Որպէս վասն կետոսացն ասացաւ. (Վրդն. ծն.։ Զկետոսն մեծ զբռամբ ածել, որ է նա բանսարկուն. Ոսկիփոր.։)


Կերակրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.

NBHL (1)

Որ ողորմի անանկի, ինքնկերակրեսցի։ Կերակրեսցին նովաւ ազինք։ Ի նմանէ կերակրէր ամենայն մարմին։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ, եւ այլն։ Կերակրեաց, եւ կերակրեցաւ զհացն երկնաւոր. (Ոսկ. գծ.։)


Կերակրիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

nourishing, feeding;
nutritious.

NBHL (1)

Ի քաղցն՝ ամենեցուն կերակրիչ, ի հալածանսն փրկիչ բոլորից. (Մեկն. ղկ.։)


Կերակրողական, ի, աց

See full entry →

adj.

nutritive, nutritious.

NBHL (2)

Զատամունսն.. Կերակրողականին կատարման. (Դիոն. երկն.։)

Զկերակրողականն ունել զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։)


Կերակրչութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of nourishing, sustentation;
stewardship, administration, management.

NBHL (1)

Աջ ակն՝ սէր, եւ ձեռն՝ կերակրչութիւն եւ ոտն՝ թիկունք (լինելն)։ Ուսիցին զկերակրչութիւն աղքատաց։ Հնարի ապստամբել ի կերակրչութենէ այտի քումմէ։ Խոստովան եղեն հովիւք ընդ կերակրչութիւնն. (Եփր. համաբ. եւ այլն։)


Խրոխտանք

See full entry →

s.

cf. Խրոխտումն.

NBHL (1)

Ամենաքաջն խրոխտանաց։ Խրոխտանաց վճարեալ իրս։ Քաջալերագոյն խրոխտանօքն, եւ մեծանուն պարծանօխն, եւ մեծանուն պարծանօք. (Պիտ.։)


Խրտուիլ

See full entry →

s.

scarecrow, bugbear;
դոյզն ինչ —, a mere trifle, a nothing.

NBHL (1)

φόβητρον terriculum, terriculamentum. որ եւ ռմկ. խրտուիլակ, խրչլակ, խունջ, ծանակ . թ. գօրգուլուգ. Ինչ մի խրտեցուցիչ եւ ահարկու. որպիսի է եւ նմանութիւն մարդոյ կամ կենդանւոյ կանգնեալ ի պարտէզս եւ յայգիս ի խրտուցանել զթռչունս.


Խցանեմ, խցի, խից

See full entry →

va.

cf. Խնում.

NBHL (1)

Խցանելով զբարան այնոցիկ, որք զպատճառս առնուն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)


Խփանեմ, խփի

See full entry →

va.

to cover;
to shut.

NBHL (2)

Ստէպ բանալով եւ խփանելով՝ ընդունին զօդն. (Սեբեր. ՟Է։)

Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)


Խփեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խփանեմ.

NBHL (2)

Ստէպ բանալով եւ խփանելով՝ ընդունին զօդն. (Սեբեր. ՟Է։)

Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)


Խօշիւն

See full entry →

s.

noise, murmur, rumour, uproar.

NBHL (2)

ԽՕՇԻՒՆ որ գրի ԽԱՒՇԻՒՆ, եւ ԽՈՇԻՒՆ (զոր տեսցես). ἱαχή, θρόος strepitus, fremitus, murmur, susurrus, vociferatio, clamor (որպէս թէ խը՛շ խը՛շ ձայն). Ձայն տերեւոց. շրշիւն. սոսափիւն. խարշափիւն. եւ ամենայն ձայն աննշան. ոտնաձայն. հնչիւն. շշիւն. շաչիւն. որպէս եւ ի (Հին բռ.) դնին որպէս փաղանուն.

Խաւարամած շտեմարանացն խօշիւնք դնդչմունք. (Անան. եկեղ։)