to excoriate, to scratch;
to tear, to rend, to lacerate, to flay, to wound;
to afflict, to vex, to harass, to oppress;
— զսիրտ, to rend, to harrow, to break the heart;
— զմիմեանս, to tear each other;
to revile or malign each other;
— զկէրս to rip up old sores, to open wounds afresh.
Նկուն ճիրանք աղկաղկաց մնոցն մորմոքողաց զիս կեղեքեսցեն. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.
cf. Կեղծաւորանամ.
Առաքեցին գաւաճանս կեղծաւորեալս զանձինս առ արդարս ունել. (Ղկ. ՟Ի. 10։)
hypocrisy, dissimulation, duplicity, pretenoe, fiction, imposture, falsehood;
— ի բարեպաշտութեան, bigotry, affected devotion, false piety, cant.
ὐπόκρισις hypocrisis, simulatio Կեղծաւորիլն. ունելն զկեղծիս ի բարս. սուտ կերպարանութիւն. պատրուակ. եւ Պատրանք.
dissimulation, feint, sham, fiction, counterfeit, forgery, fable, idle fancy, crotchet, fantasy, chimera;
կեղծեօք, fictitiously.
կեղծիւք առ արդարս ունէին զինքեանս. (Համամ առակ.։)
grass-rope;
rush-mat.
Կարկատուն կեմովքն կաշկանդեալ. (Մագ. ՟Ժ՟Զ։)
vivification.
Կենագործութիւն նորա առաջի ամենեցուն կայր պատրաստեալ. (Մեկն. ղկ.։)
comrade, companion, partaker;
husband, wife, married couple;
— լինել, to live together, to cohabit, to keep company with, to get intimate, to frequent, to converse;
չկամիմ բնաւ — առնդ լինել, I will have no manner of conversation, no dealing with that man.
Եթէ ունիցիս ինչ, կենակից քո լինի սուտ բարեկամն. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 6։)
Քուն բազում՝ կենակից անիրաւ. (Կլիմաք.։)
living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
Իսահակ ընդունէր զհռեբեկայ ի կենակցութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
vivifying, vivifical;
Saviour, Redeemer;
chamœdrys
ԿԵՆԱՐԱՐ, Ըստ Բժշկարան. անուն խոտոյ. cf. ԼԵՐԴԱԽՏ։
constellation, sign of the zodiac.
Որ ի վերայ լանջացն երկոտասան ակունքն ... առ ի ցոյցս կենդանակին. քանզի եւ նա յերկոտասանից ի մի վայր եկեալ գոյանայ կենդանացն։ Իւրաքանչիւր ումեք (ի ՟Ժ՟Բ նահատակաց) կենդակ մի բաշխել, եւ այլն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել.։)
life-bringing, vital, vivifying;
zodiac.
Ողջունեցին զկենդանաբեր զգարշապարս յարուցելոյն ի մեռելոց. (Գանձ.։)
animal-plant;
cf. Կառաբոյս.
Զմի ի զգայութեանցն ունելով՝ այս ինքն զշօշափականն, լինի կենդանբոյսն. (Անյաղթ պորփ.։)
Կենդանաբոյսն, որ է սունկար. (Ոսկիփոր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԲՈՅՍ. ա.գ. Կենդանի կամ առոյգ բոյս՝ տունկ. փայտ խաչի.
Սպասաւորէ պտղով՝ կենդանաբոյս, ի գողգոթայ տունըդ կանգնեալ. (Մագ. ՟Բ. եւ Մագ. ոտ. խչ.։)
portrait, likeness, picture;
painter;
հասակաչափ՝ փոքր՝ մանրանկար —, full-length, half-length, head-size, miniature portrait;
գեղեցիկ՝ ճշգրիտ —, fine, exact portrait;
տալ հանել զ—, to get one's picture drawn or painted, to have one's likeness taken;
cf. Լուսանկար.
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւնն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն եւ ոչ դեղելոյն, եւ կամ թէ այլ զի՞նչ եւ իցէ երբէք կոչիցեն զայսպիսիս կենդանագրեացն մնակունք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
աբգար առաքեաց կենդանագիր յերուսաղէմ առ ի գրել զտէրունական պատկերն. (Դամասկ.։)
to burn alive.
Եռանդել զնոսա, եւ կենդանախարուկել ի նմանն կոյս ջերմութիւն։ Մաքրեցելոյն յաստուածայինն կոյս ունկնդրութիւնն կենդանախարուկիլ. (Դիոն. երկն.։)
viviparous, mammiferous.
Կերպարանս կենդանածինս ունել. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զերկիր ի վերայ ոչնչի սերտէ, եւ զկենդանածինս նորա զերկունս՝ անեղծս պահէ. (Դիոն. ածայ.։)
prolific, procreating.
Որ ինչ հայի ի ծնունդ կենդանւոյ. ծնողական. ծննդական.
birth, bringing forth.
ζωογονία generatio animalis, vivificatio Ծնունդ կենդանւոյ ի կեանս կամ կենդանի. կենդանածնիլն.
Ժանտացուցիչ (ՃՃԻ), որ յապականացուէ իմիքէ կենդանածնութեանց զբնութիւնն ունի. (Նիւս. երգ.։)
vital, vivifical;
animal, living;
sign of the zodiac.
Տունգք աճեցմամբն եւ շնչաբոյս. (Շ. բարձր.։)
կենդանական շունչ, զօրութիւն։ Ի ժամանակս կենդանականս (գարնանոյ)։ Կենդանարան զօրուն գումարտակ. (Նար.։)
ԿԵՆԴԱՆԱԿԱՆ. ζωτικός vegetabilis. Տնկական. բուսական. ունօղ զաստիճան ինչ կելոյ ի ձեռն աճման.
Տունկք ամենայն եւ բոյսք զկենդանականն միայն հաստումն ունին եւ այլն. (Մաքս. ի դիոն.։)
sign of the zodiac;
— պատկեր, portrait.
ζώδιον signum celeste in zodiaco. որ եւ կենդանատեսակ. Կենդակ. Կենդանակ. այսինքն Աստեղատուն ի կերպարանս կենդանւոյ իրիք նշանակեալ աստեղաբաշխից, որպէս Խոյ, Ցուլ, եւ այլն, թուով երկոտասան, ի վերայ զոդիակոս կոչեցեալ գօտւոյ երկնից, ընդ որ խաղայ արեգակն ամսոյ յամիս.
Հրատն երկու ամ եւ կէս կայ ի կանդանակերպսն. արեգակն երեսուն օր կայ ի կենդանակերպսըն. (Մխ. այրիվ.։)
desirous of living, fond of life;
zoophilist
Կենդանասէրն անկաւ անօրինեալ ընդունայնութեամբ ի մահ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
love of life, zoophily.
cf. Կենդանակերպ.
Պտուղք ծառոց, եւ շարժուն կենդանատեսակք շնչաւորք. (Շիր.։)
ԿԵՆԴԱՆԱՏԵՍԱԿ. Կազմած ունօղ զտեսիլ կամ զձեւ կենդանւոյ. արձան կամ պատկեր կազմեալ ի նմանութիւն կենդանեաց.
life-giving, vivifying, vivificative.
Կենդանատուն ամենեցուն է ամենեցուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ Մեռուցանել զամենեցուն կենդանատուն. Խոսր.։)
vivifying.
Հոգին սուրբ, կեանք եւ կենդանարար։ Կենդանարար ազանց բոլորեցունց. (Ածաբ. պենտեկ.։ Շար.։ Ագաթ. եւ այլն։)
ոչ ետուն հանգիստ կենդանարարիդ։ Կենդանարար մեռելոց, կամ բնաւից։ Կենդանարար աւազան, կամ խորհուրդ, կամք, գարշապարք կամ ոտք տեառն. (Նար.)
living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.
Որ կարէ կամ ունի կեալ. որ է ապրանաց.
to vivify, to give life to, to animate, to reanimate, to revive;
to resuscitate.
Որք մեռեալ են մեղօք, կենդանացուցանէ պահք. (Յճխ. ՟Թ։ Այս արհեստ (բժշկական) մերձեցեալ կենդանացոյց (այս ինքն առողջացոյց)։ (Գարունն) իբրու ի մեռելութենէ իմն կենդանացուցեալ (զտունկս). Պիտ.։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Ζῶν, ζῶσα, ζωόν, ζῶν, vivus, vivens, animans. Իբր Կենսունակ. Ունօղ զկեանս կամ զինքնաշարժ գոլ, կեցօղ ըստ այլեւայլ աշտիճանաց կենդանութեան հոգւոյ, ոգւոյ, եւ շնչոյ. կեանք ունեցօղ, ողջ, ապրօղ. տիրի, սազ, ճանլը.
Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։
Ամենայն կենդանի։ Չորք կենդանիք։ Կենդանին առաջին նման առիւծու. եւ այլն։ Հասարակօրէն ուր բանն է զանբան կենդանեաց, ի մեզ դնի Անասուն կամ Գազան. որպէս թ. ճանավար. որ եւ pecus, ovis.
Կենդանեաւ մերով տեսաք զդիակունս. (Եղիշ. միանձն.։)
alive, living;
vital;
vivacious.
ζωόσζωηρός vivus, vivax, vitam praebens. (որ գրի եւ ԿԵՆԱՂՈՒՏ) Ունօղ կենաց կամ կենդանութեան. կենդանի. կենդանաւէտ, կենսառիթ. կենարար. եւ Առոյգ. տոկուն, զուարթ.
Տէրունական կենեղուտ եւ կեսակիրն մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
bringing, causing or giving life, vivifying.
Կենսաբեր օրհնեալ անունդ. (Մաշտ.։)
Որ ի մէջ է անշարժ եւ հաստատուն, գոլով կենսաբեր՝ երկիրս. (Արիստ. աշխ.։)
generating or causing life, health;
— Կոյս, Mother of Life, Virgin Mary.
Տրտմութեան եւ անիծից երկունքն բարձան ի ձէնջ՝ ի ձեռն կուսին կենսածնի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
vital.
Արբոյց փոխանակ կենսականի զմահաշունչն դեղ. (Պիտ.։)
vivifying, salutary;
alive, lively.
Տէրունական կենեղուտ եւ կենսակիրն մարմնոյ. (Անան. եկեղ։)
fond of life.
Կենսասէրն անկաւ ընդ ունայնութեամբ մահու. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Կատարեալ հանգիստն ութերորդ անվախճան դարուն կենսասիրաց անձանց. (Սարկ. տոմ.։)
earthly, terrestrial, mundane, worldly, temporal, transitory;
biography, life;
cf. Կենցաղօգուտ.
Կենցաղականաւ անկայուն գոյիւ զբաղեալ։ Ի Ծփական խռովութեանց կենցաղական զբազմանց. (Նար.։)
mundane, worldly-minded, fond of life, of this world.
Եհաս գարունն ... տեսին եւ կենդցին կենցաղասէր մարդիկ. (Եղիշ. ՟Ը։)
tusk, tooth, fangs.
ԿԵՌ 2 (ի, աց, օք.) գ. ԿԵՌ կամ ԿԵՌԻՔ. Որպէս ռմկ. կեռիք, ակռա. (թերեւս ի Կերի, կերայ. Լծ. եւ ժայռ. ժեռ.) Ատամն, ատամունք կենդանեաց, ժանիք. տիշ.
cherry tree;
—ք cherry orchard.
ԿԵՌԱՍ ԿԵՌԱՍԵՆԻ, կամ ԿԵՌԱՍԻ, ւոյ. Բալ անոյշ. եւ տունկ նորա. քիրազ ... որ եւ ռմկ. կռեսի, կռսենի.
cassar, emperor;
cf. Կայսր.
ԿԵՍԱՐ որ եւ ԿԵՍԱՌ, կամ ԿԵՍԱՐՈՍ. Բառ լտ. caesar καῖσαρ . յորմէ եւ ԿԱՅՍՐ. Մականուն Յուլիոսի առաջին ինքնակալի հռովմայ, յորմէ եւ յաջորդք նորա կեսար կամ կայսր կոչեցան. որպէս եւ գահակիցք նոցա. չասար, գայսէր.
whale;
cetus.
Որպէս վասն կետոսացն ասացաւ. (Վրդն. ծն.։ Զկետոսն մեծ զբռամբ ածել, որ է նա բանսարկուն. Ոսկիփոր.։)
to eat, to mess, to nourish or feed oneself, to live, to be fed.
Որ ողորմի անանկի, ինքնկերակրեսցի։ Կերակրեսցին նովաւ ազինք։ Ի նմանէ կերակրէր ամենայն մարմին։ Վասն կերակրելոյ երկրին նոցա յարքունուստ, եւ այլն։ Կերակրեաց, եւ կերակրեցաւ զհացն երկնաւոր. (Ոսկ. գծ.։)
nourishing, feeding;
nutritious.
Ի քաղցն՝ ամենեցուն կերակրիչ, ի հալածանսն փրկիչ բոլորից. (Մեկն. ղկ.։)
nutritive, nutritious.
Զատամունսն.. Կերակրողականին կատարման. (Դիոն. երկն.։)
Զկերակրողականն ունել զօրութիւն. (Խոսրովիկ.։)
act of nourishing, sustentation;
stewardship, administration, management.
Աջ ակն՝ սէր, եւ ձեռն՝ կերակրչութիւն եւ ոտն՝ թիկունք (լինելն)։ Ուսիցին զկերակրչութիւն աղքատաց։ Հնարի ապստամբել ի կերակրչութենէ այտի քումմէ։ Խոստովան եղեն հովիւք ընդ կերակրչութիւնն. (Եփր. համաբ. եւ այլն։)
cf. Խրոխտումն.
Ամենաքաջն խրոխտանաց։ Խրոխտանաց վճարեալ իրս։ Քաջալերագոյն խրոխտանօքն, եւ մեծանուն պարծանօխն, եւ մեծանուն պարծանօք. (Պիտ.։)
scarecrow, bugbear;
դոյզն ինչ —, a mere trifle, a nothing.
φόβητρον terriculum, terriculamentum. որ եւ ռմկ. խրտուիլակ, խրչլակ, խունջ, ծանակ . թ. գօրգուլուգ. Ինչ մի խրտեցուցիչ եւ ահարկու. որպիսի է եւ նմանութիւն մարդոյ կամ կենդանւոյ կանգնեալ ի պարտէզս եւ յայգիս ի խրտուցանել զթռչունս.
cf. Խնում.
Խցանելով զբարան այնոցիկ, որք զպատճառս առնուն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)
to cover;
to shut.
Ստէպ բանալով եւ խփանելով՝ ընդունին զօդն. (Սեբեր. ՟Է։)
Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)
cf. Խփանեմ.
Ստէպ բանալով եւ խփանելով՝ ընդունին զօդն. (Սեբեր. ՟Է։)
Եխուփ զաչս իւր։ Եբեց զաչսն, եւ դարձեալ խփեաց. (Հ=Յ. յունիս. ՟Բ.։)
noise, murmur, rumour, uproar.
ԽՕՇԻՒՆ որ գրի ԽԱՒՇԻՒՆ, եւ ԽՈՇԻՒՆ (զոր տեսցես). ἱαχή, θρόος strepitus, fremitus, murmur, susurrus, vociferatio, clamor (որպէս թէ խը՛շ խը՛շ ձայն). Ձայն տերեւոց. շրշիւն. սոսափիւն. խարշափիւն. եւ ամենայն ձայն աննշան. ոտնաձայն. հնչիւն. շշիւն. շաչիւն. որպէս եւ ի (Հին բռ.) դնին որպէս փաղանուն.
Խաւարամած շտեմարանացն խօշիւնք դնդչմունք. (Անան. եկեղ։)